Adhyaya 66
The Slaying of Kāleya
भ्रातृवधं दृष्ट्वा दैत्यः कालेयः क्रुद्धो धनुरादाय शरैः सह चित्ररथं प्रति वेगेनाभ्यधावत्। तदा पाकशासनपुत्रो जयन्तः समुपेत्य तं निरवारयत्; रणमध्ये च धर्मोपदेशः प्रादुरभवत्—भग्नं क्लान्तं पीडितं च शत्रुं पुनः प्रहर्तुं मूढता, युध्यस्व धर्मयुद्धधर्मे स्थित्वेति। कालेयः तेनोपदेशेनापि न शमं जगाम; रोषात् जयन्तं हन्तुमिति प्रतिजज्ञे। ततः शरैः, गदया, खड्ग-चर्मभ्यां च दीर्घं द्वन्द्वं प्रवृत्तम्; गदायुद्धं तु वर्षाणामिव प्रतीकं दीर्घकालं बभूव। अन्ते जयन्तः प्रबलो भूत्वा कालेयं केशग्रहणेन धृत्वा शिरश्छेदं चकार। देवाः जयजयशब्दैः प्रहृष्टाः, दैत्यसेना च पराजिता दिक्षु विदुद्रुवे।
Shlokas
Verse 1
व्यास उवाच । भ्रातरं निहतं दृष्ट्वा कालेयो नाम दानवः । चित्ररथं प्रदुद्राव धृत्वा बाणं सकार्मुकम्
व्यास उवाच—भ्रातरं निहतं दृष्ट्वा कालेयो नाम दानवः, बाणं सकार्मुकं धृत्वा चित्ररथं प्रति प्रदुद्राव।
Verse 2
दृष्ट्वासुरं विधावंतं कालमृत्युसमप्रभम् । अरौत्सीत्तं महावीर्यो जयंतः पाकशासनिः
कालमृत्युसमप्रभं विधावन्तं तं असुरं दृष्ट्वा, महावीर्यः जयन्तः पाकशासनिः तं प्रति रणनादं चकार।
Verse 3
अब्रवीच्च महातेजा दैतेयं सुरसत्तमः । तथ्यं धर्माभिसंयुक्तं लोकद्वयहितं ध्रुवम्
ततः महातेजाः सुरसत्तमः स दैतेयं प्रति अब्रवीत्—सत्यं धर्माभिसंयुक्तं, लोकद्वयहितं ध्रुवं वचनम्।
Verse 4
शस्त्राभिघातदुःखार्तं कश्मलं चान्यसंयुतम् । प्रभग्नं च निरस्तं च यो हंति स च बालिशः
शस्त्राभिघातदुःखेन पीडितं, मोहकश्मलसमन्वितं, अन्यदुःखैरपि व्याकुलं, भग्नं निरस्तं च यः प्रहरति—स एव बालिशः।
Verse 5
सुचिरं रौरवं भुक्त्वा तस्य दासो भवेच्चिरम् । तस्मान्मामुं प्रयुध्यस्व युद्धधर्मस्थितो भव
सुचिरं रौरवं नरकं भुक्त्वा, तस्य दासोऽसि चिरं भविष्यसि। तस्मात् मया सह प्रयुध्यस्व; युद्धधर्मे स्थितो भव।
Verse 6
जयंतमब्रवीद्वाक्यं कालेयः क्रोधमूर्च्छितः । निहत्य भ्रातृहंतारमथ त्वांहन्मि सांप्रतम्
क्रोधमूर्च्छितः कालेयः जयन्तं प्रति वाक्यमब्रवीत्—“भ्रातृहन्तारं निहत्य, अधुना त्वामहं हन्मि।”
Verse 7
ततस्तं चासुरश्रेष्ठं कालानलसमप्रभम् । जयंतो निशितैर्बाणैर्जघान सुरसत्तमः
ततः सुरसत्तमः जयन्तः कालानलसमप्रभं तमसुरश्रेष्ठं निशितैर्बाणैर्जघान।
Verse 8
निचकर्त्त शरान्सोपि त्रिभिर्विव्याध चासुरः । यथावृष्टिगणं प्राप्य नदी गैरिकवाहिनी
