Adhyaya 23

Verse 1

ऋषय ऊचुः । विचित्रेयं कथा पुण्या धन्या यशोविधायिनी । सर्वपापहरा प्रोक्ता भवता वदतां वर

ऋषय ऊचुः—विचित्रेयम् कथा पुण्या धन्या यशोविधायिनी। सर्वपापहरा प्रोक्ता भवता वदतां वर॥

Verse 2

सृष्टिसंबंधमेतन्नस्तद्भवान्वक्तुमर्हति । पूर्वमेव यथासृष्टिर्विस्तरात्सूतनंदन

सृष्टिसंबन्धमेतन्नो भवानेव वक्तुमर्हति। पूर्वमेव यथा सृष्टिर्विस्तरात् सूतनन्दन॥

Verse 3

सूत उवाच । विस्तरेण प्रवक्ष्यामि सृष्टिसंहारकारणम् । श्रुतमात्रेण यस्यापि नरः सर्वज्ञतां व्रजेत्

सूत उवाच—विस्तरेण प्रवक्ष्यामि सृष्टिसंहारकारणम्। श्रुतमात्रेण यस्यापि नरः सर्वज्ञतां व्रजेत्॥

Verse 4

हिरण्यकश्यपेनापि व्यापितं भुवनत्रयम् । तपसाराध्य प्रबह्माणं वरं प्राप्तं सुदुर्लभम्

हिरण्यकश्यपेनापि व्यापितं भुवनत्रयम्। तपसाराध्य प्रब्रह्माणं वरं प्राप्तं सुदुर्लभम्॥

Verse 5

तस्माद्देवान्महाभागादमरत्वं तथैव च । देवांल्लोकान्स संव्याप्य प्रभुत्वं स्वयमर्जितम्

तस्मात् महाभागात् देवाः अमरत्वं तथैव च लेभिरे। स च देवलोकान् सर्वान् संव्याप्य स्वयमेव अर्जितं प्रभुत्वं प्राप।

Verse 6

ततो देवाः सगंधर्वा मुनयो वेदपारगाः । नागाश्च किन्नराः सिद्धा यक्षाश्चैव तथापरे

ततो देवाः सगन्धर्वाः वेदपारगा मुनयश्च। नागाः किन्नराः सिद्धा यक्षाश्च तथापरे समागमन्।

Verse 7

ब्रह्माणं तु पुरस्कृत्य जग्मुर्नारायणं प्रभुम् । क्षीरसागरसंसुप्तं योगनिद्रां गतं प्रभुम्

ब्रह्माणं तु पुरस्कृत्य ते जग्मुः नारायणं प्रभुम्। क्षीरसागरशय्यायां संसुप्तं योगनिद्रां गतं प्रभुम्।

Verse 8

तं संबोध्य महास्तोत्रैर्देवाः प्रांजलयस्तथा । संबुद्धे सति देवेशे वृत्तं तस्य दुरात्मनः

तं महास्तोत्रैः संबोध्य देवाः प्राञ्जलयस्तथा। संबुद्धे सति देवेशे तस्य दुरात्मनः वृत्तं न्यवेदयन्।

Verse 9

आचचक्षुर्महाप्राज्ञ समाकर्ण्य जगत्पतिः । नृसिंहरूपमास्थाय हिरण्यकशिपुं व्यहन्

आचचक्षुः महाप्राज्ञ; समाकर्ण्य जगत्पतिः। नृसिंहरूपमास्थाय हिरण्यकशिपुं व्यहन्।

Verse 10

पुनर्वाराहरूपेण हिरण्याक्षो महाबलः । उद्धृता वसुधा पुण्या असुरो घातितस्तदा

पुनर्वाराहरूपेण भगवान् वराहः महाबलम् हिरण्याक्षम् असुरं तदा जघान, पुण्या वसुधा च समुद्धृता।

