Adhyaya 38
Vena’s Fall into Adharma and the Prelude to Pṛthu’s Birth
अस्मिन्नध्याये वेनराजस्य अधर्मपतनं वर्ण्यते। स वेदनिन्दकः स्वात्मानं देवतारूपेण मन्यमानः यज्ञाध्ययनादिकं निरस्तवान्; तेन राज्ये पापप्रसारः, यज्ञधर्मक्षयश्चाभवत्। ब्रह्मपुत्राः सप्तर्षयः तं त्रैलोक्यरक्षणाय धर्मे स्थापयितुं शशंसुः, किन्तु वेनः “अहमेव धर्मः, ममेव पूजां कुरुत” इति दर्पेण प्रत्युवाच। ततः क्रुद्धाः ऋषयः तं पिपीलिकागृहे निलीनं अन्विष्य गृहीत्वा देहं मथितवन्तः। तस्य वामहस्तात् भीषणो निषादाधिपः (बर्बरः) प्रादुरभूत्, दक्षिणहस्तात् च पश्चात् पृथुः समुत्पन्नः—यो भूमिं दोहयित्वा प्रजाभ्यः समृद्धिं ददौ। अन्ते वेनस्यापि पृथोः पुण्यप्रभावात् विष्णोः पुनरुद्धारशक्त्या वैष्णवपदप्राप्तिः, तस्य शुद्धिः च सूच्यते।
Shlokas
Verse 1
सूत उवाच । एवं संबोधितो वेनः पापभावं गतः किल । पुरुषेण तेन जैनेन महापापेन मोहितः
सूत उवाच । एवं संबोधितो वेनः पापभावं गतः किल । पुरुषेण तेन जैनेन महापापेन मोहितः ॥
Verse 2
नमस्कृत्य ततः पादौ तस्यैव च दुरात्मनः । वेदधर्मं परित्यज्य सत्यधर्मादिकां क्रियाम्
ततः स तस्यैव दुरात्मनः पादौ नमस्कृत्य, वेदधर्मं परित्यज्य सत्यधर्मादिकाः क्रियाश्च जहौ।
Verse 3
सुयज्ञानां निवृत्तिः स्याद्वेदानां हितथैव च । पुण्यशास्त्रमयो धर्मस्तदा नैव प्रवर्तितः
सुयज्ञानां निवृत्तिः स्यात्, वेदानां हितं च तथा; तदा पुण्यशास्त्रमयो धर्मो नैव प्रवर्तते स्म।
Verse 4
सर्वपापमयो लोकः संजातस्तस्य शासनात् । नैव यागाश्च वेदाश्च धर्मशास्त्रार्थमुत्तमम्
तस्य शासनात् सर्वपापमयो लोकः संजातः; नैव यागा न वेदाः, न च धर्मशास्त्रार्थ उत्तमः स्थितः।
Verse 5
न दानाध्ययनं विप्रास्तस्मिञ्छासति पार्थिवे । एवं धर्मप्रलोपोभून्महत्पापं प्रवर्तितम्
तस्मिन् पार्थिवे दुष्टशासति, विप्राः न दानं नाध्ययनं चाकुर्वन्; एवं धर्मप्रलोपोऽभूत्, महत्पापं प्रवर्तितम्।
Verse 6
अंगेन वार्यमाणस्तु अन्यथा कुरुते भृशम् । न ननाम पितुः पादौ मातुश्चैव दुरात्मवान्
अङ्गेन वार्यमाणोऽपि स अन्यथा भृशं चकार; दुरात्मवान् पितुः पादौ मातुश्चैव न ननाम।
Verse 7
सनकस्यापि विप्रस्य अहमेकः प्रतापवान् । पित्रा निवार्यमाणश्च मात्रा चैव दुरात्मवान्
सनकस्यापि विप्रस्य ज्ञातिषु अहमेवैकः प्रतापवान् आसीत्; पित्रा मात्रा च निवार्यमाणोऽपि दुरात्मभावं न जहौम्।
Verse 8
