Sarga 27

Verse 1

इत्युक्तास्सीतया घोरं राक्षस्यः क्रोधमूर्छिताः।काश्चिज्जग्मुस्तदाख्यातुं रावणस्य तरस्विनः।।5.27.1।।

इत्युक्तास् सीतया घोराः राक्षस्यः क्रोधमूर्छिताः। काश्चित् तद् आख्यातुं जग्मुः रावणस्य तरस्विनः॥

Verse 2

ततः सीतामुपागम्य राक्षस्यो घोरदर्शनाः।पुनः परुषमेकार्थमनर्थार्थमथाब्रुवन्।।5.27.2।।

ततः सीतामुपागम्य राक्षस्यो घोरदर्शनाः। पुनः परुषमेकार्थमनर्थार्थमथाब्रुवन्॥

Verse 3

अद्येदानीं तवानार्ये सीते पापविनिश्चये।राक्षस्यो भक्षयिष्यन्ति मांसमेतद्यथासुखम्।।5.27.3।।

अद्यैव इदानीं तव, अनार्ये सीते, पापविनिश्चये, एता राक्षस्यः तव मांसमेतत् यथासुखं भक्षयिष्यन्ति।

Verse 4

सीतां ताभिरनार्याभिर्दृष्टवा सन्तर्जितां तदा।राक्षसी त्रिजटा वृद्धा शयाना वाक्यमब्रवीत्।।5.27.4।।

तदा ताभिरनार्याभी राक्षसीभिः सीतां सन्तर्जितां दृष्ट्वा, वृद्धा राक्षसी त्रिजटा शयाना वाक्यमब्रवीत्।

Verse 5

आत्मानं खादतानार्या न सीतां भक्षयिष्यथ।जनकस्य सुतामिष्टां स्नुषां दशरथस्य च।।5.27.5।।

आत्मानमेव खादत, अनार्याः; सीतां तु न भक्षयिष्यथ—जनकस्य प्रियां सुतां दशरथस्य च स्नुषाम्।

Verse 6

स्वप्नो ह्यद्य मया दृष्टो दारुणो रोमहर्षणः।राक्षसानामभावाय भर्तुरस्या भवाय च।।5.27.6।।

स्वप्नो ह्यद्य मया दृष्टो दारुणो रोमहर्षणः—राक्षसानामभावाय भर्तुरस्या भवाय च।

Verse 7

एवमुक्तास्त्रिजटया राक्षस्यः क्रोधमूर्छिताः। सर्वा एवाब्रुवन्भीतास्त्रिजटां तामिदं वचः।।5.27.7।।

एवं त्रिजटया प्रोक्ताः क्रोधमूर्छितराक्षस्यः। भीताः सर्वा एव त्रिजटां प्रति इदं वचनमब्रुवन्॥

Verse 8

कथयस्व त्वया दृष्टः स्वप्नोऽयं कीदृशो निशि।तासां श्रुत्वा तु वचनं राक्षसीनां मुखाच्युतम्।।5.27.8।।उवच वचनं काले त्रिजटा स्वप्नसंश्रितम्।

ब्रूहि त्वया निशि दृष्टः स्वप्नोऽयं कीदृशः। राक्षसीवचनं श्रुत्वा त्रिजटा काले स्वप्नाश्रितं वचनमुवाच॥

Verse 9

गजदन्तमयीं दिव्यां शिबिकामन्तरिक्षगाम्।।5.27.9।।युक्तां हंससहस्रेण स्वयमास्थाय राघवः।शुक्लमाल्याम्बरधरो लक्ष्मणेन सहागतः।।5.27.10।।

गजदन्तमयीं दिव्यां शिबिकामन्तरिक्षगाम्। हंससहस्रयुक्तां स्वयमारुह्य राघवः॥ शुक्लमाल्याम्बरधरो लक्ष्मणेन सहागतः॥

Verse 10

गजदन्तमयीं दिव्यां शिबिकामन्तरिक्षगाम्।।5.27.9।।युक्तां हंससहस्रेण स्वयमास्थाय राघवः।शुक्लमाल्याम्बरधरो लक्ष्मणेन सहागतः।।5.27.10।।

युक्तां हंससहस्रेण स्वयम् आस्थाय राघवः। शुक्लमाल्याम्बरधरो लक्ष्मणेन सह आगतः॥

Verse 11

स्वप्ने चाद्य मया दृष्टा सीता शुक्लाम्बरावृता।सागरेण परिक्षिप्तं श्वेतं पर्वतमास्थिता।।5.27.11।।