Verse 11

अन्यांश्चघातयामास दानवान्घोरदर्शनान् । एवं चैतेषु नष्टेषु दानवेषु महत्सु च

घोरदर्शनान् अन्यान् अपि दानवान् स जघान; एवं महत्सु दानवेषु नष्टेषु च सति।

Verse 12

अन्येषु तेषु नष्टेषु दितिपुत्रेषु वै तदा । पुनः स्थानेषु प्राप्तेषु देवेषु च महत्सु च

तदा दितिपुत्रेषु अन्येषु अपि नष्टेषु, महत्सु देवेषु पुनः स्वस्थानानि प्राप्तेषु च।

Verse 13

यज्ञेष्वेव प्रवृत्तेषु सर्वेषु धर्मकर्मसु । सुस्थेषु सर्वलोकेषु सा दितिर्दुःखपीडिता

यज्ञेषु प्रवृत्तेषु सर्वेषु धर्मकर्मसु, सुस्थेषु सर्वलोकेषु, सा दितिः दुःखपीडिता अभवत्।

Verse 14

पुत्रशोकेन संतप्ता हाहाभूता विचेतना । भर्तारं सूर्यसंकाशं तपस्तेजः समन्वितम्

पुत्रशोकेन संतप्ता हाहाभूता विचेतना, सूर्यसंकाशं भर्तारं तपस्तेजःसमन्वितं उपससर्प।

Verse 15

दातारं च महात्मानं भर्तारं कश्यपं तदा । भक्त्या प्रणम्य विप्रेन्द्र तमुवाच महामतिम्

ततः सा भक्त्या प्रणम्य कश्यपं भर्तारं महात्मानं दातारं च, हे विप्रेन्द्र, तं महामतिं तमुवाच।

Verse 16

भगवन्नष्टपुत्राहं कृता देवेन चक्रिणा । दैतेया दानवाः सर्वे देवैश्चैव निपातिताः

भगवन्, चक्रिणा देवेनाहं नष्टपुत्रा कृता; दैतेया दानवाश्च सर्वे देवैरेव निपातिताः।

Verse 17

पुत्रशोकानलेनाहं संतप्ता मुनिसत्तम । ममानंदकरं पुत्रं सर्वतेजोहरं विभो

पुत्रशोकानलेनाहं संतप्ता मुनिसत्तम; विभो, ममानन्दकरः पुत्रः सर्वतेजो हरति स्म।

Verse 18

सुबलं चारुसर्वांगं देवराजसमप्रभम् । बुद्धिमंतं सुसर्वज्ञं ज्ञातारं सर्वपंडितम्

स सुबलश्चारुसर्वाङ्गो देवराजसमप्रभः; बुद्धिमान् सुसर्वज्ञो ज्ञाता सर्वपण्डितोऽभवत्।

Verse 19

तपस्तेजः समायुक्तं सबलं चारुलक्षणम् । ब्रह्मण्यं ज्ञानवेत्तारं देवब्राह्मणपूजकम्

तपस्तेजःसमायुक्तः सुबलश्चारुलक्षणः; ब्रह्मण्यो ज्ञानवेत्ता च देवब्राह्मणपूजकः।

Verse 20

जेतारं सर्वलोकानां ममानंदकरं द्विज । सर्वलक्षणसंपन्नं पुत्रं मे देहि त्वं विभो

हे द्विज! सर्वलोकजेतारं ममानन्दकरं सर्वलक्षणसम्पन्नं पुत्रं मे देहि, विभो।

Verse 21

एवमाकर्ण्य वै तस्याः कश्यपो वाक्यमुत्तमम् । कृपाविष्टमनास्तुष्टो दुःखिताया द्विजोत्तम

एवमाकर्ण्य तस्याः कश्यपो द्विजोत्तमः। कृपाविष्टमनास्तुष्टो दुःखितायाः स्त्रियाः प्रति॥

