Shloka 11

हनूमत्सीतासंवादः

Hanumān–Sītā Dialogue and Identity Verification

Devanagari script

व्यञ्जनानि च ते यानि लक्षणानि च लक्षये।।।।महिषी भूमिपालस्य राजकन्या च मे मता।

Transliteration

vyañjanāni ca te yāni lakṣaṇāni ca lakṣaye | mahiṣī bhūmi-pālasya rāja-kanyā ca me matā ||

Translation

व्यञ्जनानि च ते यानि लक्षणानि च लक्षये। तैरेव निश्चिनोमि त्वां भूमिपालस्य महिषीं राजकन्यां वा।

Word by Word

• व्यञ्जनानि: signs/indications
• व्यञ्जनानि: कर्म
• Type: Noun
• Root: व्यञ्जन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया (Accusative); बहुवचन

• च: and
• च: समुच्चय
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-अव्यय (conjunction: and)

• ते: your
• ते: सम्बन्ध
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी; एकवचन; enclitic

• यानि: which
• यानि: कर्म (relative)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया; बहुवचन; सम्बन्धक (relative pronoun)

• लक्षणानि: marks/characteristics
• लक्षणानि: कर्म
• Type: Noun
• Root: लक्षण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया; बहुवचन

• च: and
• च: समुच्चय
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-अव्यय

• लक्षये: I observe
• लक्षये: क्रिया
• Type: Verb
• Root: लक्ष् (धातु)
• Form: लट्; उत्तमपुरुष; एकवचन; आत्मनेपद

• महिषी: queen/consort
• महिषी: कर्ता/प्रत्यय (predicate nominative)
• Type: Noun
• Root: महिषी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; प्रथमा; एकवचन

• भूमिपालस्य: of the king (protector of the earth)
• भूमिपालस्य: सम्बन्ध (genitive)
• Type: Noun
• Root: भूमि + पाल (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुष ("earth" + "protector"); पुंलिङ्ग; षष्ठी; एकवचन

• राजकन्या: princess
• राजकन्या: कर्ता/प्रत्यय (predicate nominative)
• Type: Noun
• Root: राजन् + कन्या (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुष ("of king" + "daughter"); स्त्रीलिङ्ग; प्रथमा; एकवचन

• च: and
• च: समुच्चय
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-अव्यय

• मे: to me
• मे: सम्प्रदान
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: चतुर्थी (Dative); एकवचन; enclitic

• मता: considered (by me)
• मता: क्रिया-विशेषण/प्रत्यय (predicative)
• Type: Adjective
• Root: मत (कृदन्त-प्रातिपदिक; √मन् धातु)
• Form: भूतकृदन्त; स्त्रीलिङ्ग; प्रथमा; एकवचन; ("considered/thought")

Context

"On the basis of your royal signs and other qualities I infer that you are the daughter of a king or his consort.

Characters & Entities

• Hanuman
• Sita

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Responsible speech grounded in evidence: Hanuman bases his conclusion on visible lakṣaṇas (marks), modeling careful, truthful communication rather than rash claims.

What is the narrative situation?

Hanuman continues to assess Sita’s identity by noting her royal qualities and demeanor.

Which character virtue is emphasized?

Viveka (discernment) and measured speech.