न करोति शुभं पुण्यं तीर्थदानादिकं कदा । आत्मभावानुरूपं च बहुकालं महायशाः
हे महायशः, स बहुकालं न कदापि शुभं पुण्यं तीर्थदानादिकं करोति; न च आत्मभावानुरूपं आचरति।
Verse 9
पुनः सर्वैर्विचार्यैवं कस्मात्पापी व्यजायत । अंगप्रजापतेः पुत्रो वंशलाञ्छनमागतः
ततः सर्वैः पुनरेवं विचार्य पृष्टम्—कस्मात् पापी व्यजायत? अङ्गप्रजापतेः पुत्रो वंशलाञ्छनमागतः।
Verse 10
पुनः पप्रच्छ धर्मात्मा सुतां मृत्योर्महात्मनः । कस्य दोषात्समुत्पन्नो वद सत्यं मम प्रिये
पुनर्धर्मात्मा महात्मनो मृत्योः सुतां पप्रच्छ—कस्य दोषात् समुत्पन्नोऽयं? वद सत्यं मम प्रिये।
Verse 11
सुनीथोवाच । पूर्वमेव स्ववृत्तांतमात्मपुण्यं च नंदिनी । समाचष्ट च अंगाय मम दोषान्महामते
सुनीथोवाच—पूर्वमेव नन्दिनी स्ववृत्तान्तं स्वात्मपुण्यं च अङ्गाय समाचष्ट; महामते, मम दोषानपि तस्मै न्यवेदयत्।
Verse 12
बाल्ये कृतं मया पापं सुशंखस्य महात्मनः । तपसि संस्थितस्यापि नान्यत्किंचित्कृतं मया
बाल्ये मया सुशङ्खस्य महात्मनः प्रति पापं कृतम्। स तपसि संस्थितोऽपि, मया प्रायश्चित्तार्थं नान्यत्किञ्चिदपि कृतम्॥
Verse 13
शप्ताहं कुप्यता तेन दुष्टा ते संततिर्भवेत् । इति जाने महाभाग तेनायं दुष्टतां गतः
तेन कुप्यता शপ্তाहं, दुष्टा ते सन्ततिर्भवेत्—इति जानामि महाभाग। तेनैवायं दुष्टतां गतः॥
Verse 14
समाकर्ण्य महातेजास्तया सह वनं ययौ । गते तस्मिन्महाभागे सभार्ये च वने तदा
तस्या वचनं समाकर्ण्य महातेजाः सह तया वनं ययौ। तस्मिन् महाभागे सभार्ये वने गते तदा…॥
Verse 15
सप्तैते ऋषयस्तत्र वेनपार्श्वं गतास्तथा । समाहूय ततः प्रोचुरंगस्य तनयं प्रति
तत्र सप्तैते ऋषयः वेनपार्श्वं गतास्तथा। ततः समाहूय प्रोचुरङ्गस्य तनयं प्रति॥
Verse 16
ऋषय ऊचुः । मा वेन साहसं कार्षीःप्रजापालो भवानिह । त्वया सर्वमिदं लोकं त्रैलोक्यं सचराचरम्
ऋषय ऊचुः— मा वेन साहसं कार्षीः; प्रजापालो भवानिह। त्वया सर्वमिदं लोकं त्रैलोक्यं सचराचरम् रक्षितव्यम्॥
Verse 17
धर्मे चैव महाभाग सकलं हि प्रतिष्ठितम् । पापकर्मपरित्यज्य पुण्यं कर्म समाचर
धर्मे चैव महाभाग सर्वं हि प्रतिष्ठितम् । तस्मात् पापकर्माणि परित्यज्य पुण्यकर्म समाचर ॥
Verse 18
एवमुक्तेषु तेष्वेव प्रहसन्वाक्यमब्रवीत् । वेन उवाच । अहमेव परो धर्मोऽहमेवार्हः सनातनः
एवमुक्तेषु तेष्वेव प्रहसन् वाक्यमब्रवीत् । वेन उवाच—अहमेव परो धर्मोऽहमेवार्हः सनातनः ॥
Verse 19
