Adhyaya 31
The Episode Leading to Vena: Aṅga Learns the Cause of Indra’s Sovereignty
इन्द्रस्य समृद्धिं तेजश्च दृष्ट्वा राजा अङ्गः स्वगृहमागत्य मनसि चिन्तयति—धर्मात्मा पुत्रो मे स्यादिन्द्रतुल्यः। स पितरं महर्षिमत्रिं प्रणम्य पप्रच्छ—केन पुण्येन केन च पूर्वतपसा इन्द्रस्य राज्यलक्ष्मीः समृद्धिश्च प्राप्ता इति। अत्रिः प्रशंसामुपदिश्य पुरावृत्तं कथयति—पुरा सुव्रतनामकः श्रुतसम्पन्नो ब्राह्मणः तपसा भक्त्या च हृषीकेशं कृष्णं तोषयामास। स तस्य प्रसादात् अदितिकश्यपयोः पुण्यगर्भ इति पुनर्जन्म लब्ध्वा विष्णोः कृपया इन्द्रत्वं प्राप। अन्ते भक्ति-तत्त्वं प्रतिपाद्यते—गोविन्दः शुद्धहृदयभक्त्या ध्यानसमाधिना च तुष्यति; तुष्टः सन् सर्वान् पुरुषार्थान् ददाति, इन्द्रसदृशं पुत्रमपि। अङ्गः तदुपदेशं गृहीत्वा प्रणम्य मेरुं प्रति प्रययौ; तेन वेन-प्रसङ्गस्य भूमिका निर्मिता।
Shlokas
Verse 1
सूत उवाच । अथ त्वंगो महातेजा दृष्ट्वा इंद्रस्य संपदम् । भोगं चैव विलासं च लीलां तस्य महात्मनः
सूत उवाच—अथ महातेजा अङ्गो नृपः इन्द्रस्य सम्पदं दृष्ट्वा, भोगं विलासं च, तस्य महात्मनः लीलां च सम्यगवेक्ष्य।
Verse 2
कथं मे इंद्र सदृशः पुत्रः स्याद्धर्मसंयुतः । चिंतयित्वा क्षणं चैव अंगो धर्मभृतां वरः
कथं मे इन्द्रसदृशः पुत्रः स्यात् धर्मसंयुतः? इति क्षणं चिन्तयित्वा अङ्गो धर्मभृतां वरः।
Verse 3
स्वकं गेहं समायातः स त्वंगः सत्यतत्परः । अत्रिं पप्रच्छ पितरं प्रणतो नम्रकंधरः
स्वगेहं प्रत्यागत्य सत्यनिष्ठोऽङ्गो नम्रकन्धरः प्रणिपत्य पितरम् अत्रिं विनयेन पप्रच्छ।
Verse 4
कोऽयं पुण्यः समाचारैरिंद्रत्वं भुंजते महत् । कस्य पुण्यस्य वै पुष्टिः किं कृतं कर्म कीदृशम्
कैः पुण्याचारैर्महानिन्द्रत्वं भुज्यते? कस्य पुण्यस्य पुष्टिरियं? किं कर्म कृतं, कीदृशं वा तत्?
Verse 5
कीदृशं तप एतस्य कमाराधितवान्पुरा । एतन्मे विस्तरेण त्वं ब्रूहि सत्यवतां वर
कीदृशं तप एष पूर्वं चकार, येन काममाराधितवान्? एतन्मे विस्तरेण ब्रूहि, सत्यवतां वर।
Verse 6
अत्रिरुवाच । साधुसाधु महाभाग यद्येवं पृच्छसे मयि । चरित्रमिंद्रस्य वत्स तन्मे निगदतः शृणु
अत्रिरुवाच— साधु साधु महाभाग, यद्येवं मां पृच्छसि। वत्स, इन्द्रस्य चरितं मया निगद्यमानं शृणु।
Verse 7
सुव्रतो नाम मेधावी पुरा ब्राह्मणसत्तमः । तेन कृष्णो हृषीकेशस्तपसा चैव तोषितः
पुरा सुव्रतो नाम मेधावी ब्राह्मणसत्तम आसीत्; तेन तपसा कृष्णो हृषीकेशः प्रसन्नोऽभवत्।
Verse 8
पुण्यगर्भं पुनः प्राप्तो ह्यदित्याः कश्यपात्किल । विष्णोश्चैव प्रसादेन सुरराजो बभूव ह
स पुनरपि अदित्याः कश्यपाच्च पुण्यगर्भो नाम जातः; विष्णोः प्रसादेन च स देवतानां राजा इन्द्रो बभूव।
Verse 9
