Shloka 51

Devanagari script

धर्मांगदेन द्वीपानि संजितान्यपराण्यपि । पित्रोस्तु व्रीडया येन न ज्ञातं प्रमदासुखम् ॥ ५१ ॥

Transliteration

dharmāṃgadena dvīpāni saṃjitānyaparāṇyapi | pitrostu vrīḍayā yena na jñātaṃ pramadāsukham || 51 ||

Translation

धर्माङ्गदेन द्वीपान्यन्यान्यपि संजितानि; तथापि पितृभ्यां प्रति लज्जया सः प्रमदासुखं न कदापि अनुभूतवान्॥

Word by Word

• धर्माङ्गदेन: by Dharmāṅgada
• धर्माङ्गदेन: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: धर्माङ्गद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (करण) विभक्ति, एकवचन; समासः कर्मधारयः (धर्मः + अङ्गदः)

• द्वीपानि: islands
• द्वीपानि: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: द्वीप (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, बहुवचन

• संजितानि: conquered
• संजितानि: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: सम् + जि (धातु)
• Form: भूतकृदन्त (क्त), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, बहुवचन; ‘द्वीपानि’ इति विशेषणम्

• अपराणि: other
• अपराणि: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: अपर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, बहुवचन; ‘द्वीपानि’ इति विशेषणम्

• अपि: also
• अपि: Sambandha (सम्बन्ध/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: निपात (particle), समुच्चय/अपि-अर्थे ‘also/even’

• पित्रोः: of (his) two parents
• पित्रोः: Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: पितृ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी विभक्ति, द्विवचन (dual genitive)

• तु: but/indeed
• तु: Sambandha (सम्बन्ध/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: निपात (particle), विरोध/विशेषणार्थे ‘but/indeed’

• व्रीडया: out of modesty/shame
• व्रीडया: Hetu (हेतु)
• Type: Noun
• Root: व्रीडा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया विभक्ति, एकवचन; हेतौ/करणे

• येन: by whom
• येन: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया विभक्ति, एकवचन; सम्बन्धसूचकः (relative pronoun)

• न: not
• न: Sambandha (सम्बन्ध/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेध-निपात (negation particle)

• ज्ञातम्: was known/experienced
• ज्ञातम्: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: ज्ञा (धातु)
• Form: भूतकृदन्त (क्त), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया विभक्ति, एकवचन; कर्मणि-प्रयोगे ‘was known’

• प्रमदासुखम्: pleasure with women
• प्रमदासुखम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: प्रमदा + सुख (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया विभक्ति, एकवचन; समासः षष्ठी-तत्पुरुषः (प्रमदायाः सुखम्)

Speaker

Suta (narrating Purāṇic history to the assembled sages)

Vrata Kalpa

Vrata: none

Verse Rasa

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: vira

Characters & Entities

• Dharmāṅgada
• Parents (pitṛ)

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

The verse elevates inner conquest over outer conquest: even after subduing lands, Dharmāṅgada’s real greatness is his indriya-nigraha (control of desire) and his propriety born of reverence for his parents.

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

While not naming a deity here, the ethic supports Bhakti by teaching purity of conduct (sadācāra) and restraint—qualities repeatedly treated in Purāṇas as foundations for steady worship, japa, vrata, and a mind fit for devotion.

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

The practical takeaway aligns with Dharma-śāstra and sadācāra rather than a technical Vedāṅga: it emphasizes brahmacarya-like restraint and filial decorum as disciplines that stabilize the mind for study, mantra practice, and ritual observance.