Adhyaya 5

Verse 1

शिवशर्मोवाच । तपसा दमशौचाभ्यांगुरुशुश्रूषया तथा । भक्त्याभावेन तुष्टोस्मि तवाद्य चसुपुत्रक

शिवशर्मोवाच—तपसा दमेन शौचेन गुरोः शुश्रूषणेन च। भक्तिभावेन च त्वयि तुष्टोऽस्म्यद्यापि सुपुत्रक॥

Verse 2

त्यजामि वैकृतं रूपं मत्तः सुखमवाप्नुहि । एवमुक्वा सुतं विप्रो दर्शयामास तां तनुम्

त्यजामि वैकृतं रूपं मत्तः सुखमवाप्नुहि। एवमुक्त्वा सुतं विप्रो दर्शयामास तां तनुम्॥

Verse 3

यथापूर्वं स्थितौ तौ तु तथा स दृष्टवान्गुरू । दीप्तिमंतौ महात्मानौ सूर्यबिंबोपमावुभौ

यथापूर्वं स्थितौ तौ तु तथा स दृष्टवान् गुरू। दीप्तिमन्तौ महात्मानौ सूर्यबिम्बोपमावुभौ॥

Verse 4

ननाम पादौ सद्भक्त्या उभयोस्तु महात्मनोः । ततः सुतं समामंत्र्य हर्षेण महतान्वितः

ननाम पादौ सद्भक्त्या उभयोस्तु महात्मनोः। ततः सुतं समामन्त्र्य हर्षेण महतान्वितः॥

Verse 5

इति श्रीपद्मपुराणे भूमिखंडे देवासुरे इंद्राभिषेकोनाम पंचमोऽध्यायः

इति श्रीपद्मपुराणे भूमिखण्डे देवासुरप्रकरणे इन्द्राभिषेकनामा पञ्चमोऽध्यायः समाप्तः॥

Verse 6

प्रविष्टो वैष्णवं धाम स मुनिर्दुर्लभं पदम् । नत्वन्यैः प्राप्यते पुण्यैस्तपोभिर्मुक्तिदं पदम्

स मुनिः वैष्णवं धाम प्रविष्टः—दुर्लभं दुरधिगम्यं पदम्। तत् मुक्तिदं स्थानं केवलैः पुण्यैः तपोभिर्वा नान्यैः प्राप्यते।

Verse 7

विष्णोस्तु चिंतनैर्न्यासध्यानज्ञानैः स्तवैस्तथा । न दानैस्तीर्थयात्राभिर्दृश्यते मधुसूदनः

विष्णोः चिन्तनैर्न्यासध्यानज्ञानैः स्तवैश्च तथा। न दानैस्तीर्थयात्राभिः मधुसूदनः प्रत्यक्षीभवति।

Verse 8

समाधिज्ञानयोगेन दृश्यते परमं पदम् । महायोगैर्यथा विप्रः प्रविष्टो वैष्णवीं तनुम्

समाधिज्ञानयोगेन परमं पदं दृश्यते। यथा महायोगबलैर्विप्रः वैष्णवीं तनुं प्रविष्टः।

Verse 9

सूत उवाच । ततस्तत्र तपस्तेपे सोमशर्मा महाद्युतिः । अश्मलोष्टसमं मेने कांचनंभूषणं पुनः

सूत उवाच—ततः तत्र महाद्युतिः सोमशर्मा तपस्तेपे। पुनश्च काञ्चनभूषणं अश्मलोष्टसमं मेने।

Verse 10

जिताहारः स धर्मात्मा निद्रया परिवर्जितः । स सर्वान्विषयांस्त्यक्त्वा एकांतमपि सेवते

जिताहारः स धर्मात्मा निद्रां परिवर्जितः। स सर्वान् विषयान् त्यक्त्वा एकान्तमपि सेवते।

Verse 11

योगासनसमारूढो निराशो निःपरिग्रहः । तस्य वेला सुसंप्राप्ता मृत्युकालस्य वै तदा

योगासनसमारूढो निराशो निःपरिग्रहः । तस्य वेला सुसंप्राप्ता मृत्युकालस्य वै तदा ॥

Verse 12

आगता दानवा विप्रं सोमशर्माणमंतिके । मृत्युकाले तु संप्राप्ते प्राणयात्रा प्रवर्तिनः

आगता दानवा विप्रं सोमशर्माणमन्तिके । मृत्युकाले तु संप्राप्ते प्राणयात्रा प्रवर्तिनः ॥

Verse 13

शालिग्रामे महाक्षेत्रे ऋषीणां मानवर्द्धने । केचिद्वदंति वै दैत्याः केचिद्वदंति दानवाः

शालिग्रामे महाक्षेत्रे ऋषीणां मानवर्द्धने । केचिद्वदन्ति वै दैत्याः केचिद्वदन्ति दानवाः ॥

