Adhyaya 1

Verse 1

इति श्रीपाद्मे महापुराणे ब्रह्मखंडे व्यासजैमिनिसंवादे प्रथमोऽध्यायः

इति श्रीपाद्मे महापुराणे ब्रह्मखण्डे व्यासजैमिनिसंवादे प्रथमोऽध्यायः॥

Verse 2

सूत उवाच । साधुसाधु मुनिश्रेष्ठ पुण्यात्मनां वरो भवान् । सर्वेषां च जनानां च शुभवाञ्छो निरंतरम्

सूत उवाच— साधु साधु, मुनिश्रेष्ठ! भवान् पुण्यात्मनां वरः। सर्वेषां जनानां च निरन्तरं शुभवाञ्छकः।

Verse 3

एतद्व्यासः पुरा विप्रः सर्वज्ञः सर्वपूजितः । पृष्टो जैमिनिना तं स यदाह शृणु वैष्णव

एतद् व्यासः पुरा विप्रः सर्वज्ञः सर्वपूजितः। पृष्टो जैमिनिना यत् तं स उवाच, शृणु वैष्णव।

Verse 4

दंडवत्प्रणिपत्यासौ व्यासं सर्वार्थपारगम् । गुरुं सत्यवतीसूनुं पप्रच्छ मुनिपुंगवः

दण्डवत् प्रणिपत्यासौ व्यासं सर्वार्थपारगम्। गुरुं सत्यवतीसूनुं पप्रच्छ मुनिपुङ्गवः।

Verse 5

जैमिनिरुवाच । कलौ नृणां भवेत्केन मोक्षो वै कथयस्व मे । अल्पेनापि च पुण्येन मर्त्याश्चाल्पायुषो यतः

जैमिनिरुवाच— कलौ नृणां केन मोक्षो भवेत्, कथयस्व मे। अल्पेनापि च पुण्येन, मर्त्याश्चाल्पायुषो यतः।

Verse 6

व्यास उवाच । साधुसंगाद्भवेद्विप्र शास्त्राणां श्रवणं प्रभो । हरिभक्तिर्भवेत्तस्मात्ततो ज्ञानं ततो गतिः

व्यास उवाच— साधुसङ्गाद् भवेद् विप्र शास्त्राणां श्रवणं प्रभो। हरिभक्तिर्भवेत्तस्मात्, ततो ज्ञानं ततो गतिः।

Verse 7

न रोचते कथा भूमौ पापिष्ठाय जनाय वै । वैष्णवी स तु विज्ञेयः पापिष्ठप्रवरो द्विजः

भूमौ पापिष्ठजनाय वै यदा कथा न रोचते, स द्विजो वैष्णवो विज्ञेयः—पापपरिहारिणां मध्ये प्रवरोऽसौ।

Verse 8

श्रीकृष्णस्य कथां श्रुत्वाऽऽनंदी भवति वैष्णवः । असत्यां तां तु यो ब्रूयाज्ज्ञेयः स पापिनां गुरुः

श्रीकृष्णकथां श्रुत्वा वैष्णवोऽऽनन्दी भवति; यस्तु तां असत्यां ब्रूयात्, स पापिनां गुरुरिति ज्ञेयः।

Verse 9

यस्मिन्यस्मिन्स्थले विप्र कृष्णस्य वर्तते कथा । तस्मात्तस्माज्जगन्नाथो याति त्यक्त्वा न कर्हिचित्

यस्मिन्यस्मिन्स्थले विप्र कृष्णकथा वर्तते, तस्मात्तस्माज्जगन्नाथो याति; न कर्हिचित् तं स्थलम् त्यजति।

Verse 10

कृष्णस्य यः कथारंभे कुर्याद्विघ्नं नराधमः । नरकान्निष्कृतिर्नास्ति मन्वंतरशतावधि

कृष्णकथारम्भे यो नराधमः विघ्नं कुर्यात्, तस्य नरकात् निष्कृतिः नास्ति—मन्वन्तरशतावधि।

Verse 11

ये पुराणकथां श्रुत्वा निंदंत्युपहसंति वै । तेषां करस्था नरका बहुक्लेशकराः सदा

ये पुराणकथां श्रुत्वा निन्दन्त्युपहसन्ति च, तेषां करस्थाः नरकाः सदा बहुक्लेशकराः।

Verse 12

जन्मांतरार्जितं पापं तत्क्षणादेव नश्यति । श्रीकृष्णचरितं यो वै श्रोतुमिच्छां करोत्यपि

