Adhyaya 100
The Cyavana Narrative (within the Glory of Guru-tīrtha, in the Vena Episode)
नर्मदातटे पुत्रो विज्वलः पितरं कुञ्जलं समुपगम्य वासुदेवाभिधानस्तोत्रस्य माहात्म्यं निवेदयति, यथा तेन स्तुत्या भगवान् विष्णुः प्रादुर्भूय वरं दत्तवानिति च। तच्छ्रुत्वा कुञ्जलः हृष्टः पुत्रं परिष्वज्य धर्मराजस्य सहाय्यं वासुदेव-कीर्तनद्वारा कर्तुं पावनत्वं च प्रशंसति। अनन्तरं प्रसङ्गाधिकारः पुनरुपस्थाप्यते—पुलस्त्यः भीष्मं प्रति निवेदयति यत् च्यवनसन्निधौ महात्मनां सर्वं चरितं सम्यगुक्तमिति। वेनप्रसङ्गे उपदेशरूपेण वैष्णवज्ञानं शङ्खे दत्तं अमृतमिवोच्यते—श्रवणेन न तृप्तिः, अपि तु श्रद्धावृद्धिरेव भवति। ततः कुञ्जलस्य पराक्रमं च ‘चतुर्थपुत्र’वृत्तान्तं श्रोतुम् याचना भवति; भगवान् कुञ्जलचरितं वक्तुं प्रतिजानाति। अध्यायस्य फलश्रुतौ भक्त्या श्रवणं सहस्रगोदानतुल्यं पुण्यं जनयतीति।
Shlokas
Verse 1
विष्णुरुवाच । नर्मदायास्तटे रम्ये वटे तिष्ठति वै पिता । विज्वलोऽपि समायातः पितरं प्रणिपत्य सः
विष्णुरुवाच—नर्मदायास्तटे रम्ये वटमूले पिता तिष्ठति। विज्वलोऽपि तत्र समायातः पितरं प्रणिपत्य नमस्कृतवान्।
Verse 2
वासुदेवाभिधानस्य स्तोत्रस्यापि महामतिः । समाचष्टे स धर्मात्मा महिमानं पितुः पुरः
वासुदेवाभिधानस्य स्तोत्रस्य महिमानं स धर्मात्मा महामतिः पितुः पुरः समाचष्टे।
Verse 3
यथा विष्णुः समागत्य ददौ तस्मै वरं शुभम् । तत्सर्वं कथयामास सुप्रसन्नेन चेतसा
यथा विष्णुः समागत्य तस्मै शुभं वरं ददौ, तत्सर्वं स सुप्रसन्नचेतसा कथयामास।
Verse 4
कुंजलोपि च वृत्तांतं समाकर्ण्य स भूपतेः । हर्षेण महताविष्टः पुत्रमालिंग्य विज्वलम्
भूपतेर्वृत्तान्तं समाकर्ण्य कुंजलोऽपि महाहर्षसमाविष्टः । विज्वलपुत्रमालिङ्ग्य हर्षदीप्त्या समशोभत ॥
Verse 5
आह पुण्यं कृतं वत्स त्वया राज्ञे महात्मने । उपकारं महापुण्यं वासुदेवस्य कीर्तनात्
आह—पुण्यं कृतं वत्स त्वया राज्ञे महात्मने । वासुदेवस्य कीर्तनात् समुत्पन्नोऽयमुपकारो महापुण्यतमः ॥
Verse 6
एवमाभाष्य तं पुत्रमाशीर्भिरभिनंद्य च । पुत्रं देवसमोपेतं स्तुत्वा चैव पुनः पुनः
एवमाभाष्य तं पुत्रमाशीर्भिरभिनन्द्य च । देवसमोपेतं पुत्रं स्तुत्वा पुनः पुनः ॥
Verse 7
स्थितः सरित्तटे रम्ये च्यवनस्योपपश्यतः । एतत्ते सर्वमाख्यातं तेषां वृत्तं महात्मनाम्
रम्ये सरित्तटे स्थितः च्यवनस्योपपश्यतः । एतत्ते सर्वमाख्यातं तेषां वृत्तं महात्मनाम् ॥
Verse 8
वैष्णवानां महाराज अन्यत्किं ते वदाम्यहम् । वेन उवाच । अमृतं शंखपात्रेण पानार्थं मम चार्पितम्
वैष्णवानां महाराज अन्यत्किं ते वदाम्यहम् । वेन उवाच—अमृतं शङ्खपात्रेण पानार्थं मम चार्पितम् ॥
Verse 9
तस्मात्कस्य न च श्रद्धा पातुं मर्त्यस्य भूतले । उत्तमं वैष्णवं ज्ञानं पानानामिह सर्वदा
तस्मात् भूतले वसन् कः मर्त्यः अस्य पानाय श्रद्धां न कुर्यात्? इह सर्वदा पानानां मध्ये उत्तमं वैष्णवं ज्ञानमेव श्रेष्ठतमम्।
Verse 10
त्वयैवं कथ्यमानस्य पाने तृप्तिर्न जायते । श्रोतुं हि देवदेवेश मम श्रद्धा विवर्द्धते
त्वया एवं कथ्यमानेऽपि पानवत् मम तृप्तिर्न जायते। देवदेवेश, श्रोतुं श्रोतुं मम श्रद्धा एव विवर्धते।
Verse 11
कथयस्व प्रसादान्मे कुंजलस्यापि चेष्टितम् । महात्मना किमुक्तं च चतुर्थं तनयं प्रति
प्रसादात् मे कथयस्व कुंजलस्यापि चेष्टितम्। महात्मना चतुर्थं तनयं प्रति किमुक्तं तदपि ब्रूहि।
Verse 12
तत्त्वं सुविस्तरादेव कृपया कथयस्व मे । श्रीभगवानुवाच । श्रूयतामभिधास्यामि चरित्रं कुंजलस्य च
तत्त्वं सुविस्तरादेव कृपया कथयस्व मे। श्रीभगवानुवाच—श्रूयताम्, अभिधास्यामि कुंजलस्यापि चरित्रम्।
Verse 13
बहुश्रेयः समायुक्तं चरित्रं च्यवनस्य च । इदं पुण्यं नरश्रेष्ठ आख्यानं पापनाशनम्
नरश्रेष्ठ, बहुश्रेयःसमायुक्तं च्यवनस्य चरित्रमिदम्। इदं पुण्यमाख्यानं पापनाशनं च।
Verse 14
यः शृणोति नरो भक्त्या गोसहस्रफलं लभेत्
यः पुरुषो भक्त्या शृणोति, स गोसहस्रदानसमं पुण्यफलं प्राप्नोति।
Verse 100
इति श्रीपद्मपुराणे भूमिखंडे वेनोपाख्याने गुरुतीर्थमाहात्म्ये च्यवनचरित्रे शततमोऽध्यायः
इति श्रीपद्मपुराणे भूमिखण्डे वेनोपाख्याने गुरुतीर्थमाहात्म्ये च्यवनचरित्रे शततमोऽध्यायः समाप्तः।