Verse 14

एवंविधो महाशब्दः कर्णरंध्रं गतस्तदा । तस्यैव विप्रवर्यस्य सुचिरात्सोमशर्मणः

एवंविधो महाशब्दः कर्णरन्ध्रं गतस्तदा । तस्यैव विप्रवर्यस्य सुचिरात्सोमशर्मणः ॥

Verse 15

ज्ञानध्यानविलग्नस्य प्रविष्टं दैत्यजं भयम् । तेन ध्यानेन तस्यापि दैत्यभीत्यैव वै तदा

ज्ञानध्यानविलग्नस्य प्रविष्टं दैत्यजं भयम् । तेन ध्यानेन तस्यापि दैत्यभीत्यैव वै तदा ॥

Verse 16

सत्वरं चैव तत्प्राणा गतास्तस्य महात्मनः । दैत्यभयेन संयुक्तः स हि मृत्युवशं गतः

सत्वरमेव तस्य महात्मनः प्राणाः प्रच्युताः; दैत्यभयसमाक्रान्तः स नूनं मृत्युवशं गतः।

Verse 17

तस्माद्दैत्यगृहे जातो हिरण्यकशिपोः सुतः । देवासुरे महायुद्धे निहतश्चक्रपाणिना

तस्माद्दैत्यगृहे जातो हिरण्यकशिपोः सुतः; देवासुरमहायुद्धे चक्रपाणिना निहतः।

Verse 18

युद्ध्यमानेन तेनापि प्रह्लादेन महात्मना । सुदृष्टं वासुदेवत्वं विश्वरूपसमन्वितम्

युद्ध्यमानेन तेनापि प्रह्लादेन महात्मना; सुदृष्टं वासुदेवत्वं विश्वरूपसमन्वितम्।

Verse 19

योगाभ्यासेन पूर्वेण ज्ञानमासीन्महात्मनः । सस्मार पूर्वकं सर्वं चरितं शिवशर्मणः

योगाभ्यासेन पूर्वेण ज्ञानमासीन्महात्मनः; सस्मार पूर्वकं सर्वं चरितं शिवशर्मणः।

Verse 20

प्रागहं सोमशर्माख्यः प्रविष्टो दानवीं तनुम् । अस्मात्कायात्कदा पुण्यं केवलं धाम उत्तमम्

प्रागहं सोमशर्माख्यः प्रविष्टो दानवीं तनुम्; अस्मात्कायात्कदा पुण्यं केवलं धामोत्तमम्।

Verse 21

प्रयास्यामि महापुण्यैर्ज्ञानाख्यैर्मोक्षदायकम् । समरे म्रियमाणेन प्रह्लादेन महात्मना

प्रयास्यामि महापुण्यैर्ज्ञानाख्यैर्मोक्षदायकं तदुपदेष्टुम्—यत् समरे म्रियमाणेन महात्मना प्रह्लादेनोक्तम्।

Verse 22

एवं चिंता कृता पूर्वं श्रूयतां द्विजसत्तमाः । एवं तु च समाख्यातं सर्वसंदेहनाशनम्

एवं पूर्वं कृतचिन्ताः शृणुत, द्विजसत्तमाः। एवं तु समाख्यातं सर्वसन्देहनाशनम्।

Verse 23

सूत उवाच । प्रह्लादे निहते संख्ये देवदेवेन चक्रिणा । रुरुदे कमला सा तु हतपुत्रा च कामिनी

सूत उवाच—प्रह्लादे निहते संख्ये देवदेवेन चक्रिणा। रुरोद कमला सा तु हतपुत्रा च कामिनी॥

Verse 24

प्रह्लादस्य तु या माता हिरण्यकशिपोः प्रिया । प्रह्लादस्य महाशोकैर्दिवारात्रौ प्रशोचति

प्रह्लादस्य तु या माता हिरण्यकशिपोः प्रिया। प्रह्लादस्य महाशोकैर्दिवारात्रौ प्रशोचति॥

Verse 25

पतिव्रता महाभागा कमला नाम तत्प्रिया । रोदमानां दिवारात्रौ नारदस्तामुवाच ह

पतिव्रता महाभागा कमला नाम तत्प्रिया। रोदमानां दिवारात्रौ नारदस्तामुवाच ह॥

Verse 26

मा शुचस्त्वं महाभागे पुत्रार्थं पुण्यभागिनि । निहतो वासुदेवेन तव पुत्रः समेष्यति

मा शुचस्त्वं महाभागे पुत्रार्थं पुण्यभागिनि। वासुदेवेन निहतोऽपि तव पुत्रः पुनः समेष्यति॥

Verse 27

भूयः स्वलक्षणोपेतस्त्वत्सुतश्च महामतिः । प्रह्लादेति च वै नाम पुनरस्य भविष्यति

भूयः स्वलक्षणोपेतस्त्वत्सुतो महामतिः। प्रह्लाद इति वै नाम पुनरस्य भविष्यति॥

Verse 28

विहीनश्चासुरैर्भावैर्देवत्वेन समन्वितः । इंद्रत्वे मोदते भद्रे सर्वदेवैर्नमस्कृतः