सोऽपि शरान् निचकर्त, त्रिभिश्चासुरो विव्याध। यथा वृष्टिगणं प्राप्य गैरिकवाहिनी नदी वेगेन प्रवर्तते।
Verse 9
तथा तौ च महावीर्यौ न क्षीणौ न च कातरौ । न शर्म परिलेभाते परस्परजयैषिणौ
तथा तौ महावीर्यौ न क्षीणौ न च कातरौ। परस्परजयैषिणौ तौ न शर्म न सुखं लेभाते॥
Verse 10
अथ तस्य च दैत्यस्य धनुश्चिच्छेद चेषुणा । यंतारं पंचभिर्बाणैः पातयामास भूतले
अथ तस्य दैत्यस्य धनुः शरेण चिच्छेद। पञ्चभिर्बाणैर्यन्तारं भूतले पातयामास॥
Verse 11
अष्टाभिर्निशितैर्बाणैश्चतुरोश्वानपातयात् । शक्तिं संगृह्य भूमिष्ठः कुमारं च जघान ह
अष्टाभिर्निशितैर्बाणैश्चतुरोऽश्वानपातयत्। भूमिष्ठः शक्तिं संगृह्य कुमारं च जघान ह॥
Verse 12
गदया पीडितं साश्वं सवरूथं सकूबरम् । पातयित्वा धरण्यां च सिंहनादं ननाद ह
गदया पीडितं साश्वं सवरूथं सकूबरम्। धरण्यां पातयित्वा स सिंहनादं ननाद ह॥
Verse 13
लाघवात्स धरां गत्वा गदापाणिरुपस्थितः । वज्रपाताद्यथा शब्दो लोकानां दुःसहो भवेत्
लाघवात् स धरां गत्वा गदापाणिरुपस्थितः। वज्रपात इव शब्दो लोकानां दुःसहोऽभवत्॥
Verse 14
तथा तयोर्गदापाते शब्दः स्यात्तु मुहुर्मुहुः । एवं तयोर्गदायुद्धं यावदब्दचतुष्टयम्
तथा तयोर्गदापाते शब्दोऽभवन्मुहुर्मुहुः । एवं तयोर्गदायुद्धं चतुर्वर्षपर्यन्तम् ॥
Verse 15
प्रभग्ने ते गदे खस्थौ खड्गचर्मधरावुभौ । तदा पदातिनोर्युद्धमद्भुतं लोमहर्षणं
प्रभग्ने ते गदे तत्र खस्थौ खड्गचर्मधरावुभौ । तदा पदातिनोर्युद्धमद्भुतं लोमहर्षणम् ॥
Verse 16
दृष्ट्वा च विस्मयं जग्मुर्देवासुरमहोरगाः । खड्गपातैर्मुहूर्तांते तयोश्छिन्ने तु वर्मणी
दृष्ट्वा च विस्मयं जग्मुर्देवासुरमहोरगाः । खड्गपातैर्मुहूर्तान्ते तयोश्छिन्नं तु वर्मणी ॥
Verse 17
अभवत्खड्गयुद्धं च तयोर्युद्धातिशीलिनोः । दधार चिकुरे तस्य जयंतो भीमविक्रमः
अभवत्खड्गयुद्धं च तयोर्युद्धातिशीलिनोः । दधार चिकुरे तस्य जयन्तो भीमविक्रमः ॥
Verse 18
शिरश्छित्वास्य खड्गेन पातयामास भूतले । ततस्तु जयशब्देन देवाः सर्वे ननंदिरे
शिरश्छित्वास्य खड्गेन पातयामास भूतले । ततस्तु जयशब्देन देवाः सर्वे ननन्दिरे ॥
Verse 19
प्रभग्ना दैत्यसंघाश्च दिशः सर्वाः प्रदुद्रुवुः
प्रभग्ना दैत्यसंघा भयाकुलाः सर्वा दिशः प्रति विद्रुत्य पलायितवन्तः।
Verse 66
इति श्रीपाद्मपुराणे प्रथमे सृष्टिखंडे कालेयवधोनाम षट्षष्टितमोऽध्यायः
इति श्रीपाद्मपुराणे प्रथमे सृष्टिखण्डे ‘कालेयवध’नाम षट्षष्टितमोऽध्यायः समाप्तः।