Verse 22

तामुवाच महाभाग कृपणां दीनमानसाम् । तस्याः शिरसि संन्यस्य स्वहस्तं भावतत्परः

तां महाभागः कृपणां दीनमानसाम्। शिरसि स्वहस्तं संन्यस्य कृपाभावतत्परः उवाच॥

Verse 23

इति श्रीपद्मपुराणे पंचपंचाशत्सहस्रसंहितायां भूमिखंडे बल । दैत्यवधोनाम त्रयोविंशोऽध्यायः

इति श्रीपद्मपुराणे पञ्चपञ्चाशत्सहस्रसंहितायां भूमिखण्डे ‘बलदैत्यवध’नाम त्रयोविंशोऽध्यायः समाप्तः।

Verse 24

तपस्तेपे निरालंबः साधयन्परमव्रतः । एतस्मिन्नंतरे सा तु दधार गर्भमुत्तमम्

निरालम्बः परमहव्रतः तपस्तेपे साधयन्। एतस्मिन्नन्तरे सा तु गर्भमुत्तमं दधार॥

Verse 25

सा दितिः सर्वधर्मज्ञा चारुकर्मा मनस्विनी । शतवर्षप्रमाणं सा शुचि स्वांता बभूव ह

सा दितिः सर्वधर्मज्ञा चारुकर्मा मनस्विनी । शतवर्षप्रमाणं सा शुचिः स्वान्ता बभूव ह ॥

Verse 26

तया वै जनितः पुत्रो ब्रह्मतेजः समन्वितः । अथ कश्यप आयातो हर्षेण महतान्वितः

तया वै जनितः पुत्रो ब्रह्मतेजः समन्वितः । अथ कश्यप आयातो हर्षेण महतान्वितः ॥

Verse 27

चकार नाम मेधावी तस्य पुत्रस्य सत्तमः । बलमित्यब्रवीत्पुत्रं नामतः सदृशो महान्

चकार नाम मेधावी तस्य पुत्रस्य सत्तमः । बलमित्यब्रवीत्पुत्रं नामतः सदृशो महान् ॥

Verse 28

एवं नाम चकाराथ व्रतबंधं चकार सः । प्राह पुत्र महाभाग ब्रह्मचर्यं प्रसाधय

एवं नाम चकाराथ व्रतबन्धं चकार सः । प्राह पुत्र महाभाग ब्रह्मचर्यं प्रसाधय ॥

Verse 29

एवमेवं करिष्यामि तव वाक्यं द्विजोत्तम । वेदस्याध्ययनं कुर्यां ब्रह्मचर्येण सत्तम

एवमेवं करिष्यामि तव वाक्यं द्विजोत्तम । वेदस्याध्ययनं कुर्यां ब्रह्मचर्येण सत्तम ॥

Verse 30

एवं वर्षशतं साग्रं गतं तस्य तपस्यतः । मातुः समक्षमायातस्तपस्तेजः समन्वितः

एवं साग्रं वर्षशतं तस्य तपसि गते सति । स मातुः समक्षं जगाम तपस्तेजःसमन्वितः ॥

Verse 31

तपोवीर्यमयं दिव्यं ब्रह्मचर्यं महात्मनः । दितिः पश्यति पुत्रस्य हर्षेण महतान्विता

तपोवीर्यमयं दिव्यं ब्रह्मचर्यं महात्मनः । दितिः पुत्रस्य तद्दृष्ट्वा हर्षेण महतान्विता ॥

Verse 32

तमुवाच महात्मानं बलं पुत्रं तपस्विनम् । मेधाविनं महात्मानं प्रज्ञाज्ञानविशारदम्

तमुवाच ततो वत्सा बलं पुत्रं तपस्विनम् । मेधाविनं महात्मानं प्रज्ञाज्ञानविशारदम् ॥

Verse 33

त्वयि जीवति मेधाविन्प्रजीवंति सुता मम । हिरण्यकशिपाद्यास्ते ये हताश्चक्रपाणिना

त्वयि जीवति मेधाविन् प्रजीवन्ति सुता मम । हिरण्यकशिप्वाद्यास्ते ये हताश्चक्रपाणिना ॥