विहीनोऽसुरभावैश्च देवत्वेन समन्वितः। इन्द्रत्वे मोदते भद्रे सर्वदेवैर्नमस्कृतः॥

Verse 29

सुखीभवमहाभागेतेनपुत्रेणवैसदा । न प्रकाश्या त्वया देवि सुवार्तेयं च कस्यचित्

सुखी भव महाभागे तेन पुत्रेण वै सदा। न प्रकाश्या त्वया देवि सुवार्तेयं च कस्यचित्॥

Verse 30

कर्त्तव्यमज्ञानभावैः सुगोप्यं कुरु त्वं सदा । एवमुक्त्वा गतो विप्रो नारदो मुनिसत्तमः

कर्तव्यं कुरु सुगोप्यं सदा त्वं अज्ञानभावैः। एवमुक्त्वा गतो विप्रो नारदो मुनिसत्तमः॥

Verse 31

कमलायाश्चोदरे तु जन्मा स्यानुत्तमं पुनः । प्रह्लादेति च वै नाम तस्याख्यानं महात्मनः

पुनः कमलायाः उदरेऽनुत्तमं जन्म स्यात्; तस्य महात्मनः प्रह्लाद इति वै नाम, एतदाख्यानं प्रसिद्धम्।

Verse 32

बाल्यं भावं गतो विप्राः कृष्णमेव व्यचिंतयत् । नरसिंहप्रसादेन देवराजो भवेद्दिवि

बाल्यभावं गतः स विप्राः कृष्णमेव व्यचिन्तयत्; नरसिंहप्रसादेन दिवि देवराजो भवेत्।

Verse 33

देवत्वं लभ्य चैवासावैंद्रं पदमनुत्तमम् । मोक्षं यास्यति ज्ञानात्मा वैष्णवं धाम चोत्तमम्

देवत्वं लब्ध्वा स एव ऐन्द्रं पदमनुत्तमं प्राप्नोति; ज्ञानात्मा सन् मोक्षं यास्यति, वैष्णवं धामोत्तमं च।

Verse 34

असंख्याता महाभागाः सृष्टेर्भावा ह्यनेकशः । मोह एवं न कर्त्तव्यो ज्ञानवद्भिर्महात्मभिः

असङ्ख्याता महाभागाः सृष्टेर्भावा ह्यनेकशः; अतः ज्ञानवद्भिर्महात्मभिः एवं मोहो न कर्तव्यः।

Verse 35

एतद्वः सर्वमाख्यातं यथापृष्टं द्विजोत्तमाः । अन्यं पृच्छ महाभाग संदेहं ते भिनद्म्यहम्

यथापृष्टं द्विजोत्तमाः एतत् सर्वं वः समाख्यातम्; हे महाभाग, अन्यत् पृच्छ—तव संदेहं भिनद्म्यहम्।

Verse 36

विजयं देवतानां तु दानवानां महत्क्षयम् । कृतं हि देवदेवेन स्थापितं भुवनत्रयम्

देवदेवेन हि देवतानां विजयः कृतो दानवानां च महत्क्षयः । तथा भुवनत्रयं स्थैर्येण स्थापितं सम्यक्॥

Verse 37

ऋषय ऊचुः । इन्द्रत्वं कस्य संजातं देवानां शब्दधारकम् । केन दत्तं त्वमाचक्ष्व विस्तराद्द्विजसत्तम

ऋषय ऊचुः— इन्द्रत्वं कस्य संजातं देवानां नामधारकम् । केन दत्तं त्वमाचक्ष्व विस्तराद् द्विजसत्तम॥

Verse 38

सूत उवाच । विस्तरेण प्रवक्ष्यामि इन्द्रत्वे येन सत्तमः । प्राप्त एष महाभागो यथा पुण्यतमेन च

सूत उवाच— विस्तरेण प्रवक्ष्यामि येन इन्द्रत्वं सत्तमः । प्राप्त एष महाभागो यथा पुण्यतमेन च॥

Verse 39

हतेषु तेषु दैत्येषु समस्तेषुमहाहवे । अतिनष्टेषु पापेषु गोविंदेन महात्मना

हतेषु तेषु दैत्येषु समस्तेषु महाहवे । अतिनष्टेषु पापेषु गोविन्देन महात्मना॥

Verse 40

ततो देवाः सगंधर्वा नागा विद्याधरास्तथा । संप्रोचुर्माधवं सर्वे बद्धप्रांजलयस्ततः

ततो देवाः सगन्धर्वा नागा विद्याधरास्तथा । सर्वे बद्धाञ्जलयः प्राहुर्माधवं तत्र सादरम्॥

