Adhyaya 124
Bhumi KhandaAdhyaya 12427 Verses

Adhyaya 124

The Episode of Vena: Pṛthu’s Counsel, Royal Proclamation, and Brahmā’s Boon

विष्णोर्दर्शनान्तरधाने सति वेनस्य चिन्ता शमं यातीति; स उपदेशेन सह पृथुं (वैन्यं) प्रति सौहार्दं करोति। पृथुः पितृवंशस्य कलुषं शमयितुं समर्थः, गुणैः प्रशस्यते। ततः राजधर्मस्य व्यवहारः प्रवर्तते—सम्भाराः संह्रियन्ते, वेदविदो ब्राह्मणाः समाहूयन्ते, च कठोरः राजाज्ञापत्रः प्रवर्तते यत् मनसा वाचा कायेन त्रिविधकर्मणा पापं न कर्तव्यम्; अतिक्रमणे प्राणदण्डोऽपि विधीयते। अनन्तरं पृथुः राज्यभारं न्यस्य वनं प्रविश्य घोरं तपः करोति, प्रतीकात्मकं शतवर्षपर्यन्तं। तेन तुष्टो ब्रह्मा कारणं पृच्छति; पृथुः वरं याचते—प्रजापापैः पितुः वेनस्य कलङ्को न भवेत्, तथा अदृश्यदण्डधरो विष्णुः पापिनां निग्रहीता भवत्विति। ब्रह्मा शुद्धिं दत्त्वा वदति—विष्णुना च पृथुना च वेनः शास्तः; ततः पृथुः पुनः राज्यं प्रतिपद्यते। वैन्यस्य शासनकाले पापेच्छापि न जायते, सदाचारप्रवृत्त्या समाजः शुद्धिं यास्यति।

Shlokas

Verse 1

सूत उवाच । अंतर्द्धानं गते विष्णौ वेनो राजा महामतिः । क्व गतो देवदेवेश इति चिंतापरोऽभवत्

सूत उवाच—अन्तर्धानं गते विष्णौ वेनो राजा महामतिः । “क्व गतो देवदेवेशः” इति चिन्तापरोऽभवत् ॥

Verse 2

हर्षेण महताविष्टश्चिंतयित्वा नृपोत्तमः । समाहूय नृपश्रेष्ठं तं पृथुं मधुराक्षरैः

हर्षेण महताविष्टश्चिन्तयित्वा नृपोत्तमः । समाहूय नृपश्रेष्ठं तं पृथुं मधुराक्षरैः ॥

Verse 3

तमुवाच महात्मानं हर्षेण महता तदा । त्वया पुत्रेण भूर्लोके तारितोस्मि सुपातकात्

तमुवाच महात्मानं हर्षेण महता तदा । त्वया पुत्रेण भूर्लोके तारितोऽस्मि सुपातकात् ॥

Verse 4

नीत उज्ज्वलतां वत्स वंशो मे सांप्रतं पृथो । मया विनाशितो दोषैस्त्वया गुणैः प्रकाशितः

नीत उज्ज्वलतां वत्स वंशो मे सांप्रतं पृथो । मया विनाशितो दोषैस्त्वया गुणैः प्रकाशितः ॥

Verse 5

यजेहमश्वमेधेन दास्ये दानान्यनेकशः । विष्णुलोकं व्रजाम्यद्य सकायस्ते प्रसादतः

यजेऽहमश्वमेधेन दास्ये दानान्यनेकशः । विष्णुलोकं व्रजाम्यद्य सकायस्ते प्रसादतः ॥

Verse 6

संभरस्व महाभाग संभारांस्त्वं नृपोत्तम । आमंत्रय महाभाग ब्राह्मणान्वेदपारगान्

संभरस्व महाभाग संभारान् त्वं नृपोत्तम । आमन्त्रय महाभाग ब्राह्मणान् वेदपारगान् ॥

Verse 7

एवं पृथुः समादिष्टो वेनेनापि महात्मना । प्रत्युवाच महात्मा स वेनं पितरमादरात्

एवं पृथुः समादिष्टो वेनेनापि महात्मना । प्रत्युवाच महात्मा स वेनं पितरमादरात् ॥

Verse 8

कुरु राज्यं महाराज भुंक्ष्व भोगान्मनोनुगान् । दिव्यान्वा मानुषान्पुण्यान्यज्ञैर्यज जनार्दनम्

कुरु राज्यं महाराज भुङ्क्ष्व भोगान् मनोनुगान् । दिव्यान् वा मानुषान् पुण्यान् यज्ञैर् यज जनार्दनम् ॥

Verse 9

एवमुक्त्वा प्रणम्यैव पितरं ज्ञानतत्परम् । धनुरादाय पृथ्वीशः सबाणं यत्नपूर्वकम्

एवमुक्त्वा प्रणम्यैव पितरं ज्ञानतत्परम् । धनुरादाय पृथ्वीशः सबाणं यत्नपूर्वकम् ॥

Verse 10

आदिदेश भटान्सर्वान्घोषध्वं भूतले मम । पापमेव न कर्तव्यं कर्मणा त्रिविधेन वै

आदिदेश भटान् सर्वान् घोषध्वं भूतले मम । पापमेव न कर्तव्यं कर्मणा त्रिविधेन वै ॥

Verse 11

करिष्यंति च यत्पापं आज्ञां वेनस्य भूपतेः । उल्लंघ्य वध्यतां सो हि यास्यते नात्र संशयः

यो वेनस्य भूपतेर् आज्ञाम् उल्लङ्घ्य पापं करिष्यति, स वध्यतां; स हि तां गतिं यास्यति, नात्र संशयः।

