Previous Verse
Next Verse

Ramayana — Ayodhya Kanda, Sarga 22, Shloka 17

अभिषेक-निवृत्ति-उपदेशः

Withdrawal of the Coronation: Rama’s Counsel to Lakshmana

जानासि हि यथा सौम्य न मातृषु ममान्तरम्।भूतपूर्वं विशेषो वा तस्या मयि सुतेऽपि वा।।।।

jānāsi hi yathā saumya na mātṛṣu mamāntaram | bhūtapūrvaṃ viśeṣo vā tasyā mayi sute ’pi vā ||

जानासि हि सौम्य यथा मम मातृषु न कदाचनान्तरं, न च भूतपूर्वं तस्या मयि विशेषः, स्वसुतेऽपि वा।

जानासिyou know
जानासि:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootज्ञा (धातु)
Formलट्-लकार, मध्यमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
हिindeed
हि:
Sambandha (सम्बन्ध/वाक्यसम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formअव्यय; निश्चयार्थ (indeed)
यथाhow/that
यथा:
Sambandha (सम्बन्ध/वाक्यसम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootयथा (अव्यय)
Formअव्यय; प्रकार/यथार्थ (how/as)
सौम्यO gentle one
सौम्य:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootसौम्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन
not
:
Sambandha (सम्बन्ध/वाक्यसम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formअव्यय; निषेध (not)
मातृषुamong (my) mothers
मातृषु:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootमातृ (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), बहुवचन
ममmy
मम:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-विभक्ति, एकवचन
अन्तरम्difference/partiality
अन्तरम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootअन्तर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; ‘difference/partiality’
भूतपूर्वम्formerly
भूतपूर्वम्:
Kala-adhikarana (कालाधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootभूत-पूर्व (प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभाववत् क्रियाविशेषण-प्रयोग; कर्मधारयः (भूतं पूर्वं) ‘formerly/ever before’
विशेषःdistinction
विशेषः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootविशेष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
वाor
वा:
Sambandha (सम्बन्ध/वाक्यसम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootवा (अव्यय)
Formअव्यय; विकल्प (or)
तस्याof her
तस्या:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन; ‘of her’
मयिtowards me/in me
मयि:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन
सुतेin (her) son
सुते:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootसुत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन; ‘in (her) son’
अपिalso
अपि:
Sambandha (सम्बन्ध/वाक्यसम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय/अपि-भाव (also/even)
वाor
वा:
Sambandha (सम्बन्ध/वाक्यसम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootवा (अव्यय)
Formअव्यय; विकल्प (or)

You know, O gentle Lakshmana! that never in the past had I any feeling of distinction amongst my mothers. And Kaikeyi never differentiated between me and her son.

R
Rāma
L
Lakṣmaṇa
K
Kaikeyī
B
Bharata

FAQs

Dharma is fairness within family bonds: Rāma recalls an earlier ethic of impartial affection, resisting the urge to rewrite the past in anger.

Rāma reminds Lakṣmaṇa that Kaikeyī was formerly affectionate and unbiased, underscoring the abnormality of her present demand.

Rāma’s truthfulness and emotional balance—he acknowledges prior goodness even in someone now acting wrongly.