स्वप्ने चाद्य मया दृष्टा सीता शुक्लाम्बरावृता। सागरेण परिक्षिप्तं श्वेतं पर्वतमास्थिता॥

Verse 12

रामेण सङ्गता सीता भास्करेण प्रभा यथा।राघवश्च मया दृष्टश्चतुर्दष्ट्रं महागजम्।।5.27.12।।आरूढ श्शैलसङ्काशं चचार सहलक्ष्मणः।

रामेण सङ्गता सीता भास्करेण प्रभा यथा। राघवश्च मया दृष्टश्चतुर्दष्ट्रं महागजम्। आरूढः शैलसङ्काशं चचार सहलक्ष्मणः॥

Verse 13

ततस्तौ नरशार्दूलौ दीप्यमानौ स्वतेजसा।।5.27.13।।शुक्लमाल्याम्बरधरौ जानकीं पर्युपस्थितौ।

ततस्तौ नरशार्दूलौ दीप्यमानौ स्वतेजसा। शुक्लमाल्याम्बरधरौ जानकीं पर्युपस्थितौ॥

Verse 14

ततस्तस्य नगस्याग्रे ह्याकाशस्थस्य दन्तिनः।।5.27.14।।भर्त्रा परिगृहीतस्य जानकी स्कन्धमाश्रिता।

ततस्तस्य नगस्याग्रे ह्याकाशस्थस्य दन्तिनः। भर्त्रा परिगृहीतस्य जानकी स्कन्धमाश्रिता॥

Verse 15

भर्तुरङ्कात्समुत्पत्य ततः कमललोचना।।5.27.15।।चन्द्रसूर्यौ मया दृष्टा पाणिना परिमार्जती।

ततः कमललोचना सा भर्तुरङ्कात् समुत्पत्य, पाणिना परिमार्जतीव मया चन्द्रसूर्यौ दृष्टा।

Verse 16

ततस्ताभ्यां कुमाराभ्यामास्थित: स गजोत्तमः।।5.27.16।।सीतया च विशालाक्ष्या लङ्काया उपरिस्थितः।

ततः ताभ्यां कुमाराभ्यां तथा विशालाक्ष्या सीतया च आरूढः स गजोत्तमः लङ्काया उपरि स्थितः।

Verse 17

पाण्डुरर्षभयुक्तेन रथेनाष्टयुजा स्वयम्।।5.27.17।।इहोपयातः काकुत्स्थ स्सीतया सह भार्यया।

पाण्डुरर्षभयुक्तेन अष्टयुजा रथेन काकुत्स्थः स्वयम् इह सीतया सह भार्यया उपयातः।

Verse 18

लक्ष्मणेन सह भ्रात्रा सीतया सह वीर्यवान्।।5.27.18।।आरुह्य पुष्पकं दिव्यं विमानं सूर्यसन्निभम्।उत्तरां दिशमालोक्य जगाम पुरुषोत्तमः।।5.27.19।।

वीर्यवान् पुरुषोत्तमः रामः भ्रात्रा लक्ष्मणेन सह सीतया सह दिव्यं पुष्पकं विमानं सूर्यसन्निभम् आरुह्य, उत्तरां दिशम् आलोक्य जगाम।

Verse 19

लक्ष्मणेन सह भ्रात्रा सीतया सह वीर्यवान्।।5.27.18।।आरुह्य पुष्पकं दिव्यं विमानं सूर्यसन्निभम्।उत्तरां दिशमालोक्य जगाम पुरुषोत्तमः।।5.27.19।।

वीर्यवान् पुरुषोत्तमः रामः भ्रात्रा लक्ष्मणेन सह सीतया सह दिव्यं पुष्पकं विमानं सूर्यसन्निभम् आरुह्य, उत्तरां दिशम् आलोक्य जगाम।

Verse 20

एवं स्वप्ने मया दृष्टो रामो विष्णुपराक्रमः।लक्ष्मणेन सह भ्रात्रा सीतया सह राघवः।।5.27.20।।

एवं स्वप्ने मया दृष्टः राघवो रामः विष्णुपराक्रमः, भ्रात्रा लक्ष्मणेन सह सीतया सह।