Verse 12

दानमेव प्रदातव्यं यज्ञैश्चैव जनार्दनम् । यजध्वं मानवाः सर्वे तन्मनस्का विमत्सराः

दानमेव प्रदातव्यं, यज्ञैश्च जनार्दनः पूज्यः। सर्वे मानवाः तन्मनस्का विमत्सराः सन्तो यजध्वम्।

Verse 13

एवं शिक्षां प्रदत्वासौ राज्यं भृत्येषु वेनजः । निःक्षिप्य च गतो विप्रास्तपसोर्थे तपोवनम्

एवं शिक्षां प्रदाय स वेनजः भृत्येषु राज्यं निक्षिप्य; हे विप्राः, तपसोऽर्थे तपोवनं जगाम।

Verse 14

सर्वान्दोषान्परित्यज्य संयम्य विषयेन्द्रियान् । शतवर्षप्रमाणं वै निराहारो बभूव ह

सर्वान् दोषान् परित्यज्य विषयेषु धावन्तीन्द्रियाणि संयम्य; शतवर्षप्रमाणं निराहारोऽभवत्।

Verse 15

तपसा तस्य वै तुष्टो ब्रह्मा पृथुमुवाच ह । तपस्तपसि कस्मात्त्वं तन्मे त्वं कारणं वद

तपसा तस्य तुष्टो ब्रह्मा पृथुं प्रोवाच— ‘कस्मात् त्वं तपः करोषि? तस्य कारणं मे वद।’

Verse 16

पृथुरुवाच । वेन एष महाप्राज्ञः पिता मे कीर्तिवर्द्धनः । समाचरति यः पापमस्य राज्ये नराधमः

पृथुरुवाच—वेनोऽयम् महाप्राज्ञः पिता मे कीर्तिवर्धनः; तथापि स्वराज्ये नराधमः पापं समाचरति।

Verse 17

शिरश्छेत्ता भवत्वेष तस्य देवो जनार्दनः । अदृष्टैश्च महाचक्रैर्हरिः शास्ता भवेत्स्वयम्

तस्य शिरश्छेत्ता जनार्दनदेवो भवतु; अदृष्टैर्महाचक्रैः हरिः स्वयमेव शास्ता भवेत्।

Verse 18

मनसा कर्मणा वाचा कर्तुं वांछति पातकम् । तेषां शिरांसि त्रुट्यंतु फलं पक्वं यथा द्रुमात्

ये मनसा कर्मणा वाचा पातकं कर्तुमिच्छन्ति, तेषां शिरांसि त्रुट्यन्तु, यथा द्रुमात् पक्वं फलं पतति।

Verse 19

एतदेव वरं मन्ये त्वत्तः शृणु सुरेश्वर । प्रजानां दोषभावेन न लिप्यति पिता मम

एतदेव वरं श्रेष्ठं मन्ये; त्वत्तः शृणु सुरेश्वर—प्रजानां दोषभावेन पिता मे न लिप्यते।

Verse 20

तथा कुरुष्व देवेश वरं दातुं यदीच्छसि । ददस्व उत्तमं कामं चतुर्मुखनमोऽस्तु ते

तथा कुरुष्व देवेश, वरं दातुं यदीच्छसि; ददस्वोत्तमं कामं—चतुर्मुख नमोऽस्तु ते।

Verse 21

ब्रह्मोवाच । एवमस्तु महाभाग पिता ते पूततां गतः । विष्णुना शासितो वत्स पुत्रेणापि त्वया पृथो

ब्रह्मोवाच—एवमस्तु महाभाग; पिता ते पूततां गतः। विष्णुना शासितो वत्स, पुत्रेणापि त्वया पृथो॥

Verse 22

एवं पृथुं समुद्दिश्य वरं दत्वा गतो विभुः । पृथुरेव समायातो राज्यकर्मणि संस्थितः

एवं पृथुं समुद्दिश्य वरं दत्त्वा गतो विभुः। पृथुरेव समायातो राज्यकर्मणि संस्थितः॥

Verse 23

वैन्यस्य राज्ये विप्रेन्द्राः पापं कश्चिन्न चाचरेत् । यस्तु चिंतयते पापं त्रिविधेनापि कर्मणा

वैन्यस्य राज्ये विप्रेन्द्राः पापं कश्चिन्न चाचरेत्। यस्तु चिन्तयते पापं त्रिविधेनापि कर्मणा॥

Verse 24

शिरश्छेदो भवेत्तस्य यथाचक्रैर्निकृंतितः । तदाप्रभृति वै पापं नैव कोपि समाचरेत्

शिरश्छेदो भवेत्तस्य यथाचक्रैर्निकृन्तितः। तदाप्रभृति वै पापं नैव कोपि समाचरेत्॥

Verse 25

इत्याज्ञा वर्तते तस्य वैन्यस्यापि महात्मनः । सर्वलोकाः समाचारैः परिवर्तंति नित्यशः

इत्याज्ञा वर्तते तस्य वैन्यस्यापि महात्मनः। सर्वलोकाः समाचारैः परिवर्तन्ति नित्यशः॥

Verse 26

दानभोगैः प्रवर्तंते सर्वधर्मपरायणाः । सर्वसौख्यैः प्रवर्द्धंते प्रसादात्तस्य भूपतेः

दानभोगैः प्रवर्तन्ते सर्वधर्मपरायणाः। तस्य भूपतेः प्रसादात् सर्वसौख्यैः प्रवर्धन्ते॥

Verse 124

इति श्रीपद्मपुराणे भूमिखंडे वेनोपाख्याने चतुर्विंशत्यधिक शततमोऽध्यायः

इति श्रीपद्मपुराणे भूमिखण्डे वेनोपाख्याने चतुर्विंशत्यधिकशततमोऽध्यायः समाप्तः॥