Shloka 195
समुद्रलङ्घनारम्भः
Commencement of the Ocean-Crossing
Devanagari script
तां तु दृष्ट्वा च धृत्या च दाक्षिण्येन निपात्य च।स कपिप्रवरो वेगाद्ववृधे पुनरात्मवान्।।।।
Transliteration
tāṃ tu dṛṣṭvā ca dhṛtyā ca dākṣiṇyena nipātya ca |
sa kapipravaro vegād vavṛdhe punar ātmavān ||
Translation
तां तु दृष्ट्वा धृत्या दाक्षिण्येन च निपात्य स आत्मवान् कपिप्रवरः वेगात् पुनरपि ववृधे।
Word by Word
ताम्her
ताम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; सर्वनाम
तुbut/indeed
तु:
Nipata (निपात)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; अवधारण/विरोध (but/indeed)
दृष्ट्वाhaving seen
दृष्ट्वा:
Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Rootदृश् (धातु)
Formक्त्वान्त-अव्यय (gerund), अव्ययभाव; पूर्वक्रिया
चand
च:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय
धृत्याwith firmness/fortitude
धृत्या:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootधृति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया, एकवचन
चand
च:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय
दाक्षिण्येनwith dexterity/skill
दाक्षिण्येन:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootदाक्षिण्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया, एकवचन
निपात्यhaving struck down/thrown down
निपात्य:
Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Rootनि + पत् (धातु)
Formणिच्-प्रत्ययान्त causative धातु (निपातयति) से क्त्वान्त-अव्यय (gerund), अव्ययभाव; पूर्वक्रिया
चand
च:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय
सःhe
सः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सर्वनाम
कपि-प्रवरःthe foremost of monkeys
कपि-प्रवरः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootकपि (प्रातिपदिक) + प्रवर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समासः—तत्पुरुष (षष्ठी-तत्पुरुष: कपीनां प्रवरः)
वेगात्from/through speed; swiftly
वेगात्:
Hetu (हेतु)
TypeNoun
Rootवेग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (5th/Ablative), एकवचन; हेत्वर्थे (cause)
ववृधेgrew (in size)
ववृधे:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootवृध् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), आत्मनेपद, प्रथम-पुरुष, एकवचन
पुनःagain
पुनः:
Kala (काल)
TypeIndeclinable
Rootपुनः (अव्यय)
Formअव्यय; पुनरावृत्तिवाचक (again)
आत्मवान्self-possessed
आत्मवान्:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootआत्मवत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण
Context
Self-controlled Hanuman, the great monkey acting with firmness of mind and ingenuity threw her down and once again rapidly grew in size.
Characters & Entities
H
HanumānS
SiṃhikāFAQs
Dharma is disciplined power: strength is guided by self-control and purposeful action, not by anger or pride.
After defeating Siṃhikā, Hanumān regains his expanded form to continue his journey.
Ātma-saṃyama (self-mastery) combined with dhṛti (fortitude) and dākṣya (skill).