
The Episode of Vena: Pṛthu’s Counsel, Royal Proclamation, and Brahmā’s Boon
विष्णोर्दर्शनान्तरधाने सति वेनस्य चिन्ता शमं यातीति; स उपदेशेन सह पृथुं (वैन्यं) प्रति सौहार्दं करोति। पृथुः पितृवंशस्य कलुषं शमयितुं समर्थः, गुणैः प्रशस्यते। ततः राजधर्मस्य व्यवहारः प्रवर्तते—सम्भाराः संह्रियन्ते, वेदविदो ब्राह्मणाः समाहूयन्ते, च कठोरः राजाज्ञापत्रः प्रवर्तते यत् मनसा वाचा कायेन त्रिविधकर्मणा पापं न कर्तव्यम्; अतिक्रमणे प्राणदण्डोऽपि विधीयते। अनन्तरं पृथुः राज्यभारं न्यस्य वनं प्रविश्य घोरं तपः करोति, प्रतीकात्मकं शतवर्षपर्यन्तं। तेन तुष्टो ब्रह्मा कारणं पृच्छति; पृथुः वरं याचते—प्रजापापैः पितुः वेनस्य कलङ्को न भवेत्, तथा अदृश्यदण्डधरो विष्णुः पापिनां निग्रहीता भवत्विति। ब्रह्मा शुद्धिं दत्त्वा वदति—विष्णुना च पृथुना च वेनः शास्तः; ततः पृथुः पुनः राज्यं प्रतिपद्यते। वैन्यस्य शासनकाले पापेच्छापि न जायते, सदाचारप्रवृत्त्या समाजः शुद्धिं यास्यति।
Verse 1
सूत उवाच । अंतर्द्धानं गते विष्णौ वेनो राजा महामतिः । क्व गतो देवदेवेश इति चिंतापरोऽभवत्
सूत उवाच—अन्तर्धानं गते विष्णौ वेनो राजा महामतिः । “क्व गतो देवदेवेशः” इति चिन्तापरोऽभवत् ॥
Verse 2
हर्षेण महताविष्टश्चिंतयित्वा नृपोत्तमः । समाहूय नृपश्रेष्ठं तं पृथुं मधुराक्षरैः
हर्षेण महताविष्टश्चिन्तयित्वा नृपोत्तमः । समाहूय नृपश्रेष्ठं तं पृथुं मधुराक्षरैः ॥
Verse 3
तमुवाच महात्मानं हर्षेण महता तदा । त्वया पुत्रेण भूर्लोके तारितोस्मि सुपातकात्
तमुवाच महात्मानं हर्षेण महता तदा । त्वया पुत्रेण भूर्लोके तारितोऽस्मि सुपातकात् ॥
Verse 4
नीत उज्ज्वलतां वत्स वंशो मे सांप्रतं पृथो । मया विनाशितो दोषैस्त्वया गुणैः प्रकाशितः
नीत उज्ज्वलतां वत्स वंशो मे सांप्रतं पृथो । मया विनाशितो दोषैस्त्वया गुणैः प्रकाशितः ॥
Verse 5
यजेहमश्वमेधेन दास्ये दानान्यनेकशः । विष्णुलोकं व्रजाम्यद्य सकायस्ते प्रसादतः
यजेऽहमश्वमेधेन दास्ये दानान्यनेकशः । विष्णुलोकं व्रजाम्यद्य सकायस्ते प्रसादतः ॥
Verse 6
संभरस्व महाभाग संभारांस्त्वं नृपोत्तम । आमंत्रय महाभाग ब्राह्मणान्वेदपारगान्
संभरस्व महाभाग संभारान् त्वं नृपोत्तम । आमन्त्रय महाभाग ब्राह्मणान् वेदपारगान् ॥
Verse 7
एवं पृथुः समादिष्टो वेनेनापि महात्मना । प्रत्युवाच महात्मा स वेनं पितरमादरात्
एवं पृथुः समादिष्टो वेनेनापि महात्मना । प्रत्युवाच महात्मा स वेनं पितरमादरात् ॥
Verse 8
कुरु राज्यं महाराज भुंक्ष्व भोगान्मनोनुगान् । दिव्यान्वा मानुषान्पुण्यान्यज्ञैर्यज जनार्दनम्
कुरु राज्यं महाराज भुङ्क्ष्व भोगान् मनोनुगान् । दिव्यान् वा मानुषान् पुण्यान् यज्ञैर् यज जनार्दनम् ॥
Verse 9
एवमुक्त्वा प्रणम्यैव पितरं ज्ञानतत्परम् । धनुरादाय पृथ्वीशः सबाणं यत्नपूर्वकम्
एवमुक्त्वा प्रणम्यैव पितरं ज्ञानतत्परम् । धनुरादाय पृथ्वीशः सबाणं यत्नपूर्वकम् ॥
Verse 10
आदिदेश भटान्सर्वान्घोषध्वं भूतले मम । पापमेव न कर्तव्यं कर्मणा त्रिविधेन वै
आदिदेश भटान् सर्वान् घोषध्वं भूतले मम । पापमेव न कर्तव्यं कर्मणा त्रिविधेन वै ॥
Verse 11
करिष्यंति च यत्पापं आज्ञां वेनस्य भूपतेः । उल्लंघ्य वध्यतां सो हि यास्यते नात्र संशयः
यो वेनस्य भूपतेर् आज्ञाम् उल्लङ्घ्य पापं करिष्यति, स वध्यतां; स हि तां गतिं यास्यति, नात्र संशयः।
Verse 12