Verse 34

वैरं साधय मे वत्स जहि देवान्रिपून्रणे । सा दनुस्तमुवाचेदं बलं पुत्रं महाबलम्

वैरं साधय मे वत्स जहि देवान् रिपून् रणे । इति दनुः तमुवाच बलं पुत्रं महाबलम् ॥

Verse 35

आदाविंद्रं हि देवेंद्रं द्रुतं सूदय पुत्रक । पश्चाद्देवा निपात्यंतां ततो गरुडवाहनः

आदौ देवाधिदेवेन्द्रं शक्रं शीघ्रं निहि पुत्रक । पश्चाद् देवान् निपात्याथ ततः गरुडवाहनम् ॥

Verse 36

तयोराकर्ण्य सा देवी अदितिः पतिदेवता । दुःखेन महताविष्टा पुत्रमिंद्रमभाषत

तयोर्वचः समाकर्ण्य देवीऽदितिः पतिव्रता । महादुःखसमाविष्टा पुत्रमिन्द्रमभाषत ॥

Verse 37

दितिपुत्रो महाकायो वर्द्धते ब्रह्मतेजसा । देवानां हि वधार्थाय तपस्तेपे निरंजने

दितेः सुतो महाकायो वर्धते ब्रह्मतेजसा । देवानां वधहेतोस्तु तपस्तेपे निरञ्जने ॥

Verse 38

एवं जानीहि देवेश यदि क्षेममिहेच्छसि । एवमाकर्ण्य तद्वाक्यं स मातुः पाकशासनः

एवं जानीहि देवेश यदि क्षेममिहेच्छसि । इत्याकर्ण्य वचस्तस्या मातुः शक्रः प्रतापवान् ॥

Verse 39

चिंतामवाप दुःखेन महतीं देवराट्तदा । महाभयेन संत्रस्तश्चिंतयामास वै ततः

तदा देवराड् दुःखेन चिन्तामाप महत्तराम् । महाभयेन संत्रस्तश्चिन्तयामास वै ततः ॥

Verse 40

कथमेनं हनिष्यामि देवधर्मविदूषकम् । इति निश्चित्य देवेशो बलस्य निधनं प्रति

“कथम् एनं हनिष्यामि देवधर्मविदूषकम्?” इति निश्चित्य देवेशो बलस्य निधनं प्रति मनो दधे।

Verse 41

एकदा हि बलः सोपि संध्यार्थं सिंधुमाश्रितः । कृष्णाजिनेन दिव्येन दंडकाष्ठेन राजितः

एकदा हि स बलोऽपि सन्ध्यार्थं सिन्धुमाश्रितः; दिव्यकृष्णाजिनेन दण्डकाष्ठेन च राजितः।

Verse 42

अमलेनापि पुण्येन ब्रह्मचर्येण तेन सः । सागरस्योपकंठे तं संध्यासनमुपागतम्

अमलेनापि पुण्येन तेन ब्रह्मचर्येण च सः; सागरस्योपकण्ठे संध्यासनमुपागमत्।

Verse 43

जपमानं सुशांतं तं ददृशे पाकशासनः । वज्रेण तेन दिव्येन ताडितो दितिनंदनः

जपमानं सुशान्तं तं ददर्श पाकशासनः; तेन दिव्येन वज्रेण ताडितो दितिनन्दनः।

Verse 44

बलं निपतितं दृष्ट्वा गतसत्वं गतं भुवि । हर्षेण महताविष्टो देवराण्मुमुदे तदा

बलं निपतितं दृष्ट्वा गतसत्त्वं गतं भुवि; हर्षेण महताविष्टो देवराड् मुमुदे तदा।

Verse 45

एवं निपात्य तं दैत्यं दितिनंदनमेव च । राज्यं चकार धर्मात्मा सुखेन पाकशासनः

एवं तं दैत्यं दितिनन्दनं च निपात्य, धर्मात्मा पाकशासनः सुखेनैव राज्यं चकार।