अंग उवाच । कथमिंद्रसमः पुत्रो मम स्यात्पुत्रवत्सल । तदुपायं समाचक्ष्व भवाञ्ज्ञानवतां वरः
अङ्ग उवाच—हे पुत्रवत्सल, कथं मम इन्द्रसमः पुत्रो भवेत्? तस्योपायं समाचक्ष्व; भवान् ज्ञानवतां वरः।
Verse 10
अत्रिरुवाच । समासेनैव तस्यैव सुव्रतस्य महात्मनः । चरित्रमखिलं पुण्यं निशामय महामते
अत्रिरुवाच—महामते, तस्य सुव्रतस्य महात्मनः समासेनैव अखिलं पुण्यचरितं निशामय।
Verse 11
यथा सुव्रत मेधावी पुराराधितवान्हरिम् । तस्य भावं च भक्तिं च ध्यानं चैव महात्मनः
यथा स मेधावी सुव्रतः पुरा हरिं समाराधितवान्; तस्य महात्मनः भावं भक्तिं ध्यानं च कथयिष्यामि।
Verse 12
समालोक्य जगन्नाथो दत्तवान्वै महत्पदम् । स ऐंद्रं सर्वभोगाढ्यं त्रैलोक्यं सचराचरम्
जगन्नाथः समालोक्य वै महत्पदं दत्तवान्—ऐन्द्रं सर्वभोगाढ्यं त्रैलोक्यं सचराचरम्।
Verse 13
विष्णोश्चैव प्रसादाच्च पदं भुंक्ते त्रिलोकधृक् । एवं ते सर्वमाख्यातमिंद्रस्यापि विचेष्टितम्
विष्णोः प्रसादेनैव त्रिलोकधृक् स्वपदं भुङ्क्ते। एवं ते सर्वमाख्यातम्—इन्द्रस्यापि विचेष्टितम्॥
Verse 14
भक्त्या तुष्यति गोविंदो भावध्यानेन सत्तम । सर्वं ददाति तुष्टात्मा भक्त्या संतोषितो हरिः
भक्त्या तुष्यति गोविन्दो भावध्यानेन सत्तम। सर्वं ददाति तुष्टात्मा भक्त्या सन्तोषितो हरिः॥
Verse 15
तस्मादाराध्य गोविंदं सर्वदं सर्वसंभवम् । सर्वज्ञं सर्ववेत्तारं सर्वेषां पुरुषं वरम्
तस्मादाराध्य गोविन्दं सर्वदं सर्वसम्भवम्। सर्वज्ञं सर्ववेत्तारं सर्वेषां पुरुषं वरम्॥
Verse 16
तस्मात्प्राप्स्यसि सर्वं त्वं यद्यदिच्छसि नंदन
तस्मात् प्राप्स्यसि सर्वं त्वं यद्यदिच्छसि नन्दन॥
Verse 17
सुखस्य दाता परमार्थदाता मोक्षस्य दाता जगतां हि नाथः । तस्मात्तमाराधय गच्छ पुत्र संप्राप्स्यसे इंद्रसमं हि पुत्रम्
सुखस्य दाता परमार्थदाता मोक्षस्य दाता जगतां हि नाथः। तस्मात्तमाराधय गच्छ पुत्र संप्राप्स्यसे इन्द्रसमं हि पुत्रम्॥
Verse 18
आकर्ण्य वाक्यं परमार्थयुक्तमुक्तं महात्मा ऋषिणा हि तेन । संगृह्य तत्त्वं वचनस्य तस्य प्रणम्य तं शाश्वतमभ्ययात्सः
आकर्ण्य तेन महर्षिणा परमार्थयुक्तं वचनं महात्मा तस्य तत्त्वं सम्यग्गृहीत्वा तं शाश्वतं प्रणम्य ततः प्रस्थितवान्।
Verse 19
आमंत्र्य चांगः पितरं महात्मा ब्रह्मात्मजं ब्रह्मसमानमेव । संप्राप्तवान्मेरुगिरेस्तु शृंगं तं कांचनै रत्नमयैः समेतम्
महात्मा अङ्गः पितरं ब्रह्मात्मजं ब्रह्मसमानं सम्यगामन्त्र्य मेरुगिरेः शृङ्गं संप्राप्तवान्, यत् काञ्चनरत्नमयैः शोभितम्।
Verse 31
इति श्रीपद्मपुराणे पंचपंचाशत्सहस्रसंहितायां भूमिखंडे । वेनोपाख्याने एकत्रिंशोऽध्यायः
इति श्रीपद्मपुराणे पञ्चपञ्चाशत्सहस्रसंहितायां भूमिखण्डे वेनोपाख्याने एकत्रिंशोऽध्यायः समाप्तः।