Previous Verse
Next Verse

Shloka 151

Pṛthu’s Earth-Milking, the Etymology of ‘Pṛthivī,’ and the Vaivasvata (Solar) Genealogy

नाभागस्यांबरीषोभूत्सिंधुद्वीपस्ततोभवत् । तस्यायुतायुः पुत्रोभूदृतुपर्णस्ततोभवत्

nābhāgasyāṃbarīṣobhūtsiṃdhudvīpastatobhavat | tasyāyutāyuḥ putrobhūdṛtuparṇastatobhavat

नाभागस्याम्बरीषोऽभूत्, सिन्धुद्वीपस्ततोऽभवत्। तस्यायुतायुः पुत्रोऽभूद्, ऋतुपर्णस्ततोऽभवत्॥

नाभागस्यof Nābhāga
नाभागस्य:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeNoun
Rootनाभाग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन
अम्बरीषःAmbarīṣa
अम्बरीषः:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootअम्बरीष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
अभूत्was/became
अभूत्:
क्रिया (Verb)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formलुङ्-लकार (Aorist), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद
सिन्धुद्वीपःSindhudvīpa
सिन्धुद्वीपः:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootसिन्धु (प्रातिपदिक) + द्वीप (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-तत्पुरुष (genitive determinative: ‘सिन्धोः द्वीपः’), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
ततःthen, thereafter
ततः:
क्रियाविशेषण (Adverb)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय, क्रम/अनन्तरार्थक (then/thereafter)
अभवत्became/was
अभवत्:
क्रिया (Verb)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formलङ्-लकार (Imperfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
तस्यof him/of that (person)
तस्य:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन
अयुतायुःhaving a lifespan of ten thousand (years)
अयुतायुः:
विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootअयुत (प्रातिपदिक) + आयुस्/आयुः (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष (परिमाण-निर्देशक: ‘अयुतं आयुः यस्य’ इत्यर्थे बहुव्रीहिवत् प्रयोगः; परन्तु रूपतः समास-विशेषण), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; पुत्रः इत्यस्य विशेषणम्
पुत्रःson
पुत्रः:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootपुत्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
अभूत्was/became
अभूत्:
क्रिया (Verb)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formलुङ्-लकार (Aorist), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
ऋतुपर्णःṚtuparṇa
ऋतुपर्णः:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootऋतु (प्रातिपदिक) + पर्ण (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (निर्देशक-नाम), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
ततःthen
ततः:
क्रियाविशेषण (Adverb)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय, क्रम/अनन्तरार्थक
अभवत्became/was
अभवत्:
क्रिया (Verb)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formलङ्-लकार, प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

Pulastya (narrating a genealogical succession to Bhīṣma)

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: adbhuta

Sandhi Resolution Notes: अम्बरीषोभूत् = अम्बरीषः + अभूत्; भूत्सिंधुद्वीपः = अभूत् + सिन्धुद्वीपः; ततोभवत् = ततः + अभवत्; पुत्रोभूत् = पुत्रः + अभूत्; अभूदृतुपर्णः = अभूत् + ऋतुपर्णः।

N
Nābhāga
A
Ambarīṣa
S
Sindhudvīpa
A
Ayutāyu
Ṛtuparṇa

FAQs

It records a lineage (vaṃśa) in concise form, preserving the succession of royal figures as part of the Purāṇic account of creation-era dynasties and historical memory.

No. This specific śloka is primarily genealogical, naming successive descendants rather than discussing sacred geography, rites, or devotional doctrine.

Purāṇic genealogies emphasize continuity, responsibility across generations, and the ideal of dharma upheld through orderly succession and remembrance of ancestors.