Verse 21

न हि रामो महातेजाश्शक्यो जेतुं सुरासुरैः।राक्षसैर्वापि चान्यैर्वा स्वर्गः पापजनैरिव।।5.27.21।।

न हि महातेजाः श्रीरामः सुरासुरैरपि, राक्षसैर्वा अन्यैर्वापि जेतुं शक्यः; यथा पापजनैः स्वर्गो न प्राप्यते तथा।

Verse 22

रावणश्च मया दृष्टः क्षितौ तैलसमुक्षितः।रक्तवासाः पिबन्मत्तः करवीरकृतस्रजः।।5.27.22।।

रावणश्च मया दृष्टः क्षितौ तैलसमुक्षितः; रक्तवासाः पिबन्मत्तः करवीरकृतस्रजः।

Verse 23

विमानात्पुष्पकादद्य रावणः पतितो भुवि।कृष्यमाणः स्त्रिया दृष्टो मुण्डः कृष्णाम्बरः पुनः।।5.27.23।।

अद्य पुनः पुष्पकाद् विमानात् रावणः भुवि पतितः; स्त्रिया कृष्यमाणो दृष्टः, मुण्डः कृष्णाम्बरः।

Verse 24

रथेन खरयुक्तेन रक्तमाल्यानुलेपनः।पिपंस्तैलं हसन्नृत्यन् भ्रान्तचित्ताकुलेन्द्रियः।।5.27.24।।

खरयुक्तेन रथेन स गच्छन् रक्तमाल्यानुलेपनः। तैलं पिबन् हसन् नृत्यन् भ्रान्तचित्तोऽकुलेन्द्रियः॥

Verse 25

गर्दभेन ययौ शीघ्रं दक्षिणां दिशमास्थितः।पुनरेव मया दृष्टो रावणो राक्षसेश्वरः।।5.27.25।।पतितोऽ वाक्चिरा रा भूमौ गर्दभाद्भयमोहितः।

गर्दभेन स शीघ्रं याम्यां दिशमास्थितः। पुनरेव मया दृष्टो रावणो राक्षसेश्वरः॥ पतितोऽवाक्शिरा भूमौ गर्दभाद्भयमोहितः॥

Verse 26

सहसोत्थाय संभ्रान्तो भयार्तो मदविह्वलः।।5.27.26।।उन्मत्त इव दिग्वासा दुर्वाक्यं प्रलपन्बहु।दुर्गन्धं दुस्सहं घोरं तिमिरं नरकोपमम्।।5.27.27।।मलपङ्कं प्रविश्याशु मग्नस्तत्र स रावणः।

सहसोत्थाय संभ्रान्तो भयार्तो मदविह्वलः। उन्मत्त इव दिग्वासा दुर्वाक्यानि प्रलपन् बहु॥ दुर्गन्धं दुस्सहं घोरं तिमिरं नरकोपमम्। मलपङ्कं प्रविश्याशु मग्नस्तत्र स रावणः॥

Verse 27

सहसोत्थाय संभ्रान्तो भयार्तो मदविह्वलः।।5.27.26।।उन्मत्त इव दिग्वासा दुर्वाक्यं प्रलपन्बहु।दुर्गन्धं दुस्सहं घोरं तिमिरं नरकोपमम्।।5.27.27।।मलपङ्कं प्रविश्याशु मग्नस्तत्र स रावणः।

सहसोत्थाय संभ्रान्तो भयार्तो मदविह्वलः। उन्मत्त इव दिग्वासा दुर्वाक्यानि प्रलपन् बहु॥ दुर्गन्धं दुस्सहं घोरं तिमिरं नरकोपमम्। मलपङ्कं प्रविश्याशु मग्नस्तत्र स रावणः॥

Verse 28

कण्ठे बद्ध्वा दशग्रीवं प्रमदा रक्तवासिनी।।5.27.28।। काली कर्दमलिप्ताङ्गी दिशं याम्यां प्रकर्षति।

कण्ठे बद्ध्वा दशग्रीवं प्रमदा रक्तवासिनी। काली कर्दमलिप्ताङ्गी दिशं याम्यां प्रकर्षति॥

Verse 29

एवं तत्र मया दृष्टः कुम्भकर्णो निशाचरः।।5.27.29।।रावणस्य सुतास्सर्वे दृष्टास्तैलसमुक्षिताः।

एवं तत्र मया दृष्टः कुम्भकर्णो निशाचरः। रावणस्य सुताः सर्वे दृष्टास्तैलसमुक्षिताः॥

