ब्रह्मा शोकं निरस्य संवादं हरिनाम-विष्णुभक्त्योः निर्णायक-तारक-प्रभावे नियोजयति। सौरकाले उपवासः नामोच्चारणं च परमपदप्रदं; कृष्णाय एकवारं नमस्कारोऽपि दशाश्वमेधावभृथात् श्रेष्ठः, अश्वमेधकर्तेव न भक्तः पुनर्जन्मनि निवर्तते। कुरुक्षेत्र-काशी-विरजादि तीर्थानि ‘हरि’ द्व्यक्षरस्य जिह्वागते महिम्ना लघुीकृतानि; मृत्युकाले हरिस्मरणेन महापातकान्यपि नश्यन्ति—भक्तिकेन्द्रं मोक्षधर्मं दर्शयति। ततः अधिकारधर्मः—दैवदूताः अधिकारीणश्च जनार्दन-मधुसूदनभक्तान् न निगृह्णीयुः; तेषां दण्डनं दण्डकर्तुरेव प्रत्यवायं जनयति। द्वादशीव्रतं मिश्रहेतुकमपि स्वयमेव पावनं, तथा विष्णुभक्तविरोधरूपेऽधर्मे ब्रह्मा साहाय्यं न करोति।
Verse 1
ब्रह्मोवाच । किमाश्चर्यं त्वया दृष्टं कथं वा खिद्यते भवान् । सद्गुणेषु च संतापः स तापो मरणांतिकः ॥ १ ॥
ब्रह्मोवाच—त्वया किं आश्चर्यं दृष्टं? कथं वा भवान् खिद्यते? सद्गुणेष्वपि यः संतापः, स तापो मरणान्तिक एव॥१॥
Verse 2
यस्योच्चारणमात्रेण प्राप्यते परमं पदम् । तमुपोष्य कथं सौरे न गच्छति नरस्त्विति ॥ २ ॥
यस्य नामोच्चारणमात्रेण परमं पदं प्राप्यते, तं सौरेऽहनि उपोष्य नरः कथं न तद्गतिं गच्छेत्?॥२॥
Verse 3
एको हि कृष्णस्य कृतः प्रणामो दशाश्वमेधावभृथेन तुल्यः । दशाश्वमेधी पुनरेति जन्म कृष्णप्रणामी न पुनर्भवाय ॥ ३ ॥
एको हि कृष्णस्य कृतः प्रणामो दशाश्वमेधावभृथेन तुल्यः। दशाश्वमेधी पुनरेति जन्म, कृष्णप्रणामी न पुनर्भवाय॥३॥
Verse 4
कुरुक्षेत्रेण किं तस्य किं काश्या विरजेन वा । जिह्वाग्रे वर्तते यस्य हरिरित्यक्षरद्वयम् ॥ ४ ॥
कुरुक्षेत्रेण किं तस्य किं काश्या विरजेन वा । जिह्वाग्रे वर्तते यस्य हरिरित्याक्षरद्वयम् ॥
Verse 5
ब्राह्मणः श्वपचीं गच्छन् विशेषेण रजस्वलाम् । अन्नमश्नन्सुरापक्वं मरणे यो हरिं स्मरेत् ॥ ५ ॥
ब्राह्मणः श्वपचीं गच्छन् विशेषेण रजस्वलाम् । अन्नमश्नन्सुरापक्वं मरणे यो हरिं स्मरेत् ॥
Verse 6
अभक्ष्यागम्ययोर्जातं विहाय पापसंचयम् । स याति विष्णुसायुज्यं विमुक्तो भवबंधनैः ॥ ६ ॥
अभक्ष्यागम्ययोर्जातं विहाय पापसंचयम् । स याति विष्णुसायुज्यं विमुक्तो भवबंधनैः ॥
Verse 7
यन्नामोच्चारणान्मोक्षः कथं न तदुपोषणे । यस्मिन्संगीयते सोऽपि चिंत्यते पुरुषोत्तमः ॥ ७ ॥
यन्नामोच्चारणान्मोक्षः कथं न तदुपोषणे । यस्मिन्संगीयते सोऽपि चिंत्यते पुरुषोत्तमः ॥
Verse 8
लीलया चोच्चरेद्देवं श्रृणुयाच्च जनार्दनम् । गंगांभः पूतपुण्यत्वे स नरः समतां व्रजेत् ॥ ८ ॥
लीलया चोच्चरेद्देवं श्रृणुयाच्च जनार्दनम् । गंगांभः पूतपुण्यत्वे स नरः समतां व्रजेत् ॥
Verse 9
अस्माकं जगतांनाथो जन्मदः पुरुषोत्तमः । कथं शासति दुर्मेधास्तस्य वासरसेविनम् ॥ ९ ॥
अस्माकं जगतां नाथो जन्मदाता च पुरुषोत्तमः। तस्य पावनवासरसेविनं कथं दुर्मेधाः कश्चिद् आज्ञापयितुम् अर्हति॥ ९॥
Verse 10
यस्त्वं न चूर्णितस्तैस्तु यस्त्वं बद्धो न तैर्दृढम् । तदस्माकं कृतं मानं मे तत्त्वं नावबुध्यसे ॥ १० ॥
यस्त्वं तैर्न चूर्णितोऽसि, यस्त्वं तैर्न दृढं बद्धोऽसि। तथापि अस्माभिः कृतं मानं त्वं अपराधवत् मन्यसे; मम तत्त्वं न अवबुध्यसे॥ १०॥
Verse 11
यो नियोगी न जानाति नृपभक्तान्वरान् क्षितौ । कृत्स्नायासेन संयुक्तः स तैर्निग्राह्यते पुनः ॥ ११ ॥
यो नियोगी क्षितौ नृपभक्तान् वरान् न जानाति। कृत्स्नायासेन संयुक्तोऽपि स तैरेव पुनर्निगृह्यते॥ ११॥