अहं धाता अहं गोप्ता अहं वेदार्थ एव च । अहं धर्मो महापुण्यो जैनधर्मः सनातनः
अहं धाता अहं गोप्ता अहं वेदार्थ एव च । अहं धर्मो महापुण्यो जैनधर्मः सनातनः ॥
Verse 20
मामेव कर्मणा विप्रा भजध्वं धर्मरूपिणम् । ऋषय उचुः । ब्राह्मणाः क्षत्त्रिया वैश्यास्त्रयोवर्णा द्विजातयः
मामेव कर्मणा विप्रा भजध्वं धर्मरूपिणम् । ऋषय ऊचुः—ब्राह्मणाः क्षत्त्रिया वैश्यास्त्रयोवर्णा द्विजातयः ॥
Verse 21
सर्वेषामेव वर्णानां श्रुतिरेषा सनातनी । वेदाचारेण वर्तंते तेन जीवंति जंतवः
सर्वेषामेव वर्णानां श्रुतिरेषा सनातनी । वेदाचारेण वर्तन्ते तेन जीवन्ति जन्तवः ॥
Verse 22
ब्रह्मवंशात्समुद्भूतो भवान्ब्राह्मण एव च । पश्चाद्राजा पृथिव्याश्च संजातः कृतविक्रमः
ब्रह्मवंशात् समुत्पन्नो भवान् ब्राह्मण एव च। पश्चात् पृथिव्याः राजा जातः कृतविक्रमः॥
Verse 23
राजपुण्येन राजेंद्र सुखं जीवंति वै द्विजाः । राज्ञः पापेन नश्यंति तस्मात्पुण्यं समाचर
राजपुण्येन राजेन्द्र सुखं जीवन्ति वै द्विजाः। राज्ञः पापेन नश्यन्ति तस्मात् पुण्यं समाचर॥
Verse 24
समादृतस्त्वया धर्मः कृतश्चापि नराधिप । त्रेतायुगस्य कर्मापि द्वापरस्य तथा नहि
समादृतस्त्वया धर्मः कृतश्चापि नराधिप। त्रेतायुगस्य कर्मापि द्वापरस्य तथा नहि॥
Verse 25
कलेश्चैव प्रवेशं तु वर्त्तयिष्यंति मानवाः । जैनधर्मं समाश्रित्य सर्वे पापप्रमोहिताः
कलेश्चैव प्रवेशं तु वर्तयिष्यन्ति मानवाः। जैनधर्मं समाश्रित्य सर्वे पापप्रमोहिताः॥
Verse 26
वेदाचारं परित्यज्य पापं यास्यंति मानवाः । पापस्य मूलमेवं वै जैनधर्मं न संशयः
वेदाचारं परित्यज्य पापं यास्यन्ति मानवाः। पापस्य मूलमेवं वै जैनधर्मो न संशयः॥
Verse 27
अनेन मुग्धा राजेंद्र महामोहेन पातिताः । मानवाः पापसंघातास्तेषां नाशाय नान्यथा
अनेन, राजेन्द्र, महामोहेन मुग्धाः पातिताश्च मानवाः पापसंघाताः भवन्ति; तेषां नाशाय नान्योपायः।
Verse 28
भविष्यत्येव गोविंदः सर्वपापापहारकः । स्वेच्छारूपं समासाद्य संहरिष्यति पातकात्
भविष्यत्येव गोविन्दः सर्वपापापहारकः; स्वेच्छारूपं समासाद्य पातकात् संहरिष्यति।
Verse 29
पापेषु संगतेष्वेवं म्लेच्छनाशाय वै पुनः । कल्किरेव स्वयं देवो भविष्यति न संशयः
पापेषु संगतेष्वेवं म्लेच्छनाशाय वै पुनः; कल्किरेव स्वयं देवो भविष्यति न संशयः।
Verse 30
व्यवहारं कलेश्चैव त्यज पुण्यं समाश्रय । वर्तयस्व हि सत्येन प्रजापालो भवस्व हि
