Adhyaya 84
Description of the Greatness of the Mother-and-Father Tīrtha
अध्यायेऽस्मिन् मातापितरौ गुरुः च जीवत्-तीर्थरूपेण महिम्ना स्तूयन्ते। तेषां सेवा—पादप्रक्षालनं, अभ्यङ्गः, अन्न-वस्त्र-स्नान-प्रदानं, आज्ञापालनं च—तीर्थयात्रासमं पुण्यं जनयति; गङ्गास्नानफलतुल्यं, अश्वमेधसमं च फलमिति प्रतिपाद्यते। ययातेः पुत्रेषु पूरु-तुरु-यदूनां दृष्टान्तैः पितुः प्रसादः कोपश्च वंशे महद् प्रभावं करोतीति दर्श्यते; पितृ-आह्वाने श्रद्धया प्रत्युत्तरं दानं तीर्थसेवावत् पुण्यकरमिति कथ्यते। मातापितृनिन्दा रौरव-नरकप्रदायिनी, वृद्धमातापित्रोः परित्यागो दुःखहेतुः; गुरुनिन्दा तु प्रायश्चित्तातीतैव इति घोरं निगदितम्। अन्ते वेनाख्याने नित्यं मातृ-पितृ-गुरुपूजनशीलता ज्ञान-समृद्धि-परलोकगत्याधार इति निष्कर्षः।
Shlokas
Verse 1
सुकर्मोवाच । एतत्ते सर्वमाख्यातं चरित्रं पापनाशनम् । पुत्राणां तारकं दिव्यं बहुपुण्यप्रदायकम्
सुकर्मोवाच । एतत्ते सर्वमाख्यातं चरित्रं पापनाशनम् । पुत्राणां तारकं दिव्यं बहुपुण्यप्रदायकम् ॥
Verse 2
प्रत्यक्षं दृश्यते लोके ययातिचरितं श्रुतम् । पूरुणाप्तं महद्राज्यं दुर्गतिं गतवांस्तुरुः
प्रत्यक्षं दृश्यते लोके ययातिचरितं श्रुतम् । पूरुणाप्तं महद्राज्यं दुर्गतिं गतवांस्तुरुः ॥
Verse 3
पितृप्रसादात्कोपाच्च यथा जातं तथा पुनः । पुत्राणां तारकं पुण्यं यशस्यं धनधान्यदम्
पितृप्रसादात्कोपाच्च यथा जातं तथा पुनः । पुत्राणां तारकं पुण्यं यशस्यं धनधान्यदम् ॥
Verse 4
शापयुक्ताविमौ चोभौ तुरुश्च यदुरेव च । पितृमातृसमं नास्ति अभीष्टफलदायकम्
शापयुक्ताविमौ चोभौ—तुरुश्च यदुरेव च। पितृमातृसमं लोके नास्त्यभीष्टफलप्रदम्॥
Verse 5
साभिलाषेण भावेन पिता पुत्रं समाह्वयेत् । माता च पुत्रपुत्रेति तस्य पुण्यफलं शृणु
साभिलाषेण भावेन पिता पुत्रं समाह्वयेत्। माता च ‘पुत्र पुत्रे’ति—तस्य पुण्यफलं शृणु॥
Verse 6
समाहूतो यथा पुत्रः प्रयाति मातरं प्रति । यो याति हर्षसंयुक्तो गंगास्नानफलं लभेत्
समाहूतो यथा पुत्रः प्रयाति मातरं प्रति। यो याति हर्षसंयुक्तो गङ्गास्नानफलं लभेत्॥
Verse 7
पादप्रक्षालनं यस्तु कुरुते च महायशाः । सर्वतीर्थफलं भुंक्ते प्रसादात्तु तयोः सुतः
पादप्रक्षालनं यस्तु कुरुते च महायशाः। सर्वतीर्थफलं भुङ्क्ते प्रसादात्तु तयोः सुतः॥
Verse 8
अंगसंवाहनाच्चान्यदश्वमेधफलं लभेत् । भोजनाच्छादनस्नानैर्गुरुं यः पोषयेत्सुतः
अङ्गसंवाहनाच्चान्यदश्वमेधफलं लभेत्। भोजनाच्छादनस्नानैर्गुरुं यः पोषयेत्सुतः॥
Verse 9
पृथ्वीदानसमं पुण्यं तत्पुत्रे हि प्रजायते । सर्वतीर्थमयी गंगा तथा माता न संशयः
पृथ्वीदानतुल्यं पुण्यं तस्याः पुत्रे निश्चयेन प्रजायते। गङ्गा सर्वतीर्थमयी, तथा माता अपि—अत्र न संशयः॥
Verse 10
बहुपुण्यमयः सिंधुर्यथा लोके प्रतिष्ठितः । अस्मिल्लोंके पिता तद्वत्पुराणकवयो विदुः
