Previous Verse
Next Verse

Ramayana — Ayodhya Kanda, Sarga 42, Shloka 10

द्विचत्वारिंशः सर्गः — दशरथस्य शोक-विलापः तथा कौशल्यागृह-प्रवेशः

Dasaratha’s Lament and Return to Kausalya’s Apartments

अथ रेणुसमुध्वस्तं समुत्थाप्य नराधिपम्।न्यवर्तत तदा देवी कौशल्या शोककर्शिता।।।।

atha reṇusamudhvastaṃ samutthāpya narādhipam |

nyavartata tadā devī kauśalyā śokakarśitā || 2.42.10 ||

अथ शोककर्शिता देवी कौशल्या रेणुसमुध्वस्तं नराधिपं समुत्थाप्य तदा निवर्त्य राजभवनं प्रत्यागच्छत्।

athathen
atha:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootatha (अव्यय)
Formक्रम/अनन्तर-अव्यय (then)
reṇu-samudhvastamcovered with dust
reṇu-samudhvastam:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootreṇu + samudhvasta (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (reṇunā samudhvastaḥ = dust-covered), पुंलिङ्ग, द्वितीया एकवचन; ‘नराधिपम्’ इत्यस्य विशेषणम्
samutthāpyahaving lifted up
samutthāpya:
Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Rootsam-ud√sthā/√sthā (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त (gerund), ‘having raised/lifted up’
narādhipamthe king (lord of men)
narādhipam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootnara + adhipa (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (नराणाम् अधिपः), पुंलिङ्ग, द्वितीया एकवचन
nyavartatareturned
nyavartata:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootni√vṛt (धातु)
Formलङ्-लकार (Imperfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; आत्मनेपद
tadāat that time
tadā:
Kāla-adhikaraṇa (काल-अधिकरण)
TypeIndeclinable
Roottadā (अव्यय)
Formकाल-अव्यय (temporal adverb)
devīthe queen
devī:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootdevī (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग (feminine), प्रथमा एकवचन
kauśalyāKausalya
kauśalyā:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootkauśalyā (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा एकवचन; नाम (proper noun)
śoka-karśitāemaciated by grief
śoka-karśitā:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootśoka + karśitā (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (शोकेन कर्शिता), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा एकवचन; ‘कौशल्या’ इत्यस्य विशेषणम्; कर्‍श् (√kṛś) + क्त

Then Kausalya, emaciated due to sorrow, lifted the king who was thoroughly coated with dust and returned to the palace.

K
Kausalyā
D
Daśaratha
P
palace

FAQs

Dharma appears as caregiving duty amid crisis: Kausalyā supports the fallen king, modeling steadfast compassion and responsibility even while grieving.

After Daśaratha collapses in grief while watching Rāma depart, Kausalyā helps him up and takes him back inside.

Kausalyā’s compassion and steadiness—she acts to protect and support despite her own sorrow.