दानमेव प्रदातव्यं यज्ञैश्चैव जनार्दनम् । यजध्वं मानवाः सर्वे तन्मनस्का विमत्सराः
दानमेव प्रदातव्यं, यज्ञैश्च जनार्दनः पूज्यः। सर्वे मानवाः तन्मनस्का विमत्सराः सन्तो यजध्वम्।
Verse 13
एवं शिक्षां प्रदत्वासौ राज्यं भृत्येषु वेनजः । निःक्षिप्य च गतो विप्रास्तपसोर्थे तपोवनम्
एवं शिक्षां प्रदाय स वेनजः भृत्येषु राज्यं निक्षिप्य; हे विप्राः, तपसोऽर्थे तपोवनं जगाम।
Verse 14
सर्वान्दोषान्परित्यज्य संयम्य विषयेन्द्रियान् । शतवर्षप्रमाणं वै निराहारो बभूव ह
सर्वान् दोषान् परित्यज्य विषयेषु धावन्तीन्द्रियाणि संयम्य; शतवर्षप्रमाणं निराहारोऽभवत्।
Verse 15
तपसा तस्य वै तुष्टो ब्रह्मा पृथुमुवाच ह । तपस्तपसि कस्मात्त्वं तन्मे त्वं कारणं वद
तपसा तस्य तुष्टो ब्रह्मा पृथुं प्रोवाच— ‘कस्मात् त्वं तपः करोषि? तस्य कारणं मे वद।’
Verse 16
पृथुरुवाच । वेन एष महाप्राज्ञः पिता मे कीर्तिवर्द्धनः । समाचरति यः पापमस्य राज्ये नराधमः
पृथुरुवाच—वेनोऽयम् महाप्राज्ञः पिता मे कीर्तिवर्धनः; तथापि स्वराज्ये नराधमः पापं समाचरति।
Verse 17
शिरश्छेत्ता भवत्वेष तस्य देवो जनार्दनः । अदृष्टैश्च महाचक्रैर्हरिः शास्ता भवेत्स्वयम्
तस्य शिरश्छेत्ता जनार्दनदेवो भवतु; अदृष्टैर्महाचक्रैः हरिः स्वयमेव शास्ता भवेत्।
Verse 18
मनसा कर्मणा वाचा कर्तुं वांछति पातकम् । तेषां शिरांसि त्रुट्यंतु फलं पक्वं यथा द्रुमात्
ये मनसा कर्मणा वाचा पातकं कर्तुमिच्छन्ति, तेषां शिरांसि त्रुट्यन्तु, यथा द्रुमात् पक्वं फलं पतति।
Verse 19
एतदेव वरं मन्ये त्वत्तः शृणु सुरेश्वर । प्रजानां दोषभावेन न लिप्यति पिता मम
एतदेव वरं श्रेष्ठं मन्ये; त्वत्तः शृणु सुरेश्वर—प्रजानां दोषभावेन पिता मे न लिप्यते।
Verse 20
तथा कुरुष्व देवेश वरं दातुं यदीच्छसि । ददस्व उत्तमं कामं चतुर्मुखनमोऽस्तु ते
तथा कुरुष्व देवेश, वरं दातुं यदीच्छसि; ददस्वोत्तमं कामं—चतुर्मुख नमोऽस्तु ते।
Verse 21
ब्रह्मोवाच । एवमस्तु महाभाग पिता ते पूततां गतः । विष्णुना शासितो वत्स पुत्रेणापि त्वया पृथो
ब्रह्मोवाच—एवमस्तु महाभाग; पिता ते पूततां गतः। विष्णुना शासितो वत्स, पुत्रेणापि त्वया पृथो॥
Verse 22
एवं पृथुं समुद्दिश्य वरं दत्वा गतो विभुः । पृथुरेव समायातो राज्यकर्मणि संस्थितः
एवं पृथुं समुद्दिश्य वरं दत्त्वा गतो विभुः। पृथुरेव समायातो राज्यकर्मणि संस्थितः॥
Verse 23
वैन्यस्य राज्ये विप्रेन्द्राः पापं कश्चिन्न चाचरेत् । यस्तु चिंतयते पापं त्रिविधेनापि कर्मणा
वैन्यस्य राज्ये विप्रेन्द्राः पापं कश्चिन्न चाचरेत्। यस्तु चिन्तयते पापं त्रिविधेनापि कर्मणा॥
Verse 24
शिरश्छेदो भवेत्तस्य यथाचक्रैर्निकृंतितः । तदाप्रभृति वै पापं नैव कोपि समाचरेत्
शिरश्छेदो भवेत्तस्य यथाचक्रैर्निकृन्तितः। तदाप्रभृति वै पापं नैव कोपि समाचरेत्॥
Verse 25
इत्याज्ञा वर्तते तस्य वैन्यस्यापि महात्मनः । सर्वलोकाः समाचारैः परिवर्तंति नित्यशः
इत्याज्ञा वर्तते तस्य वैन्यस्यापि महात्मनः। सर्वलोकाः समाचारैः परिवर्तन्ति नित्यशः॥
Verse 26
दानभोगैः प्रवर्तंते सर्वधर्मपरायणाः । सर्वसौख्यैः प्रवर्द्धंते प्रसादात्तस्य भूपतेः
दानभोगैः प्रवर्तन्ते सर्वधर्मपरायणाः। तस्य भूपतेः प्रसादात् सर्वसौख्यैः प्रवर्धन्ते॥
Verse 124
इति श्रीपद्मपुराणे भूमिखंडे वेनोपाख्याने चतुर्विंशत्यधिक शततमोऽध्यायः
इति श्रीपद्मपुराणे भूमिखण्डे वेनोपाख्याने चतुर्विंशत्यधिकशततमोऽध्यायः समाप्तः॥