Previous Verse
Next Verse

Shloka 22

Brahmā’s Discourse to Mohinī

Harivāsara, Desire, and the Satya-Test of Rukmāṅgada

एवं संचिंतयित्वा च सूक्ष्मां दृष्टिं चकार ह । यदिदं वर्तुलं वक्त्रं सोन्नतं दृश्यते शुभम् ॥ २२ ॥

evaṃ saṃciṃtayitvā ca sūkṣmāṃ dṛṣṭiṃ cakāra ha | yadidaṃ vartulaṃ vaktraṃ sonnataṃ dṛśyate śubham || 22 ||

एवं सञ्चिन्त्य स सूक्ष्मां विवेकदृष्टिं चकार; ‘इदं वर्तुलं वक्त्रं सोन्नतं शुभं दृश्यते’ इति।

एवम्thus
एवम्:
Kriyā-viśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootएवम् (अव्यय)
Formअव्यय; प्रकारार्थक क्रियाविशेषण (adverb of manner)
संचिन्तयित्वाhaving reflected
संचिन्तयित्वा:
Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकाल-क्रिया)
TypeVerb
Rootसम् + चिन्त् (धातु)
Formक्त्वान्त (Gerund/Absolutive), अव्ययभाव; उपसर्गः: सम्; धातुः: चिन्त् ‘to think’
and
:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चयार्थक-निपात (conjunction)
सूक्ष्माम्subtle
सूक्ष्माम्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootसूक्ष्म (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम् (qualifies दृष्टिम्)
दृष्टिम्a gaze/vision
दृष्टिम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootदृष्टि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्
चकारmade/directed
चकार:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
Formलिट् (Perfect), परस्मैपदम्; प्रथमपुरुषः, एकवचनम्; धातुः: कृ ‘to do/make’
indeed
:
Vākya-nipāta (वाक्य-निपात)
TypeIndeclinable
Rootह (अव्यय)
Formअव्यय; स्मरण/वृत्तान्तसूचक-निपात (expletive/quotative particle)
यत्which
यत्:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formअव्ययवत् प्रयोगः; सम्बन्धबोधक (relative) ‘which/that’ (yad + idam)
इदम्this
इदम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; निर्देशार्थक (this)
वर्तुलम्round
वर्तुलम्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootवर्तुल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम् (qualifies वक्त्रम्)
वक्त्रम्face
वक्त्रम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootवक्त्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्
स-उन्नतम्raised/prominent
स-उन्नतम्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootउन्नत (प्रातिपदिक) + स (पूर्वपद)
Formअव्ययीभाव-समासः: स + उन्नत; नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम् (qualifies वक्त्रम्)
दृश्यतेis seen
दृश्यते:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootदृश् (धातु)
Formलट् (Present), कर्मणि-प्रयोगः (Passive), आत्मनेपदम्; प्रथमपुरुषः, एकवचनम्; ‘is seen/appears’
शुभम्beautiful/auspicious
शुभम्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootशुभ (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम् (predicative)

Suta (narrative voice; dialogue context within Uttara-Bhaga)

Vrata: none

Rasa: {"primary_rasa":"adbhuta","secondary_rasa":"shanta","emotional_journey":"From reflective deliberation to a focused, ‘subtle’ inspection that momentarily marvels at auspicious bodily features."}

FAQs

The verse highlights sūkṣma-dṛṣṭi—subtle discernment—by which auspiciousness (śubha) is recognized, implying that dharmic insight perceives sacred signs beyond the superficial.

Indirectly, it shows the devotional mindset of attentive contemplation: by reflecting and then seeing with refined perception, a devotee learns to recognize śubha (divine favor) in persons, places, and sacred contexts central to tirtha-mahātmyas.

It most closely echoes traditional lakṣaṇa-reading (auspicious marks) used alongside dharma literature; while not a direct Vedāṅga lesson, it aligns with careful observational discipline valued in śāstric practice.