Verse 30

वराहेण दशग्रीवश्शिंशुमारेण चेन्द्रजित्।।5.27.30।।उष्ट्रेण कुम्भकर्णश्च प्रयाता दक्षिणां दिशम्।

दशग्रीवो वराहारूढः, इन्द्रजित् शिंशुमारारूढः, कुम्भकर्णश्च उष्ट्रारूढः—ते सर्वे दक्षिणां दिशं प्रयाताः।

Verse 31

एकस्तत्र मया दृष्टः श्वेतच्छत्रो विभीषणः।।5.27.31।।शुक्लमाल्याम्बरधरः शुक्लगन्धानुलेपनः।

तत्र मया एक एव विभीषणः दृष्टः—श्वेतच्छत्रच्छायायाम्; शुक्लमाल्याम्बरधरः, शुक्लगन्धानुलेपनश्च।

Verse 32

शङ्खदुन्धुभिनिर्घोषैर्नृत्तगीतैरलङ्कृतः।।5.27.32।।आरुह्य शैलसङ्काशं मेघस्तनितनिस्स्वनम्।चतुर्दन्तं गजं दिव्यमास्ते तत्र विभीषणः।।5.27.33।।चतुर्भिस्सचिवैः सार्थं वैहायसमुपस्थितः।

स शङ्खदुन्धुभिनिर्घोषैः, नृत्तगीतैश्च अलङ्कृतः सत्कृतोऽभवत्।

Verse 33

शङ्खदुन्धुभिनिर्घोषैर्नृत्तगीतैरलङ्कृतः।।5.27.32।।आरुह्य शैलसङ्काशं मेघस्तनितनिस्स्वनम्।चतुर्दन्तं गजं दिव्यमास्ते तत्र विभीषणः।।5.27.33।।चतुर्भिस्सचिवैः सार्थं वैहायसमुपस्थितः।

शैलसङ्काशं मेघस्तनितनिस्स्वनं दिव्यं चतुर्दन्तं गजमारुह्य, विभीषणः चतुर्भिः सचिवैः सह तत्र स्थित्वा वैहायसमुत्पपात।

Verse 34

समाजश्च मया दृष्टो गीतवादित्रनिःस्वनः।।5.27.34।। पिबतां रक्तमाल्यानां रक्षसां रक्तवाससाम्।

गीतवादित्रनिःस्वनैः कोलाहलयुक्तं रक्षसां समाजं मया दृष्टम्—रक्तमाल्यधराणां रक्तवाससां च, पिबतां च।

Verse 35

लङ्का चेयं पुरी रम्या सवाजिरथकुञ्जराः।।5.27.35।।सागरे पतिता दृष्टा भग्नगोपुरतोरणा।

सवाजिरथकुञ्जरैः समृद्धा रम्या लङ्कापुरी मया दृष्टा—सागरे पतिता, भग्नगोपुरतोरणा।

Verse 36

लङ्का दृष्टा मया स्वप्ने रावणेनाभिरक्षिता।।5.27.36।। दग्धा रामस्य दूतेन वानरेण तरस्विना।

स्वप्ने मया लङ्का दृष्टा—रावणेनाभिरक्षिता अपि—रामस्य दूतेन तरस्विना वानरेण दग्धा।

Verse 37

पीत्वा तैलं प्रनृत्ताश्च प्रहसन्त्यो महास्वनाः।।5.27.37।। लङ्कायां भस्मरूक्षायां सर्वा राक्षसस्त्रियः।

तैलं पीत्वा महास्वनाḥ प्रहसन्त्यः प्रनृत्ताश्च, लङ्कायां भस्मरूक्षायां सर्वा राक्षसस्त्रियः।

Verse 39

अपगच्छत नश्यध्वं सीतामाप्नोति राघवः।।5.27.39।।घातयेत्परमामर्षी युष्मान्सार्थं हि राक्षसैः।

अपगच्छत, नश्यध्वं मा विलम्बत; राघवः सीतामवश्यं प्राप्स्यति। परमामर्षी स राक्षसैः सह युष्मान् सर्वान् घातयिष्यति।

Verse 40

प्रियां बहुमतां भार्यां वनवासमनुव्रताम्।।5.27.40।।भर्त्सितां तर्जितां वापि नानुमंस्यति राघवः।