कलेर्जनितं व्यवहारं त्यज, पुण्यं समाश्रय; सत्येन वर्तयस्व, प्रजापालो भवस्व।
Verse 31
वेन उवाच । अहं ज्ञानवतां श्रेष्ठः सर्वं ज्ञातं मया इह । योऽन्यथा वर्तते चैव स दंड्यो भवति ध्रुवम्
वेन उवाच—अहं ज्ञानवतां श्रेष्ठः; सर्वं मया इह ज्ञातम्। योऽन्यथा वर्तते स ध्रुवं दण्ड्यो भवति।
Verse 32
अत्यर्थं भाषमाणं तं राजानं पापचेतनम् । कुपितास्ते महात्मानः सर्वे वै ब्रह्मणः सुताः
अत्यर्थं भाषमाणं तं राजानं पापचेतसम् । दृष्ट्वा कुपितचित्तास्ते सर्वे वै ब्रह्मणः सुताः ॥
Verse 33
कुपितेष्वेव विप्रेषु वेनो राजा महात्मसु । ब्रह्मशापभयात्तेषां वल्मीकं प्रविवेश ह
कुपितेष्वेव विप्रेषु वेनो राजा महात्मसु । ब्रह्मशापभयात्तेषां वल्मीकं प्रविवेश ह ॥
Verse 34
अथ ते मुनयः क्रुद्धा वेनं पश्यंति सर्वतः । ज्ञात्वा प्रनष्टं भूपं तं वल्मीकस्थं सुसांप्रतम्
अथ ते मुनयः क्रुद्धा वेनं पश्यंति सर्वतः । ज्ञात्वा प्रनष्टं भूपं तं वल्मीकस्थं सुसांप्रतम् ॥
Verse 35
बलादानिन्युस्तं विप्राः क्रूरं तं पापचेतनम् । दृष्ट्वा च पापकर्माणं मुनयः सुसमाहिताः
बलादानिन्युस्तं विप्राः क्रूरं तं पापचेतनम् । दृष्ट्वा च पापकर्माणं मुनयः सुसमाहिताः ॥
Verse 36
सव्यं पाणिं ममंथुस्ते भूपस्य जातमन्यवः । तस्माज्जातो महाह्रस्वो नीलवर्णो भयंकरः
सव्यं पाणिं ममंथुस्ते भूपस्य जातमन्यवः । तस्माज्जातो महाह्रस्वो नीलवर्णो भयंकरः ॥
Verse 37
बर्बरो रक्तनेत्रस्तु बाणपाणिर्धनुर्द्धरः । सर्वेषामेव पापानां निषादानां बभूव ह
बर्बरो रक्तनेत्रः बाणपाणिर्धनुर्धरश्च; स निःसन्देहं सर्वेषां पापिनां निषादानां मुख्योऽभवत्।
Verse 38
इति श्रीपद्मपुराणे भूमिखंडे वेनोपाख्यानेऽष्टत्रिंशोऽध्यायः
इति श्रीपद्मपुराणे भूमिखण्डे वेनोपाख्यानेऽष्टत्रिंशोऽध्यायः समाप्तः।
Verse 39
ममंथुर्दक्षिणं पाणिं वेनस्यापि महात्मनः । तस्माज्जातो महात्मा स येन दुग्धा वसुंधरा
वेनस्यापि महात्मनः दक्षिणं पाणिं ममन्थुः; तस्माज्जातो महात्मा स येन वसुन्धरा दुग्धा।
Verse 40
पृथुर्नाम महाप्राज्ञो राजराजो महाबलः । तस्य पुण्यप्रसादाच्च वेनो धर्मार्थकोविदः
पृथुर्नाम महाप्राज्ञो राजराजो महाबलः; तस्य पुण्यप्रसादाच्च वेनोऽपि धर्मार्थकोविदोऽभवत्।
Verse 41
चक्रवर्तिपदं भुक्त्वा प्रसादात्तस्य चक्रिणः । जगाम वैष्णवं लोकं तद्विष्णोः परमं पदम्
तस्य चक्रिणः प्रसादात् चक्रवर्तिपदं भुक्त्वा, जगाम वैष्णवं लोकं तद्विष्णोः परमं पदम्।