Verse 41

भगवन्देवदेवेश हृषीकेश नमोस्तु ते । विज्ञापयामहे त्वां वै तत्सर्वमवधार्यताम्

भगवन् देवदेवेश हृषीकेश नमोऽस्तु ते। वयं त्वां विज्ञापयामः; तत्सर्वमवधार्यताम्॥

Verse 42

शास्ता गोप्ता च पुण्यात्मा अस्माकं कुरु केशव । राजानं पुण्यधर्माणं त्वमिंद्रं लोकशासनम्

शास्ता गोप्ता च पुण्यात्मा अस्माकं कुरु केशव। राजानं पुण्यधर्माणं त्वमिन्द्रं लोकशासनम्॥

Verse 43

त्रैलोक्यस्य प्रजा देव यमाश्रित्य सुखं लभेत् । वासुदेव उवाच । मम लोके महाभागा वैष्णवेन समन्वितः

त्रैलोक्यस्य प्रजा देव यमाश्रित्य सुखं लभेत्। वासुदेव उवाच—मम लोके महाभाग वैष्णवेन समन्वितः॥

Verse 44

तेजसा ब्राह्मणश्रेष्ठश्चिरकालं निवासितः । तस्य कालः प्रपूर्णश्च मम लोके महात्मनः

तेजसा ब्राह्मणश्रेष्ठश्चिरकालं निवासितः। तस्य कालः प्रपूर्णश्च मम लोके महात्मनः॥

Verse 45

वसतस्तस्य विप्रस्य मद्भक्तस्य सुरोत्तमाः । तेजसा वैष्णवेनैव भवतां पालको हि सः

वसतस्तस्य विप्रस्य मद्भक्तस्य सुरोत्तमाः। तेजसा वैष्णवेनैव भवतां पालको हि सः॥

Verse 46

भविष्यति स धर्मात्मा स च धर्मानुरंजकः । पालको धारकश्चैव स च ब्राह्मणसत्तमः

भविष्यति स धर्मात्मा धर्मानुरञ्जक एव च। पालको धारकश्चैव ब्राह्मणानां स उत्तमः॥

Verse 47

भविष्यति स धर्मात्मा भवतां त्राणकारणात् । अदित्यास्तनयश्चैव सुव्रताख्यो महामनाः

भवतां त्राणकारणात् स धर्मात्मा भविष्यति। अदित्यास्तनयश्चैव सुव्रताख्यो महामनाः॥

Verse 48

महाबलो महावीर्यः स व इंद्रो भविष्यति । सूत उवाच । एवं वरान्स देवेशो दत्वा देवेभ्य उत्तमम्

महाबलो महावीर्यः स व इन्द्रो भविष्यति। सूत उवाच—एवं वरान् स देवेशो दत्त्वा देवेभ्य उत्तमान्॥

Verse 49

देवा विजयिनः सर्वे विष्णुना सह सत्तमाः । कश्यपं पितरं दृष्टुं मातरं च ततो गताः

देवा विजयिनः सर्वे विष्णुना सह सत्तमाः। कश्यपं पितरं द्रष्टुं मातरं च ततो गताः॥

Verse 50

प्रणेमुस्ते महात्मान उभावेतौ सुखासनौ । ऊचुः प्रांजलयः सर्वे हर्षेण महतान्विताः

प्रणेमुस्ते महात्मान उभावेतौ सुखासनौ। ऊचुः प्राञ्जलयः सर्वे हर्षेण महतान्विताः॥

Verse 51

युवयोश्च प्रसादेन देवत्वं हि गता वयम् । हर्षेण महताविष्टो देवान्वाक्यमुवाच सः

युवयोः प्रसादेनैव वयं देवत्वमागताः। महाहर्षसमाविष्टः स देवान् वाक्यमब्रवीत्॥

Verse 52

कश्यप उवाच । यूयं वै सत्यधर्मेण वर्तमानाः सदैव हि । आवयोश्च प्रसादेन तपसश्च प्रभावतः

कश्यप उवाच—यूयं वै सत्यधर्मेण सदैव वर्तमानाः। आवयोः प्रसादेन तपसश्च प्रभावतः॥

Verse 53

प्राप्तवंतो भवंतस्तु देवत्वं चाक्षयं पदम् । वरमेव ददाम्येषां बहुप्रीतिसमन्विताः

प्राप्तवन्तो भवंतस्तु देवत्वं चाक्षयं पदम्। बहुप्रीतिसमन्वितो वरमेव ददाम्यहम्॥

Verse 54

अमरा निर्जराश्चैव अक्षयाश्च भविष्यथ । सर्वकामसमृद्धार्थाः सर्वसिद्धिसमन्विताः

अमरा निर्जराश्चैव अक्षयाश्च भविष्यथ। सर्वकामसमृद्धार्थाः सर्वसिद्धिसमन्विताः॥

Verse 55

देवा नागाश्च गंधर्वा मत्प्रसादान्महासुराः । विष्णुरुवाच । वरं वरय भद्रं ते देवमातर्यशस्विनि

मत्प्रसादाद् देवा नागा गन्धर्वा महासुराश्चानुगृहीताः। विष्णुरुवाच—वरं वरय, भद्रं ते, देवमातर्यशस्विनि॥