जन्मान्तरार्जितं पापं तत्क्षणादेव नश्यति । यः श्रीकृष्णचरितं श्रोतुमिच्छामात्रामपि करोति ॥

Verse 13

भक्त्या यो वै नरः कुर्यात्श्रीकृष्णचरितं तथा । न जाने श्रवणे तस्य का गतिर्वा भविष्यति

भक्त्या यः पुरुषः कुर्यात् श्रीकृष्णचरितं तथा । तस्य श्रवणमात्रेऽपि का गतिः स्यादिति नाहं जाने ॥

Verse 14

ब्रह्महत्यादिकं पापं अकालमरणं तथा । सुरापानं तथास्तेयं सर्वं नश्यति पापिनः

ब्रह्महत्यादिकं पापम् अकालमरणं तथा । सुरापानं तथास्तेयं सर्वं नश्यति पापिनः ॥

Verse 15

पापं कृत्वा तु यो मर्त्यः पश्चात्पापं निवर्तयेत् । तस्य पापं व्रजेन्नाशमग्निना तूलराशिवत्

पापं कृत्वा तु यो मर्त्यः पश्चात् पापं निवर्तयेत् । तस्य पापं व्रजेन्नाशम् अग्निना तूलराशिवत् ॥

Verse 16

श्रीकृष्णचरितं विप्र तिष्ठेद्वै पुस्तकं गृहे । तस्य गृहसमीपं हि नायांति यमकिंकराः

श्रीकृष्णचरितं विप्र तिष्ठेद्वै पुस्तकं गृहे । तस्य गृहसमीपं हि नायान्ति यमकिंकराः ॥

Verse 17

जैमिनिरुवाच । वदंति वैष्णवान्कांश्च वांच्छा ब्रूहि गुरो मम । इदानीं तान्समाज्ञातुं तेषां माहात्म्यमुत्तमम्

जैमिनिरुवाच—गुरो मम ब्रूहि, वैष्णवाः काः काः वाञ्छाः वदन्ति? इदानीं तान् सम्यग् ज्ञातुम् इच्छामि, तेषां चोत्तमं माहात्म्यं बोधय।

Verse 18

व्यास उवाच । यो नरो मस्तके भक्त्या वैष्णवांघ्रिजलं द्विज । करोति सेचनं पापी तीर्थस्नानेन तस्य किम्

व्यास उवाच—हे द्विज, यो नरः भक्त्या वैष्णवाङ्घ्रिजलं मस्तके सेचयति, तस्य पापिनः तीर्थस्नानेन किं प्रयोजनम्?

Verse 19

साधुसंगं तु यः कुर्य्यात्क्षणं वार्द्धक्षणं द्विज । तस्य नश्यंति पापानि ब्रह्महत्यामुखानि च

हे द्विज, यः साधुसङ्गं क्षणमात्रं वार्द्धक्षणं वा करोति, तस्य ब्रह्महत्यामुखानि पापानि नश्यन्ति।

Verse 20

यत्रयत्र कुले चैव एको भवति वैष्णवः । कुलं तस्य यदा पापैर्युक्तं तन्मोक्षगामि वै

यत्रयत्र कुलेऽपि एको वैष्णवः भवति, तस्य कुलं यदि पापैः युक्तं स्यात्, तथापि तन्मोक्षगामि भवति।

Verse 21

हिंसादंभकामक्रोधैर्वर्जिताश्चैव ये नराः । लोभमोहपरित्यक्ता ज्ञेयास्ते वैष्णवा द्विज

हे द्विज, ये नराः हिंसादम्भकामक्रोधैः वर्जिताः, लोभमोहपरित्यक्ताः च, तान् वैष्णवान् इति ज्ञेयान्।

Verse 22

पितृभक्ता दयायुक्ताः सर्वप्राणिहिते रताः । अमत्सरा वैष्णवा ये विज्ञेयाः सत्यभाषिणः

पितृभक्ताः दयासंपन्नाः सर्वप्राणिहिते रताः । अमत्सरा वैष्णवा ये ते विज्ञेयाः सत्यभाषिणः ॥

Verse 23

विप्रभक्तिरता ये च परस्त्रीषु नपुंसकाः । एकादशीव्रतरता विज्ञेयास्ते च वैष्णवाः

विप्रभक्तिरता ये च परस्त्रीषु नपुंसकाः । एकादशीव्रतरता विज्ञेयास्ते च वैष्णवाः ॥

Verse 24

गायंति हरिनामानि तुलसीमाल्यधारकाः । हर्यंघ्रिसलिलैः सिक्ता विज्ञेयास्ते च वैष्णवाः

