Adhyaya 17
The Greatness of Viṣṇu’s Foot-Water (Pādodaka) as a Destroyer of Sin
शौनकः विष्णोः पादप्रक्षालनजलं—पादोदकं/चरणोदकं—कथं पापहारीति विस्तरेण श्रोतुमिच्छति। सूतः अध्यायस्योपदेशवाणीं च अनुसृत्य तस्य माहात्म्यं वर्णयति—श्रवणमात्रेण, स्पर्शनेन, पाननेन वा मोक्षप्रदं; गङ्गास्नानतीर्थफलात्, महादानात्, असंख्ययज्ञानां च फलात् समं वा अधिकं; विशेषतः तुलसीसहितं शिरसि धारितं चेत्। ततः शौनकः दृष्टान्तकथां पृच्छति। सूतः सुदर्शननाम्नः पापिनो ब्राह्मणस्य वृत्तान्तं कथयति—हरिदिनभङ्गात्, विशेषतः एकादशीव्रतलङ्घनात्, स यमसभायां नीतः; चित्रगुप्तेन पापपुण्यविवरणे निवेदिते यमेन दण्डितः, नरकानुभवात् पुनर्जन्मान्तराणि च प्राप्नोति। अन्ते द्वारदेशे स्थापितं हरिपादोदकं यदा तेन स्पृष्टं/सेवितं, तदा सञ्चितपापराशिः क्षीयते; कर्मगतिर्विपरिवर्त्य हरिधामाभिमुखी भवति—इति पादोदकस्य परमं पावनत्वं प्रतिपाद्यते।
Shlokas
Verse 1
शौनक उवाच । विष्णुपादोदकस्यापि माहात्म्यं पापनाशनम् । कथयस्व महाप्राज्ञ समूलं मे कृपार्णव
शौनक उवाच—विष्णुपादोदकस्यापि माहात्म्यं पापनाशनम्; कथयस्व महाप्राज्ञ, समूलं मे कृपार्णव।
Verse 2
सूत उवाच । समस्तपातकध्वंसि विष्णुपादोदकं शुभम् । कणमात्रं वहेद्यस्तु सर्वतीर्थफलं लभेत्
सूत उवाच—विष्णोः पादप्रक्षालितं शुभं पादोदकं समस्तपातकध्वंसि। यः कणमात्रमपि तद्वहेत् स सर्वतीर्थफलमवाप्नुयात्।
Verse 3
विष्णुपादोदकं ब्रह्मन्स्पर्शतः पापनाशनम् । अकालमरणं नास्ति गंगास्नानफलं लभेत्
ब्रह्मन्, विष्णुपादोदकं स्पर्शमात्रेण पापनाशनम्। तद्ग्रहीतुः अकालमरणं न भवति, गङ्गास्नानसमं फलं लभते।
Verse 4
विष्णुपादोदकं पापी यः पिबेत्तस्य किल्बिषम् । शरीरस्थं क्षयं याति कृतं ब्रह्मन्न संशयः
यः पापी अपि विष्णुपादोदकं पिबति, तस्य शरीरस्थं किल्बिषं क्षयं याति। ब्रह्मन्, एतत् कृतं न संशयः।
Verse 5
तुलसीपर्णसंयुक्तं विष्णुपादोदकं द्विज । यो वहेच्छिरसा भक्त्या चांते याति हरेर्गृहम्
द्विज, तुलसीपर्णसंयुक्तं विष्णुपादोदकं यः भक्त्या शिरसा वहति, स अन्ते हरेर्गृहं याति।
Verse 6
मेरुतुल्यसुवर्णानि दत्त्वा यत्फलमाप्यते । हरिपादोदकं स्पृष्ट्वा प्राप्यते तत्फलं नरैः
मेरुतुल्यसुवर्णदानात् यत्फलं प्राप्यते, तत्फलं नरैः हरिपादोदकं स्पृष्ट्वैव प्राप्यते।
Verse 7
धेनुकोटिसहस्राणि यत्फलं लभते नरैः । दत्वा पादोदकं स्पृष्ट्वा तत्फलं प्राप्यते ध्रुवम्