Verse 56

मनसा चेप्सितं सर्वं तत्ते दद्मि सुनिश्चितम् । अदितिरुवाच । पूर्वं पुत्रवती भूता प्रसादात्तव माधव

मनसा यदभीष्टं ते तत्सर्वं दास्येऽहं ध्रुवम् । अदितिरुवाच—पूर्वं तव प्रसादेन माधव पुत्रवतीऽभवम् ॥

Verse 57

अमरा निर्जराः सर्वे अक्षयाः पुण्यवत्सलाः । अमी पुत्रा मया लब्धाः श्रूयतां मधुसूदन

अमरा निर्जराः सर्वेऽक्षयाः पुण्यवत्सलाः । एते पुत्रा मया लब्धाः शृणु मे मधुसूदन ॥

Verse 58

सुतरां त्वं च गोविंद सर्वकामसमृद्धिदः । मम गर्भे वसंश्चैव भवांश्च मम नंदनः

सुतरां त्वं गोविन्द सर्वकामसमृद्धिदः । मम गर्भे वसन् देव भव मे नन्दनः प्रभो ॥

Verse 59

त्वया पुत्रेण नित्यं च यथा नंदामि केशव । एवं महोदयं नाथ पूरयस्व मनोरथम्

त्वया पुत्रेण केशव नित्यं नन्दाम्यहं यथा । एवं महोदये नाथ पूरय मे मनोरथम् ॥

Verse 60

वासुदेव उवाच । भवत्या देवकार्यार्थं गंतव्यं मानुषीं तनुम् । तदाहं तव गर्भे वै वासं यास्यामि निश्चितम्

वासुदेव उवाच—देवकार्यस्य सिद्ध्यर्थं गन्तव्यं मानुषीं तनुम् । तस्मात्तव गर्भ एव वासं यास्यामि निश्चितम् ॥

Verse 61

युगे द्वादशके प्राप्ते भूभारहरणाय वै । जमदग्निसुतो देवि रामो नाम द्विजोत्तमः

युगे द्वादशके प्राप्ते भूभारहरणाय वै । देवि जमदग्निसुतो रामो नाम द्विजोत्तमः प्रादुरभवत् ॥

Verse 62

प्रतापतेजसायुक्तः सर्वक्षत्रवधाय च । तव पुत्रो भविष्यामि सर्वशस्त्रभृतां वरः

प्रतापतेजसायुक्तः सर्वक्षत्रवधाय च । तव पुत्रो भविष्यामि सर्वशस्त्रभृतां वरः ॥

Verse 63

सप्तविंशतिके प्राप्ते त्रेताख्ये तु तथा युगे । रामो नाम भविष्यामि तव पुत्रः पतिव्रते

सप्तविंशतिके प्राप्ते त्रेताख्ये तु तथा युगे । रामो नाम भविष्यामि तव पुत्रः पतिव्रते ॥

Verse 64

पुनः पुत्रो भविष्यामि तवैव शृणु पुण्यधेः । अष्टाविंशतिके प्राप्ते द्वापरांते युगे तदा

पुनः पुत्रो भविष्यामि तवैव शृणु पुण्यधेः । अष्टाविंशतिके प्राप्ते द्वापरान्ते युगे तदा ॥

Verse 65

सर्वदैत्यविनाशार्थे भूभारहरणाय च । वासुदेवाख्यस्ते पुत्रो भविष्यामि न संशयः

सर्वदैत्यविनाशार्थे भूभारहरणाय च । वासुदेवाख्यस्ते पुत्रो भविष्यामि न संशयः ॥

Verse 66

इदानीं कुरु कल्याणि मद्वाक्यं धर्मसंयुतम् । सर्वलक्षणसंपन्नं सत्यधर्मसमन्वितम्

इदानीं कुरु कल्याणि मम वचनं धर्मसंयुतम्। सर्वलक्षणसंपन्नं सत्यधर्मसमन्वितम्॥

Verse 67

सर्वज्ञं सर्वदे देवि पुत्रमुत्पाद्य सुंदरम् । इंद्रत्वं तस्य दास्यामि इंद्रः सोपि भविष्यति

सर्वज्ञं सर्वदे देवि पुत्रमुत्पाद्य सुन्दरम्। इन्द्रत्वं तस्य दास्यामि, इन्द्रः सोऽपि भविष्यति॥

Verse 68

एवं संभाषितं श्रुत्वा महाहर्षसमन्विता । देवदेवप्रसादेन इंद्रः पुत्रो भविष्यति

एवं संभाषितं श्रुत्वा महाहर्षसमन्विता। देवदेवप्रसादेन इन्द्रः पुत्रो भविष्यति॥

Verse 69

एवमस्तु महाभाग तव वाक्यं करोम्यहम् । ततस्ता देवताः सर्वा जग्मुः स्वस्थानमेव हि

एवमस्तु महाभाग तव वाक्यं करोम्यहम्। ततस्ताः देवताः सर्वा जग्मुः स्वस्थानमेव हि॥

Verse 70

हरिणा सह ते सर्वे निरातंका मुदान्विताः । सूत उवाच । अदितिः कश्यपं प्राह ऋतुं प्राप्य मनस्विनी

