Valmiki Ramayana 2.88.13: Ayodhya Kanda, Sarga 88, Shloka 13

रामशय्यादर्शनम्

Bharata Beholds Rama’s Forest Bed

Devanagari script

इयं शय्या मम भ्रातुरिदं हि परिवर्तितम्।स्थण्डिले कठिने सर्वं गात्रै र्विमृदितं तृणम्।।।।

Sanskrit recitationValmiki Ramayana 2.88.13

Transliteration

iyaṃ śayyā mama bhrātur idaṃ hi parivartitam |

sthaṇḍile kaṭhine sarvaṃ gātrair vimṛditaṃ tṛṇam ||

Translation

इयं शय्या मम भ्रातुरिदं हि परिवर्तितम्। स्थण्डिले कठिने सर्वं गात्रैर्विमृदितं तृणम्॥

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• इयम्: this
• इयम्: कर्ता (Kartā/Subject)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम

• शय्या: bed, couch
• शय्या: कर्ता (Kartā/Subject)
• Type: Noun
• Root: शय्या (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन; इयम् इत्यस्य समानाधिकरण

• मम: my
• मम: सम्बन्ध (Possessor)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी विभक्ति, एकवचन

• भ्रातुः: of (my) brother
• भ्रातुः: सम्बन्ध (Possessor)
• Type: Noun
• Root: भ्रातृ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी विभक्ति, एकवचन

• इदम्: this
• इदम्: कर्ता (Kartā/Subject)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम

• हि: indeed
• हि: सम्बन्ध (Discourse particle)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: हेतौ/निश्चये अव्यय (particle: indeed/for)

• परिवर्तितम्: tossed about, turned over
• परिवर्तितम्: विधेय (Predicate participle)
• Type: Verb
• Root: परि√वृत् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (Past passive participle/क्त), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन; ‘turned over/tossed’

• स्थण्डिले: on bare ground
• स्थण्डिले: अधिकरण (Adhikaraṇa/Location)
• Type: Noun
• Root: स्थण्डिल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी विभक्ति, एकवचन

• कठिने: hard
• कठिने: विशेषण (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: कठिन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी विभक्ति, एकवचन; विशेषण of ‘स्थण्डिले’

• सर्वम्: all, entire
• सर्वम्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया विभक्ति, एकवचन; विशेषण of ‘तृणम्’

• गात्रैः: by (his) limbs
• गात्रैः: करण (Karaṇa/Instrument)
• Type: Noun
• Root: गात्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया विभक्ति, बहुवचन

• विमृदितम्: crushed, pressed down
• विमृदितम्: विधेय (Predicate participle)
• Type: Verb
• Root: वि√मृद् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (Past passive participle/क्त), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन; ‘crushed/pressed’

• तृणम्: grass
• तृणम्: कर्ता (Kartā/Subject)
• Type: Noun
• Root: तृण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन

Context

This is my brother's couch and it is here where he had tossed about. The grass spread on this hard surface is crushed by his limbs.

Characters & Entities

• Bharata
• Rāma

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Recognition of sacrifice: dharma may require accepting hardship; witnessing it truthfully deepens accountability and moral resolve in those left behind.

What is the narrative situation?

Bharata points out physical traces on the forest bedding—flattened grass on hard ground—showing Rāma slept there.

Which character virtue is emphasized?

Bharata’s fraternal devotion and remorseful attentiveness to Rāma’s suffering.