गायन्ति हरिनामानि तुलसीमाल्यधारकाः । हर्यङ्घ्रिसलिलैः सिक्ता विज्ञेयास्ते च वैष्णवाः ॥

Verse 25

श्रोत्रयोर्मस्तके येषां तुलस्याः पर्णमुत्तमम् । कर्हिचिद्दृश्यते विप्र विज्ञेयास्ते च वैष्णवाः

श्रोत्रयोर्मस्तके येषां तुलस्याः पर्णमुत्तमम् । कर्हिचिद्दृश्यते विप्र विज्ञेयास्ते च वैष्णवाः ॥

Verse 26

पाखंडसंगरहिता विप्रद्वेषविवर्जिताः । सिंचेयुस्तुलसीं ये च ज्ञातव्या वैष्णवा नराः

पाखण्डसङ्गरहिता विप्रद्वेषविवर्जिताः । सिञ्चेयुस्तुलसीं ये च ज्ञातव्या वैष्णवा नराः ॥

Verse 27

पूजयंति हरिं ये च तुलस्या चार्चयंति ये । कन्यादानरता ये च ये वै ह्यतिथिपूजकाः

ये हरिं पूजयन्ति, ये च तुलसीं समर्चयन्ति, ये कन्यादाने रताः, ये चातिथिपूजकाः—ते खलु धर्मपरायणाः।

Verse 28

शृण्वंति विष्णुचरितं विज्ञेया वैष्णवा नराः । यस्य गृहे सुप्रतिष्ठेत्शालग्रामशिलापि च

ये विष्णुचरितं शृण्वन्ति ते वैष्णवा इति विज्ञेयाः; यस्य गृहे च शालग्रामशिला सुप्रतिष्ठिता, स अपि वैष्णवः।

Verse 29

मार्जयंति हरेः स्थानं पितृयज्ञप्रवर्तकाः । जने दीने दयायुक्ता विज्ञेयास्ते च वैष्णवाः

ये हरेः स्थानं मार्जयन्ति, ये पितृयज्ञं प्रवर्तयन्ति, ये च दीनजनान् प्रति दयायुक्ताः—ते वैष्णवा इति विज्ञेयाः।

Verse 30

परस्वं ब्राह्मणद्रव्यं पश्यंति विषवच्च ये । हरिनैवेद्यं येऽश्नन्ति विज्ञेया वैष्णवा जनाः

ये परस्वं ब्राह्मणद्रव्यं च विषवद् पश्यन्ति, ये च हरिनैवेद्यमेव अश्नन्ति—ते जनाः वैष्णवा इति विज्ञेयाः।

Verse 31

वेदशास्त्रानुरक्ता ये तुलसीवनपालकाः । राधाष्टमीव्रतरता विज्ञेयास्ते च वैष्णवाः

ये वेदशास्त्रानुरक्ता, ये तुलसीवनपालकाः, ये च राधाष्टमीव्रतरताः—ते वैष्णवा इति विज्ञेयाः।

Verse 32

श्रीकृष्णपुरतो ये च दीपं यच्छंति श्रद्धया । परनिंदां न कुर्वंति विज्ञेयास्ते च वैष्णवाः

ये श्रीकृष्णस्य पुरतः श्रद्धया दीपं ददति, परनिन्दां च न कुर्वन्ति—ते वैष्णवा इति विज्ञेयाः।

Verse 33

सूत उवाच । पृष्टो जैमिनिना व्यास इत्युक्तः स यथाक्रमम् । मयेदं कथ्यते ब्रह्मन्यत्प्रसंगाद्गुरोः श्रुतम्

सूत उवाच—जैमिनिना पृष्टो व्यासः यथाक्रमं प्रत्युवाच; ब्रह्मन्, गुरोः प्रसङ्गे यच्छ्रुतं तदेव मया कथ्यते।

Verse 34

अध्यायं श्रद्धया युक्तं ये शृण्वंति नरोत्तमाः । सर्वपापविनिर्मुक्ता यांति विष्णोः परं पदम्

ये नरोत्तमाः श्रद्धया युक्ता इममध्यायं शृण्वन्ति, ते सर्वपापविनिर्मुक्ता विष्णोः परं पदं यान्ति।