हरिणा सह ते सर्वे निरातङ्का मुदान्विताः। सूत उवाच—अदितिः कश्यपं प्राह ऋतुं प्राप्य मनस्विनी॥

Verse 71

भगवन्दीयतां पुत्रः सुरेंद्रपदभोजकः । चिंतयित्वा क्षणं विप्रस्तामुवाच मनस्विनीम्

भगवति देवि, सुरेन्द्रस्य पदपङ्कजभोगी पुत्रो दीयताम्। क्षणं चिन्तयित्वा विप्रः तां मनस्विनीम् एवमुवाच॥

Verse 72

एवमस्तु महाभागे तव पुत्रो भविष्यति । त्रैलोक्यस्यापि कर्ता स यज्ञभोक्ता स एव च

एवमस्तु महाभागे, तव पुत्रो भविष्यति। स त्रैलोक्यस्य कर्ता, यज्ञभोक्ता स एव च॥

Verse 73

तस्याः शिरसि सन्यस्य स्वहस्तं च द्विजोत्तमः । तपश्चचार तेजस्वी सत्यधर्मसमन्वितः

तस्याः शिरसि स्वहस्तं सन्न्यस्य द्विजोत्तमः। तेजस्वी सत्यधर्मसमन्वितः तपश्चचार॥

Verse 74

सुव्रतो नाम तेजस्वी विष्णुलोके वसेत्सदा । तस्य पुण्यक्षये जाते विष्णुलोकाद्द्विजोत्तमाः

सुव्रतो नाम तेजस्वी विष्णुलोके वसेत् सदा। तस्य पुण्यक्षये जाते विष्णुलोकाद् द्विजोत्तमाः…॥

Verse 75

पतनं कर्मवशतस्ततस्तस्य द्विजोत्तमाः । पुण्यगर्भं गतो विप्र अदित्यास्तु महातपाः

पतनं कर्मवशात् तस्य ततः, द्विजोत्तमाः। पुण्यगर्भं गतो विप्र, आदित्यास्तु महातपाः॥

Verse 76

इंद्रत्वं भोक्तुकामार्थं सत्यपुण्येन कर्मणा । गर्भं दधार सा देवी पुण्येन तपसा किल

इन्द्रत्वं भोक्तुमिच्छन्ती सत्यपुण्यकर्मणा । सा देवी पुण्यतपसा गर्भं दधार निश्चयम् ॥

Verse 77

तपस्तेपे निरालस्या वनवासं गता सती । दिव्यं वर्षशतं यातं तपंत्यां देवमातरि

निरालस्या सती देवी वनवासं जगाम ह । तपस्तेपे महादेवी दिव्यं वर्षशतं तदा ॥

Verse 78

तपंत्यथ तपस्तीव्रं दुष्करं देवतासुरैः । ततः सा तपसा तेन तेजसा च प्रभान्विता

तपन्त्यथ तपस्तीव्रं दुष्करं देवदानवैः । ततस्तया तपसा तेजसा च प्रभान्विता ॥

Verse 79

सूर्यतेजः प्रतीकाशा द्वितीय इव भास्करः । शुशुभे सा यथा दीप्ता परमं ध्यानमास्थिता

सूर्यतेजःप्रतीकाशा द्वितीय इव भास्करः । शुशुभे सा महादीप्ता परं ध्यानमुपाश्रिता ॥

Verse 80

रूपेणाधिकतां याता तपसस्तेजसा तदा । तपोध्यानपरा सा च वायुभक्षा तपस्विनी

रूपेणाधिकतां याता तपसस्तेजसा तदा । तपोध्यानपरा सा च वायुभक्षा तपस्विनी ॥

Verse 81

अधिकं शुशुभे देवी दक्षस्य तनया तदा । सिद्धाश्च ऋषयः सर्वे देवाश्चापि महौजसः

अथ तदा देवी दक्षतनया अधिकतरं शुशुभे; सर्वे सिद्धाः सर्वे च ऋषयः, महौजसो देवाश्चापि तत्र समुपस्थिताः।

Verse 82

स्तुवंति तां महाभागां रक्षंति च सुतत्पराः । पूर्णे वर्षशते तस्या विष्णुस्तत्र समागतः

तां महाभागां स्तुवन्ति, सुतत्पराः सदा रक्षन्ति च; तस्या पूर्णे वर्षशते तत्र विष्णुः समागतः।

Verse 83

तामुवाच महाभागामदितिं तपसान्विताम् । देवि गर्भः सुसंपूर्णः सूतिकालः प्रवर्तते

तपसान्वितां महाभागामदितिं स उवाच—“देवि, गर्भः सुसम्पूर्णः; सूतिकालः प्रवर्तते।”