धेनुकोटिसहस्राणि दत्त्वा यत्फलमाप्यते नरैः । पादोदकं समर्प्य स्पृष्ट्वा तदेव फलं ध्रुवं प्राप्यते ॥
Verse 8
यज्ञकोटिसहस्राणि कृत्वा यत्फलमाप्यते । हरिपादोदकं स्पृष्ट्वा तस्मात्कोटिगुणं नरैः
यज्ञकोटिसहस्राणि कृत्वा यत्फलमाप्यते । हरिपादोदकं स्पृष्ट्वा तस्मात्कोटिगुणं फलम् ॥
Verse 9
कोटिकन्याप्रदानेन यत्फलं लभ्यते जनैः । विष्णुपादोदकं स्पृष्ट्वा फलं तस्माद्द्विजाधिकम्
कोटिकन्याप्रदानेन यत्फलं लभ्यते जनैः । विष्णुपादोदकं स्पृष्ट्वा तस्माद्द्विजाधिकं फलम् ॥
Verse 10
दंतिकोटिप्रदानेन सप्तिकोटिप्रदानतः । यत्फलं लभते मर्त्यः स्पृष्ट्वा पादोदकं हरेः
दंतिकोटिप्रदानेन सप्तिकोटिप्रदानतः । यत्फलं लभते मर्त्यः स्पृष्ट्वा पादोदकं हरेः ॥
Verse 11
दत्वा मर्त्यः सप्तद्वीपां ससस्यां यत्फलं लभेत् । विष्णुपादोदकं स्पृष्ट्वा तस्माद्विप्राधिकं लभेत्
दत्त्वा मर्त्यः सप्तद्वीपां ससस्यां यत्फलं लभेत् । विष्णुपादोदकं स्पृष्ट्वा तस्माद्विप्राधिकं लभेत् ॥
Verse 12
शृणु विप्र प्रवक्ष्यामि संक्षेपेणाधिकं किमु । विष्णुपादोदकं स्पृष्ट्वा पापी याति हरेर्गृहम्
शृणु विप्र, संक्षेपेण वक्ष्यामि—अधिकेन किं? विष्णोः पादप्रक्षालितं तोयं स्पृष्ट्वा अपि पापी हरेर्गृहं याति।
Verse 13
शौनक उवाच । स्पृष्ट्वा पीत्वा पुरा केन प्राणिना प्रापि वै गृहम् । कथयस्व हरेः सूत मम त्वं चानुकंपया
शौनक उवाच—पुरा केन प्राणिना स्पृष्ट्वा पीत्वा च तत्, तेन वै गृहम् प्राप्तम्? हे सूत, हरेः सम्बन्धिनं वृत्तान्तं मम अनुकम्पया कथय।
Verse 14
सूत उवाच । पुरा त्रेतायुगे पापी नाम्ना विप्रः सुदर्शनः । जनार्द्दनदिने नित्यमश्नीयात्स द्विजोत्तम
सूत उवाच—पुरा त्रेतायुगे पापी विप्रः सुदर्शन इति नाम्ना आसीत्; स तु द्विजोत्तमो जनार्दनदिने नित्यं भुञ्जीत।
Verse 15
शास्त्रनिंदाकरो नित्यं व्रतनिंदाकरः सदा । असावन्यं न जानाति केवलं स्वोदरं विना
स नित्यं शास्त्रनिन्दकः, सदा व्रतनिन्दकश्च; स परं न जानाति, स्वोदरं विना केवलम्।
Verse 16
एकदा प्राप्तकालस्तु निधनं प्राप्तवान्द्विज । यमदूताः समायाता बद्ध्वा नीतो यमालयम्
एकदा तस्य नियतकालः प्राप्तः; द्विजः निधनं प्राप्तवान्। यमदूताः समायाताः, बद्ध्वा तं नीतवन्तो यमालयम्।
Verse 17
इति श्रीपाद्मे महापुराणे ब्रह्मखंडे सूतशौनकसंवादे चरणोदकमाहात्म्ये । सप्तदशोऽध्यायः
