Ramayana — Ayodhya Kanda, Sarga 34, Shloka 56

रामदर्शनार्थं दारानयनम्

The Queens Summoned; Rama’s Leave-Taking and Dasaratha’s Collapse

Devanagari script

मया निसृष्टां भरतो महीमिमांसशैलषण्डां सपुरां सकाननाम्।शिवां सुसीमामनुशास्तु केवलंत्वया यदुक्तं नृपते तथास्तु तत्।।।।

Transliteration

mayā nisṛṣṭāṃ bharato mahīm imāṃ saśailaṣaṇḍāṃ sapurāṃ sakānanām | śivāṃ susīmām anuśāstu kevalaṃ tvayā yad uktaṃ nṛpate tathāstu tat ||

Translation

मया परित्यक्ता एषा शुभा मही—इमांशशैलषण्डैः सपुरा सकानना सुसीमा च—भरतः केवलं अनुशास्तु। नृपते, त्वया यदुक्तं तत् तथैवास्तु॥

Word by Word

• मया: by me
• मया: करणम् (agent-instrument: 'by me')
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/स्त्रीलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग (सर्वनाम); तृतीया-विभक्तिः (Instrumental) एकवचनम्

• निसृष्टाम्: given away, bestowed
• निसृष्टाम्: कर्म (object-qualifier)
• Type: Adjective
• Root: नि√सृज् (धातु) → निसृष्ट (कृदन्त-प्रातिपदिक, क्त-प्रत्यय)
• Form: कर्मणि क्त-प्रत्ययान्त कृदन्तम्; स्त्रीलिङ्ग; द्वितीया-विभक्तिः (Accusative) एकवचनम्; 'महीम्/इमाम्' इत्यस्य विशेषणम्

• भरतः: Bharata
• भरतः: कर्ता (subject)
• Type: Noun
• Root: भरत (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा-विभक्तिः (Nominative) एकवचनम्

• महीम्: the earth/land/kingdom
• महीम्: कर्म (object)
• Type: Noun
• Root: मही (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; द्वितीया-विभक्तिः (Accusative) एकवचनम्

• इमाम्: this
• इमाम्: कर्म (object-determiner)
• Type: Adjective
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग (सर्वनाम); द्वितीया-विभक्तिः (Accusative) एकवचनम्; 'महीम्' इत्यस्य विशेषणम्

• सशैलषण्डाम्: with mountain ranges
• सशैलषण्डाम्: कर्म (object-qualifier)
• Type: Adjective
• Root: स (उपसर्ग/अव्ययार्थ-पूर्वपद) + शैलषण्ड (प्रातिपदिक: शैल + षण्ड)
• Form: तत्पुरुष-समासः (शैलानां षण्डः = शैलषण्डः; ततः 'स-' उपपदपूर्वकः); स्त्रीलिङ्ग; द्वितीया-विभक्तिः (Accusative) एकवचनम्; 'महीम्' इत्यस्य विशेषणम्

• सपुराम्: with cities
• सपुराम्: कर्म (object-qualifier)
• Type: Adjective
• Root: स (उपसर्ग/अव्ययार्थ-पूर्वपद) + पुर (प्रातिपदिक)
• Form: उपपद-तत्पुरुषः ('स' = सहित); स्त्रीलिङ्ग; द्वितीया-विभक्तिः (Accusative) एकवचनम्; 'महीम्' इत्यस्य विशेषणम्

• सकाननाम्: with forests
• सकाननाम्: कर्म (object-qualifier)
• Type: Adjective
• Root: स (उपसर्ग/अव्ययार्थ-पूर्वपद) + कानन (प्रातिपदिक)
• Form: उपपद-तत्पुरुषः ('स' = सहित); स्त्रीलिङ्ग; द्वितीया-विभक्तिः (Accusative) एकवचनम्; 'महीम्' इत्यस्य विशेषणम्

• शिवाम्: auspicious, благоприятную
• शिवाम्: कर्म (object-qualifier)
• Type: Adjective
• Root: शिव (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; द्वितीया-विभक्तिः (Accusative) एकवचनम्; 'महीम्' इत्यस्य विशेषणम्

• सुसीमाम्: with well-defined frontiers
• सुसीमाम्: कर्म (object-qualifier)
• Type: Adjective
• Root: सु (उपसर्ग/अव्यय) + सीमा (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारय-समासः (सुसीमा = सुष्ठु सीमा यस्याः/या); स्त्रीलिङ्ग; द्वितीया-विभक्तिः (Accusative) एकवचनम्; 'महीम्' इत्यस्य विशेषणम्

• अनुशास्तु: may (he) rule/govern
• अनुशास्तु: क्रिया (verbal action)
• Type: Verb
• Root: अनु√शास् (धातु)
• Form: लोट्-लकारः (Imperative/benedictive sense); प्रथम-पुरुषः (3rd person); एकवचनम्; परस्मैपदम्

• केवलम्: alone, only
• केवलम्: क्रियाविशेषणम् (modifier of verb)
• Type: Indeclinable
• Root: केवल (प्रातिपदिक) / अव्ययप्रयोगः
• Form: अव्ययम् (क्रियाविशेषण-प्रयोगः: 'only/alone')

• त्वया: by you
• त्वया: करणम् (agent-instrument: 'by you')
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/स्त्रीलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग (सर्वनाम); तृतीया-विभक्तिः (Instrumental) एकवचनम्

• यत्: what/which
• यत्: कर्म/विशेष्य-सम्बन्धः (relative object: 'what')
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग (सर्वनाम); प्रथमा/द्वितीया-विभक्तिः (Nom./Acc.) एकवचनम्; सम्बन्धवाचकं (relative pronoun) — 'उक्तम्' इत्यस्य विशेष्य/अन्वयः

• उक्तम्: said, spoken
• उक्तम्: कर्म/भाव (that which was said)
• Type: Adjective
• Root: √वच् (धातु) → उक्त (कृदन्त-प्रातिपदिक, क्त-प्रत्यय)
• Form: कर्मणि क्त-प्रत्ययान्त कृदन्तम्; नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया-विभक्तिः (Nom./Acc.) एकवचनम्; 'यत्' इत्यस्य विशेषणम्

• नृपते: O king
• नृपते: सम्बोधनम् (address)
• Type: Noun
• Root: नृप (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; सम्बोधन-विभक्तिः (Vocative) एकवचनम्

• तथा: thus, so
• तथा: क्रियाविशेषणम् (modifier)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्ययम् (क्रियाविशेषणम्: 'thus/so')

• अस्तु: let it be / may it be
• अस्तु: क्रिया (verbal action)
• Type: Verb
• Root: √अस् (धातु)
• Form: लोट्-लकारः (Imperative/benedictive); प्रथम-पुरुषः (3rd person); एकवचनम्; परस्मैपदम्

• तत्: that
• तत्: कर्ता (impersonal subject: 'that')
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग (सर्वनाम); प्रथमा/द्वितीया-विभक्तिः (Nom./Acc.) एकवचनम्; 'अस्तु' इत्यस्य कर्तृ/कर्मभावेन

Context

I am leaving behind, O king! this (auspicious) land with its well-laid boundaries, mountain ranges, cities and forests, which Bharata alone should rule. Let it happen the way you have said.

Characters & Entities

• Rāma
• Daśaratha
• Bharata
• mountains
• cities
• forests

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Honoring spoken commitments (satya) and ensuring orderly governance even while renouncing personal claim.

What is the narrative situation?

Rāma reiterates that Bharata should rule the realm and asks that Daśaratha’s declared decision be fulfilled.

Which character virtue is emphasized?

Public-spirited renunciation and respect for legitimate authority.