Verse 84

तवैव तपसा पुष्टस्तेजसा च प्रवर्द्धितः । अद्यैव गर्भमेतं त्वं मुंच मुंच यशस्विनि

तवैव तपसा पुष्टः, तेजसा च प्रवर्धितः; अद्यैव गर्भमेतं त्वं मुञ्च मुञ्च यशस्विनि।

Verse 85

एवमाभाष्य देवेशः स जगाम स्वकं गृहम् । असूत पुत्रं सा देवी काले प्राप्ते महोदये

एवमाभाष्य देवेशः स जगाम स्वकं गृहम्; काले प्राप्ते महोदये सा देवी पुत्रमसूत।

Verse 86

सा पुत्रं दीप्तिसंयुक्तं द्वितीयमिव भास्करम् । सुभगं चारुसर्वांगं सर्वलक्षणसंयुतम्

सा तु स्वपुत्रं दीप्तिसंयुक्तं द्वितीयमिव भास्करम् । सुभगं चारुसर्वाङ्गं सर्वलक्षणसंयुतम् ॥

Verse 87

चतुर्बाहुं महाकायं लोकपालं सुरेश्वरम् । तेजोज्वालासमाकीर्णं चक्रपद्मसुहस्तकम्

चतुर्बाहुं महाकायं लोकपालं सुरेश्वरम् । तेजोज्वालासमाकीर्णं चक्रपद्मसुहस्तकम् ॥

Verse 88

चंद्रबिंबानुकारेण वदनेन महामतिः । राजमानं महाप्राज्ञं तेजसा वैष्णवेन च

चन्द्रबिम्बानुकारेण वदनेन महामतिः । राजमानं महाप्राज्ञं तेजसा वैष्णवेन च ॥

Verse 89

अन्यैश्च लक्षणैर्दिव्यैर्दिव्यभावैरलंकृतम् । सर्वलक्षणसंपूर्णं चंद्रास्यं कमलेक्षणम्

अन्यैश्च लक्षणैर्दिव्यैर्दिव्यभावैरलङ्कृतम् । सर्वलक्षणसम्पूर्णं चन्द्रास्यं कमलेक्षणम् ॥

Verse 90

आजग्मुस्ते त्रयो देवा ऋषयो वेदपारगाः । गंधर्वाश्च ततो नागाः सिद्धाविद्याधरास्तथा

आजग्मुस्ते त्रयो देवा ऋषयो वेदपारगाः । गन्धर्वाश्च ततो नागाः सिद्धाविद्याधरास्तथा ॥

Verse 91

ऋषयः सप्त ते दिव्याः पूर्वापरमहौजसः । अन्ये च मुनयः पुण्याः पुण्यमंगलदायिनः

ऋषयः सप्त ते दिव्याः पूर्वापरमहौजसः । अन्ये च मुनयः पुण्याः पुण्यमङ्गलदायिनः ॥

Verse 92

आजग्मुस्ते महात्मानो हर्षनिर्भरमानसाः । तस्मिञ्जाते महाभागे भगवंतो महौजसि

आजग्मुस्ते महात्मानो हर्षनिर्भरमानसाः । तस्मिञ्जाते महाभागे भगवन्तो महौजसि ॥

Verse 93

आजग्मुर्देवताः सर्वे पर्वतास्तु तपस्विनः । क्षीराद्याः सागराः सर्वे नद्यश्चैव तथामलाः

आजग्मुर्देवताः सर्वे पर्वतास्तु तपस्विनः । क्षीराद्याः सागराः सर्वे नद्यश्चैव तथामलाः ॥

Verse 94

प्रीतिमंतस्ततः सर्वे ये चान्ये हि चराचराः । मंगलैस्तु महोत्साहं चक्रुः सर्वे सुरेश्वराः

प्रीतिमन्तस्ततः सर्वे ये चान्ये हि चराचराः । मङ्गलैस्तु महोत्साहं चक्रुः सर्वे सुरेश्वराः ॥

Verse 95

ननृतुश्चाप्सराः संघा गंधर्वा ललितं जगुः । वेदमंत्रैस्ततो देवा ब्राह्मणा वेदपारगाः

ननृतुश्चाप्सराः सङ्घा गन्धर्वा ललितं जगुः । वेदमन्त्रैस्ततो देवा ब्राह्मणा वेदपारगाः ॥

Verse 96

स्तुवंति तं महात्मानं सुतं वै कश्यपस्य च । ब्रह्मा विष्णुश्च रुद्रश्च वेदाश्चैव समागताः

तं कश्यपसुतं महात्मानं स्तुवन्ति स्म; तत्र ब्रह्मा विष्णुश्च रुद्रश्च वेदाश्चैव समागताः।

Verse 97

सांगोपांगैश्च संयुक्तास्तस्मिञ्जाते महौजसि । त्रैलोक्ये यानि सत्वानि पुण्ययुक्तानि सत्तम