यथा लोके बहुपुण्यमयः सिन्धुः प्रतिष्ठितः। अस्मिन्नेव लोके पिता तद्वत्—इति पुराणकवयो विदुः॥
Verse 11
सुकर्मोवाच । भ्रंशते क्रोशते यस्तु पितरं मातरं पुनः । स पुत्रो नरकं याति रौरवाख्यं न संशयः
सुकर्मोवाच—यः पुत्रः पितरं मातरं च पुनः पुनः भ्रंशते क्रोशते च, स रौरवाख्यं नरकं याति; न संशयः॥
Verse 12
मातरं पितरं वृद्धौ गृहस्थो यो न पोषयेत् । स पुत्रो नरकं याति वेदनां प्राप्नुयाद्ध्रुवम्
यो गृहस्थो वृद्धौ मातरं पितरं च न पोषयेत्, स पुत्रो नरकं याति, ध्रुवं वेदनां प्राप्नुयात्॥
Verse 13
कुत्सते पापकर्ता यो गुरुं पुत्रः सुदुर्मतिः । निष्कृतिर्नैव दृष्टा वै पुराणैः कविभिः कदा
यो गुरुं कुत्सते पापकर्ता सुदुर्मतिः पुत्रः, तस्य निष्कृतिः कदा अपि न दृष्टा—इति पुराणैः कविभिः॥
Verse 14
एवंज्ञात्वाह्यहंविप्रपूजयामिदिनेदिने । मातरं पितरं नित्यं भक्त्या नमितकंधरः
एवं ज्ञात्वा ह्यहं विप्रं पूजयामि दिने दिने । मातरं पितरं नित्यं भक्त्या नमितकन्धरः ॥
Verse 15
कृत्याकृत्यं वदेच्चैव समाहूय गुरुर्मम । तत्करोम्यविचारेण शक्त्या स्वस्य च पिप्पल
कृत्याकृत्यं वदेच्चैव समाहूय गुरुर्मम । तत्करोम्यविचारेण शक्त्या स्वस्य च पिप्पल ॥
Verse 16
तेन मे परमं ज्ञानं संजातं गतिदायकम् । एतयोश्च प्रसादेन संसारे परिवर्तते
तेन मे परमं ज्ञानं संजातं गतिदायकम् । एतयोश्च प्रसादेन संसारे परिवर्तते ॥
Verse 17
यच्चकिंचित्प्रकुर्वंति मानवा भुवि संस्थिताः । गृहस्थस्तदहं जाने यच्च स्वर्गे प्रवर्तते
यच्च किंचित्प्रकुर्वन्ति मानवा भुवि संस्थिताः । गृहस्थस्तदहं जाने यच्च स्वर्गे प्रवर्तते ॥
Verse 18
नागानां च इहस्थोपि चारं जानामि पिप्पल । एतयोश्च प्रसादाच्च त्रैलोक्यं मम वश्यताम्
नागानां च इहस्थोऽपि चारं जानामि पिप्पल । एतयोश्च प्रसादाच्च त्रैलोक्यं मम वश्यताम् ॥
Verse 19
गतं विद्याधरश्रेष्ठ भवानर्चतु माधवम् । विष्णुरुवाच । एवं संचोदितस्तेन पिप्पलो हि स्वकर्मणा
गच्छ, विद्याधरश्रेष्ठ; त्वं माधवं विष्णुमर्चय। विष्णुरुवाच—एवं तेन प्रेरितः पिप्पलः स्वकर्मवशात् तदनुसारं प्रववृते।
Verse 20
आनम्य तं द्विजश्रेष्ठं लज्जितोऽपि दिवं ययौ । सुकर्मासोऽपि धर्मात्मा गुरुं शुश्रूषते नृप
तं द्विजश्रेष्ठं प्रणम्य, लज्जितोऽपि दिवं ययौ। नृप, सुकर्मासोऽपि धर्मात्मा गुरोः शुश्रूषां भक्त्या चकार।
Verse 21
एतत्ते सर्वमाख्यातं पितृतीर्थानुगं मया । अन्यत्किं ते प्रवक्ष्यामि वद वेन महामते
पितृतीर्थानुगं सर्वमेतत् मया ते समाख्यातम्। अन्यत्किं ते प्रवक्ष्यामि? वद, वेन, महामते।
Verse 84
इति श्रीपद्मपुराणे भूमिखंडेवेनोपाख्याने मातापितृतीर्थमाहात्म्यवर्णनंनाम चतुरशीतितमोऽध्यायः
इति श्रीपद्मपुराणे भूमिखण्डे वेनोपाख्याने मातापितृतीर्थमाहात्म्यवर्णनं नाम चतुरशीतितमोऽध्यायः समाप्तः।