Previous Verse
Next Verse

Padma Purana — Bhumi Khanda, Shloka 56

The Deeds of Sukalā (Vena Episode): Husband as Tīrtha & Pativratā-Dharma

तेनाहं दुःखिता सख्यो वियोगेनापि नित्यशः । सख्य ऊचुः । तीर्थयात्रां गतो भर्ता पुनरेष्यति ते पतिः

tenāhaṃ duḥkhitā sakhyo viyogenāpi nityaśaḥ | sakhya ūcuḥ | tīrthayātrāṃ gato bhartā punareṣyati te patiḥ

तेनाहं दुःखिता सख्यो वियोगेनापि नित्यशः । सख्य ऊचुः । तीर्थयात्रां गतो भर्ता पुनरेष्यति ते पतिः

तेनtherefore, by that
तेन:
Karana/Hetu (Cause/करण-हेतु)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसक, तृतीया (3), एकवचन; हेतु/कारणार्थे
अहम्I
अहम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formउत्तमपुरुष-सर्वनाम, प्रथमा (1), एकवचन
दुःखिताdistressed
दुःखिता:
Karta (Subject complement/कर्ता-विशेषण)
TypeAdjective
Rootदुःखित (प्रातिपदिक; क्त-प्रत्ययान्त विशेषण)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; विधेय-विशेषणम् (अहम्)
सख्यःO friends
सख्यः:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootसखी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन/प्रथमा बहुवचनरूपसदृश; यहाँ सम्बोधन-बहुवचन (O friends)
वियोगेनby separation
वियोगेन:
Karana/Hetu (Cause/करण-हेतु)
TypeNoun
Rootवियोग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3), एकवचन; कारण/हेतु
अपिeven, also
अपि:
Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formसमुच्चय/अपेक्षार्थक-निपात (also/even)
नित्यशःconstantly
नित्यशः:
Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootनित्यशस् (अव्यय-प्रातिपदिक)
Formअव्यय, क्रियाविशेषण (adverb)
सख्यःthe friends
सख्यः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootसखी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1), बहुवचन
ऊचुःsaid
ऊचुः:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, बहुवचन
तीर्थ-यात्राम्a pilgrimage
तीर्थ-यात्राम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootतीर्थ (प्रातिपदिक) + यात्रा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (तीर्थस्य यात्रा)
गतःgone
गतः:
Karta (Subject complement/कर्ता-विशेषण)
TypeVerb
Rootगम् (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त भूतकृदन्त (past participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; (भर्ता) इति कर्तरि विशेषणम्
भर्ताthe husband
भर्ता:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootभर्तृ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन
पुनःagain
पुनः:
Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootपुनः (अव्यय)
Formअव्यय, क्रियाविशेषण (again)
एष्यतिwill come/return
एष्यति:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootइ (धातु)
Formलृट्-लकार (Simple Future), प्रथमपुरुष, एकवचन
तेyour
ते:
Shashthi-sambandha (Genitive relation/षष्ठी)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी (6), एकवचन
पतिःhusband
पतिः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootपति (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन

A woman (addressing her friends); then her friends reply

Primary Rasa: karuna

Secondary Rasa: shanta

Type: tirtha

Sandhi Resolution Notes: तेनाहं = तेन + अहं; वियोगेनापि = वियोगेन + अपि; सख्य ऊचुः = सख्यः + ऊचुः (विसर्ग-सन्धि); पुनरेष्यति = पुनः + एष्यति (विसर्ग-लोप).

FAQs

It presents pilgrimage (tīrtha-yātrā) as a recognized religious practice that may take a householder away temporarily, with the community (friends) offering reassurance about the pilgrim’s return.

The speaker describes sorrow as continual (nityaśaḥ) and rooted in separation (viyoga), showing viraha as an intense, ongoing emotional state rather than a momentary feeling.

It highlights supportive companionship: friends respond to distress with calming counsel, encouraging patience and trust during temporary separation caused by religious duties.