तस्मिञ्जाते महौजसि सांगोपाङ्गैः संयुक्ताः; त्रैलोक्ये यानि सत्त्वानि पुण्ययुक्तानि बभूवुः, हे सत्तम।

Verse 98

समागतानि तत्रैव तस्मिञ्जाते महौजसि । मंगलं चक्रिरे सर्वे गीतपुण्यैर्महोत्सवैः

तत्रैव समागतानि सर्वाणि; तस्मिञ्जाते महौजसि सर्वे गीतपुण्यैर्महोत्सवैर्मङ्गलं चक्रिरे।

Verse 99

हर्षेण निर्भराः सर्वे पूजयंतो महौजसः । ब्रह्माद्याश्च त्रयो देवाः कश्यपोथ बृहस्पतिः

सर्वे हर्षेण निर्भराः महौजसं पूजयन्तः; ब्रह्माद्यास्त्रयो देवाः कश्यपोऽथ बृहस्पतिश्च।

Verse 100

चक्रिरे नामकर्माणि तस्यैव हि महात्मनः । वसुदत्तेति विख्यातो वसुदेति पुनस्तव

तस्यैव महात्मनः नामकर्माणि चक्रिरे; वसुदत्त इति विख्यातो वसुदेव इति च पुनस्तव।

Verse 101

आखंडलेति तन्नाम मरुत्वान्नाम ते पुनः । मघवांश्च बिडौजास्त्वं पाकशासन इत्यपि

तव नाम ‘आखण्डल’ इति; पुनश्च ‘मरुत्वान्’ इति च। ‘मघवान्’, ‘बिडौजाः’ तथा ‘पाकशासन’ इत्यपि त्वमेव।

Verse 102

शक्रश्चैव हि विख्यात इंद्रश्चैवेति ते सुतः । इत्येतानि च नामानि तस्यैव च महात्मनः

स हि ‘शक्र’ इति विख्यातः, ‘इन्द्र’ इति चापि, हे सुत। एतानि तस्यैव महात्मनः नामानि।

Verse 103

चक्रुश्च देवताः सर्वाः संतुष्टा हृष्टमानसाः । स्नानं तु कारयामासुः संस्काराणि महासुरः

सर्वाः देवताः संतुष्टाः हृष्टमानसाः अभवन्। ततः महासुरः स्नानं च संस्कारांश्च कारयामास।

Verse 104

विश्वकर्माणमाहूय ददुराभरणानि च । तानि पुण्यानि दिव्यानि तस्मै ते तु महात्मने

विश्वकर्माणम् आहूय तेऽपि आभरणानि ददुः। तानि पुण्यानि दिव्यानि तस्मै महात्मने समर्पयन्।

Verse 105

जाते तस्मिन्महाभागे देवराजे महात्मनि । एवं मुदं ततः प्रापुः सर्वे देवा महौजसः

जाते तस्मिन् महाभागे देवराजे महात्मनि। ततः सर्वे महौजसो देवाः परमां मुदं प्रापुः।

Verse 106

पुण्ये तिथौ तथा ऋक्षे सुमुहूर्ते महात्मभिः । इंद्रत्वे स्थापितो देवैरभिषिक्तः सुमंगलैः

पुण्यतिथौ शुभनक्षत्रे सुमुहूर्ते महात्मभिः । स देवैः सुमङ्गलाभिषेकैः इन्द्रत्वे स्थापितोऽभवत् ॥

Verse 107

प्राप्तमैंद्रपदं तेन प्रसादात्तस्य चक्रिणः । तपश्चकार तेजस्वी वसुदत्तः सुरेश्वरः

तस्य चक्रिणः प्रसादात् स मैन्द्रपदं प्राप्य । तेजस्वी वसुदत्तः सुरेश्वरः तपश्चकार ॥

Verse 108

उग्रेण तेजसा युक्तो वज्रपाशांकुशायुधः

उग्रतेजसा युक्तः स वज्रपाशाङ्कुशायुधः ।

Verse 109

सूत उवाच । उग्रं समस्तं तपसः प्रभावं विलोक्य शुक्रो निजगाद गाथाम् । लोकेषु कोन्यो न भविष्यतीति यथा हि चायं च सुदर्शनीयः

सूत उवाच । उग्रं समस्तं तपसः प्रभावं विलोक्य शुक्रो निजगाद गाथाम् । लोकेषु कोऽन्यो न भविष्यतीति यथा हि चायं सुदर्शनीयः ॥

Verse 110

विष्णोः प्रसादान्न परो महात्मा संप्राप्तमैश्वर्यमिहैव दिव्यम्

विष्णोः प्रसादात् न परो महात्मा संप्राप्तमैश्वर्यमिहैव दिव्यम् ।

Verse 111

अनेन तुल्यो न भविष्यतीति लोकेषु चान्यस्तपसोग्रवीर्यः

अनेन तुल्यो न भविष्यतीति लोकेषु चान्यस्तपसोग्रवीर्यः।