प्रियां बहुमतां भार्यां वनवासमनुव्रताम्—भर्त्सितां तर्जितां वापि—राघवो नानुमंस्यति।

Verse 41

तदलं क्रूरवाक्यैश्च सान्त्वमेवाभिधीयताम्।।5.27.41।।अभियाचाम वैदेहीमेतद्धि मम रोचते।

तदलं क्रूरवाक्यैः; सान्त्वमेवाभिधीयताम्। वैदेहीमभियाचाम—एतद्धि मम रोचते।

Verse 42

यस्यामेवंविधः स्वप्नो दुःखितायां प्रदृश्यते।।5.27.42।।सा दुःखैर्विविधैर्मुक्ता प्रियं प्राप्नोत्यनुत्तमम्।

यस्यान् दुःखितायामेवंविधः स्वप्नः प्रदृश्यते, सा विविधैर्दुःखैर्मुक्ता प्रियमनुत्तमं प्राप्नोति।

Verse 43

भर्त्सितामपि याचध्वं राक्षस्यः किं विवक्षया।।5.27.43।।राघवाद्धि भयं घोरं राक्षसानामुपस्थितम्।

भर्त्सितामपि याचध्वं, राक्षस्यः—किं विवक्षया? राघवाद्धि राक्षसानां घोरं भयमुपस्थितम्।

Verse 44

प्रणिपातप्रसन्ना हि मैथिली जनकात्मजा।।5.27.44।।अलमेषा परित्रातुं राक्षस्यो महतो भयात्।

प्रणिपातेन प्रसन्ना हि मैथिली जनकात्मजा। अलमेषा परित्रातुं राक्षस्यो महतो भयात्॥

Verse 45

अपि चास्या विशालाक्ष्या न किंचिदुपलक्षये।।5.27.45।।विरूपमपि चाङ्गेषु सुसूक्ष्ममपि लक्षणम्।

अपि चास्या विशालाक्ष्या न किञ्चिदुपलक्षये। विरूपमपि चाङ्गेषु सुसूक्ष्ममपि लक्षणम्॥

Verse 46

छायावैगुण्यमात्रं तु शङ्के दुःखमुपस्थितम्।।5.27.46।। अदुःखार्हामिमां देवीं वैहायसमुपस्थिताम्।

छायावैगुण्यमात्रं तु शङ्के दुःखमुपस्थितम्। अदुःखार्हामिमां देवीं वैहायसमुपस्थिताम्॥

Verse 47

अर्थसिद्धिं तु वैदेह्याः पश्याम्यहमुपस्थिताम्।।5.27.47।।राक्षसेन्द्रविनाशं च विजयं राघवस्य च।

अर्थसिद्धिं तु वैदेह्याः पश्याम्यहमुपस्थिताम्। राक्षसेन्द्रविनाशं च विजयं राघवस्य च॥

Verse 48

निमित्तभूतमेतत्तु श्रोतुमस्या महत्प्रियम्।।5.27.48।।दृश्यते च स्फुरच्चक्षुः पद्मपत्रमिवायतम्।

निमित्तभूतमेतत्तु श्रोतुमस्या महत्प्रियम्। दृश्यते च स्फुरच्चक्षुः पद्मपत्रमिवायतम्॥

Verse 49

ईषच्छ हृषितो वास्या दक्षिणाया ह्यदक्षिणः।।5.27.49।।अकस्मादेव वैदेह्या बाहुरेकः प्रकम्पते।

ईषदिव हृष्टा वैदेही, सौभाग्यवती सती, अकस्मादेव तस्या वामबाहुरेकः प्रकम्पते।

Verse 50

करेणुहस्तप्रतिम स्सव्यश्चोरुरनुत्तमः।।5.27.50।।वेपमानः सूचयति राघवं पुरतः स्थितम्।

करेणुहस्तप्रतिमः सव्यश्चोरुरनुत्तमः वेपमानः पुरतः स्थितं राघवं सूचयतीव।

Verse 51

पक्षी च शाखानिलयं प्रविष्टःपुनः पुनश्चोत्तमसान्त्ववादी।सुस्वागतां वाचमुदीरयानः पुनःपुनश्चोदयतीव हृष्टः।।5.27.51।।

पक्षी च शाखानिलयं प्रविष्टः पुनः पुनश्चोत्तमसान्त्ववादी। सुस्वागतां वाचमुदीरयानः पुनःपुनश्चोदयतीव हृष्टः॥