Previous Verse
Next Verse

Shloka 26

मायामृगदर्शनम्

The Vision of the Illusory Deer

प्रतिलोमानुलोमाश्च रुचिरा रोमराजयः।शोभन्ते मृगमाश्रित्य चित्राः कनकबिन्दवः।।।।

pratilomānulomāś ca rucirā romarājayaḥ |

śobhante mṛgam āśritya citrāḥ kanakabindavaḥ || 3.43.26 ||

प्रतिलोमानुलोमाश्च रुचिरा रोमराजयः। शोभन्ते मृगमाश्रित्य चित्राः कनकबिन्दवः॥

मसारगल्लर्कमुखःhaving a face like an emerald vessel
मसारगल्लर्कमुखः:
विशेषण (Adjectival qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootमसार-गल्लर्क-मुख (प्रातिपदिक; मसार + गल्लर्क + मुख)
Formतत्पुरुष-समास (उपमानपूर्वपद): मसारगल्लर्कवत् मुखं यस्य; पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; मृगः इति पदस्य विशेषणम्
शङ्खमुक्तानिभोदरःhaving a belly like conch/pearl
शङ्खमुक्तानिभोदरः:
विशेषण (Adjectival qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootशङ्ख-मुक्ता-निभ-उदर (प्रातिपदिक; शङ्ख + मुक्ता + निभ + उदर)
Formतत्पुरुष-समास: शङ्खमुक्तावत् निभम् उदरं यस्य; पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; मृगः इति पदस्य विशेषणम्
कस्यof whom
कस्य:
सम्बन्ध (Genitive relation/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootक (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formप्रश्नवाचक-सर्वनाम, पुं/नपुंसकलिङ्गे, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन
नामindeed/at all
नाम:
सम्बन्धसूचक-निपात (Particle/निपात)
TypeIndeclinable
Rootनाम (अव्यय)
Formअव्यय; निपात (emphatic/colloquial particle)
अभिरूप्यःcharming, very handsome
अभिरूप्यः:
विशेषण (Adjectival qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootअभिरूप्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; मृगः इति पदस्य विशेषणम्
असौthat (yonder)
असौ:
विशेषण (Adjectival qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootअदस् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; मृगः इति पदस्य विशेषणम्
not
:
निषेध (Negation/निषेध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formअव्यय; निषेध-निपात
मनःmind
मनः:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootमनस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
लोभयेत्would entice
लोभयेत्:
क्रिया (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootलुभ् (धातु) (णिच् causative: लोभय)
Formविधिलिङ्-लकार (Optative), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम; णिच्-प्रयोग (causative)
मृगःdeer
मृगः:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootमृग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

Look at his tongue stretched out of the mouth while yawning. It is glowing like flaming fire. It is like the lightning sparkling in the cloud.

R
Rāma
L
Lakṣmaṇa
D
deer (mṛga)

FAQs

The verse shows how sensory beauty can enchant the mind; Dharma requires mastery over the senses so that appearance does not replace truth (satya).

Rāma continues describing the deer’s extraordinary markings, explaining why it captivates Sītā and draws attention.

Self-awareness in the face of temptation—recognizing the power of outward charm is a step toward restraint and right action.