इति श्रीपाद्ममहापुराणे ब्रह्मखण्डे सूतशौनकसंवादे चरणोदकमाहात्म्यप्रकरणे सप्तदशोऽध्यायः समाप्तः।
Verse 18
असौ विप्रो महापापी क्रूरकर्म्मेव दृश्यते
असौ विप्रो महापापी क्रूरकर्मैव दृश्यते।
Verse 19
चित्रगुप्त उवाच । आकर्णय चास्य पापं पुण्यं नास्त्यणुमात्रकम् । वासरेऽपि हरेर्नित्यमकरोद्भोजनं विभो
चित्रगुप्त उवाच—आकर्णय चास्य पापं; पुण्यं नास्त्यणुमात्रकम्। वासरेऽपि हरेर्नित्यं भोजनमकरोद्विभो॥
Verse 20
वासरे कमलाभर्तुश्चाश्नीयाद्यो नराधमः । पुरीषं सोऽश्नीयाद्राजन्निरयं याति दारुणम्
वासरे कमलाभर्तुश्चाश्नीयाद्यो नराधमः। पुरीषं सोऽश्नीयाद्राजन्, निरयं याति दारुणम्॥
Verse 21
मन्वंतरशतं देहि स्थानं तु निरयेऽप्यमुम् । ग्रामक्रोडस्य योनौ हि ततो जन्म भविष्यति
मन्वन्तरशतं देहि स्थानं तु निरयेऽप्यमुम्। ग्रामक्रोडस्य योनौ हि ततो जन्म भविष्यति॥
Verse 22
सूत उवाच । यमाज्ञया ततो विप्र तस्य दूतैर्भयंकरैः । पातितस्तु पुरीषे वै मन्वंतरशताधिकम्
सूत उवाच—ततो विप्र यमाज्ञया तस्य भीषणैर्दूतैः स नरः पुरीषे निपातितो वै, मन्वन्तरशताधिकं कालं तत्र दुःखमवाप।
Verse 23
ततो मुक्तोऽभवच्चासौ पृथिव्यां ग्रामसूकरः । चिरं नरकमश्नीयाद्धरिवासरभोजनात्
ततो मुक्तोऽसौ पृथिव्यां ग्रामसूकरोऽभवत्; हरिवासरे भुक्तदोषात् चिरं नरकदुःखमश्नीयात्।
Verse 24
ततो विप्र प्राप्तकालः पंचत्वं स जगाम ह । काकयोनौ पुनर्जन्म लेभेऽसौ विड्भुजः सदा
ततो विप्र प्राप्तकाले स पञ्चत्वं जगाम ह; काकयोनौ पुनर्जन्म लेभे, सदा विड्भुजः स अभवत्।
Verse 25
एकस्मिन्दिवसे विप्र श्रीहरेश्चरणोदकम् । द्वारदेशेस्थितं पीत्वा सर्वपापविवर्जितः
एकस्मिन् दिवसे विप्र श्रीहरेश्चरणोदकं द्वारदेशे स्थितं पीत्वा नरः सर्वपापैर्विवर्जितो भवति।
Verse 26
तस्मिन्नेव दिने काकः पतितः शबरस्य च । काले मृत्युदशां प्राप्तो व्याधेन वायसोपि च
तस्मिन्नेव दिने काकः पतितः शबरस्य च; काले मृत्युदशां प्राप्तो व्याधेन सह वायसोऽपि च।
Verse 27
आगते स्यंदने दिव्ये राजहंसयुते शुभे । आरुह्य बलिभुग्विप्र ययौ स हरिमंदिरम्
आगते दिव्यस्यन्दने शुभे राजहंसयुते, बलिभुग्विप्रः तमारुह्य हरिमन्दिरं ययौ।
Verse 28
पादोदकस्य माहात्म्यं कथितं पापनाशनम् । यः शृणोति नरः पापी तस्य पापं विनश्यति
पादोदकस्य माहात्म्यं पापनाशनं कथितम्; यः पापी नरः शृणोति, तस्यापि पापं विनश्यति।