Previous Verse
Next Verse

Shloka 139

Prayaga-mahatmya

Glory of Prayaga and the Magha Bath at Triveni

तदेवसंस्मरंस्तत्र विष्णुलोकं स गच्छति । वटमूलं समासाद्य यस्तु प्राणान्परित्यजेत् ॥ १३९ ॥

tadevasaṃsmaraṃstatra viṣṇulokaṃ sa gacchati | vaṭamūlaṃ samāsādya yastu prāṇānparityajet || 139 ||

तमेव विष्णुं तत्र संस्मरन् स विष्णुलोकं प्राप्नोति; यश्च वटमूलं समासाद्य प्राणान् परित्यजति, सोऽपि तद्गतिं गच्छति।

तत्that
तत्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन; pronoun accusative sg
एवindeed/only
एव:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय (निश्चय/अवधारण); emphatic particle
संस्मरन्remembering
संस्मरन्:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootसम्-स्मृ (धातु) → संस्मरन्त् (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formवर्तमानकृदन्त (शतृ), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; present active participle
तत्रthere
तत्र:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
Formअव्यय (देशवाचक); 'there'
विष्णुलोकम्Vishnu’s world
विष्णुलोकम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootविष्णु (प्रातिपदिक) + लोक (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समासः (विष्णोः लोकः); पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; Accusative singular
सःhe
सः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; pronoun nominative sg
गच्छतिgoes
गच्छति:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootगम् (धातु)
Formलट् (वर्तमान), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन; Present indicative, 3rd sg
वटमूलम्the banyan root
वटमूलम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootवट (प्रातिपदिक) + मूल (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समासः (वटस्य मूलम्); नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; Accusative singular
समासाद्यhaving approached
समासाद्य:
Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Rootसम्-आ-सद् (धातु) → समासाद्य (कृदन्त)
Formक्त्वान्त (अव्ययभाव/gerund), अव्यय; 'having approached'
यःwho
यः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; relative pronoun nominative sg
तुbut/indeed
तु:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय (विरोध/विशेष); particle
प्राणान्life-breaths
प्राणान्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootप्राण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; Accusative plural
परित्यजेत्should abandon/give up
परित्यजेत्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootपरि-त्यज् (धातु)
Formविधिलिङ् (सम्भावना/आज्ञा), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन; Optative, 3rd sg

Suta (narrating the Narada Purana dialogue/tradition)

Vrata: none

Primary Rasa: bhakti

Secondary Rasa: shanta

V
Vishnu
V
Vishnuloka
V
Vata (banyan tree)

FAQs

It teaches that Viṣṇu-smaraṇa (remembrance of Lord Viṣṇu) at the indicated sacred context leads to Viṣṇuloka, highlighting bhakti-centered liberation within a tīrtha-māhātmya framework.

Bhakti is shown as smaraṇa—single-point remembrance of Viṣṇu—so potent that it becomes the direct cause of attaining Viṣṇu’s realm, even when connected with the final moment of life.

No specific Vedāṅga (like Vyākaraṇa or Jyotiṣa) is taught here; the practical takeaway is the tirtha-oriented discipline of smaraṇa and sacred-place observance emphasized in Purāṇic ritual culture.