Verse 12
राजेष्टा न नियोक्तव्याः सापराधा नियोगिना । स्वामिप्रसादात्सिद्धास्ते विनिन्युर्व्वै नियोगिनम् ॥ १२ ॥
राजेष्टाः पुनर्नियोगिना सापराधा न नियोक्तव्याः। स्वामिप्रसादात् सिद्धास्ते नियोगिनं वै विनिन्युः॥ १२॥
Verse 13
एवं हि पापकर्तारः प्रणता ये जनार्दने । कथं संयमिता तेषां बाल्याद्भास्करनंदन ॥ १३ ॥
एवं हि पापकर्तारोऽपि ये जनार्दने प्रणताः। तेषां बाल्यादेव संयमो न कथं जायेत, भास्करनन्दन॥ १३॥
Verse 14
शैवैर्भास्करभक्तैर्वा मद्भक्तैर्वा दिवाकरे । करोमि तव साहाय्यं हरिभक्तैर्न भास्करे ॥ १४ ॥
हे दिवाकर! शैवैर्भास्करभक्तैर्वा मद्भक्तैर्वा तव साहाय्यं करोमि; किन्तु हे भास्कर, हरिभक्तैर्न तव साहाय्यं करोमि॥
Verse 15
सर्वेषामेव देवानामादिस्तुपुरुषोत्तमः ॥ १५ ॥
सर्वेषामेव देवानामादिः पुरुषोत्तम एव—स एव आदिकारणं परमं मूलम्॥
Verse 16
मधुसूदनभक्तानां निग्रहो नोपपद्यते । व्याजेनापि कृता यैस्तु द्वादशी पक्षयोर्द्वयोः ॥ १६ ॥
मधुसूदनभक्तानां निग्रहो नोपपद्यते; ये तु व्याजेनापि द्वादशीं पक्षयोर्द्वयोः कुर्वन्ति, तेषामपि सा पावनी भवति॥
Verse 17
तैः कृते अवमाने तु तव नाहं सहायवान् । कृते सहाये तव सूर्यसूनो भवेदनीतिर्मम देहघातिनी । विपर्ययो ब्रह्मपदात्सुपुण्यात्कृतेव मार्गे सह विष्णुभक्तैः ॥ १७ ॥
तैः कृतेऽवमाने तु तव नाहं सहायवान्; यदि तव सहायं कुर्यां, हे सूर्यसूनो, सा मम अनीतिः स्यात् देहघातिनी—ब्रह्मपदप्रापकात् सुपुण्यात्, कृतयुगमार्गात् च विष्णुभक्तैः सह गम्यमानात्, विपर्ययः स्यात्॥
Verse 18
इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणोत्तरभागे ब्रह्मवाक्यं नाम षष्ठोऽध्यायः ॥ ६ ॥
इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणोत्तरभागे ‘ब्रह्मवाक्यं’ नाम षष्ठोऽध्यायः समाप्तः॥
The chapter establishes a soteriological hierarchy: śrauta rites yield great merit but remain within saṃsāra’s economy, whereas direct bhakti—symbolized by a single bow to Kṛṣṇa—connects to non-return (apunarāvṛtti), marking devotion as a superior mokṣa-upāya.
It does not deny tīrtha value, but relativizes it: when ‘Hari’ abides on the tongue (constant nāma), the devotee’s salvific access is immediate and portable, making pilgrimage supplementary rather than indispensable.
It presents a strong nāma/smaraṇa doctrine: even severe violations are said to be overcome if one remembers Hari at death, emphasizing the purifying and liberating priority of devotion, while implying that genuine surrender can transform the practitioner’s disposition toward restraint.
The chapter frames it as a dharma failure of recognition (an-avagamana) and an offense that rebounds: those who do not honor the king’s excellent devotees are ultimately checked and punished, implying a cosmic governance principle protecting bhaktas.
Dvādaśī observance is portrayed as inherently sanctifying (pāvana) even when undertaken with mixed motives or as a pretext, especially when practiced regularly—supporting the Uttara-bhāga’s vrata-kalpa orientation and sacred-time theology.