Next Verse

Shloka 1

Kāśī-māhātmya: Avimukta Gaṅgā and the Pañcanada Tīrtha

वसुरुवाच । अथान्यते प्रवक्ष्यामि गंगामाहात्म्यमुत्तमम् । वाराणसीस्थितं भद्रे भुक्तिमुक्तिफलप्रदम् ॥ १ ॥

vasuruvāca | athānyate pravakṣyāmi gaṃgāmāhātmyamuttamam | vārāṇasīsthitaṃ bhadre bhuktimuktiphalapradam || 1 ||

वसुरुवाच—अथ भद्रे, वाराणसीस्थितं भुक्तिमुक्तिफलप्रदं गङ्गामाहात्म्यमुत्तमं प्रवक्ष्यामि।

वसुःVasu (the speaker)
वसुः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootवसु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन (Singular)
उवाचsaid
उवाच:
Kriya (क्रिया/Verbal action)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष (3rd person), एकवचन (Singular), परस्मैपद
अथthen/now
अथ:
Sambandha (सम्बन्ध/Discourse connector)
TypeIndeclinable
Rootअथ (अव्यय)
Formअव्यय; अनुक्रम/आरम्भसूचक (sequence/beginning particle)
अन्यत्another (topic/thing)
अन्यत्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootअन्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन (Singular)
तेto you
ते:
Sampradana (सम्प्रदान/Recipient)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, चतुर्थी-विभक्ति (Dative/4th), एकवचन (Singular)
प्रवक्ष्यामिI will explain/tell
प्रवक्ष्यामि:
Kriya (क्रिया/Verbal action)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलृट्-लकार (Simple Future), उत्तम-पुरुष (1st person), एकवचन (Singular), परस्मैपद; उपसर्ग: प्र-
गङ्गा-माहात्म्यम्the greatness/glory of the Ganga
गङ्गा-माहात्म्यम्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootगङ्गा (प्रातिपदिक) + माहात्म्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन (Singular); षष्ठी-तत्पुरुष (genitive determinative): ‘गङ्गायाः माहात्म्यम्’
उत्तमम्excellent/supreme
उत्तमम्:
Visheshana (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootउत्तम (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन (Singular); विशेषण (qualifier) of ‘माहात्म्यम्’
वाराणसी-स्थितम्situated in Varanasi
वाराणसी-स्थितम्:
Visheshana (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootवाराणसी (प्रातिपदिक) + स्थित (कृदन्त; √स्था धातु)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन (Singular); भूतकृदन्त (past participle) ‘स्थित’; सप्तमी-तत्पुरुष: ‘वाराणस्यां स्थितम्’
भद्रेO auspicious lady
भद्रे:
Sambodhana (सम्बोधन/Address)
TypeNoun
Rootभद्र (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति (Vocative), एकवचन (Singular)
भुक्ति-मुक्ति-फल-प्रदम्granting the fruits of enjoyment and liberation
भुक्ति-मुक्ति-फल-प्रदम्:
Visheshana (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootभुक्ति (प्रातिपदिक) + मुक्ति (प्रातिपदिक) + फल (प्रातिपदिक) + प्रद (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन (Singular); बहुपद-तत्पुरुष: ‘भुक्तेः मुक्तेः च फलम् प्रददाति’ (giver of the fruits of enjoyment and liberation)

Vasu

Vrata: none

Primary Rasa: adbhuta

Secondary Rasa: bhakti

G
Ganga
V
Varanasi (Kashi)

FAQs

It introduces the Kashi-centered Gaṅgā-māhātmya, framing Vārāṇasī as a tīrtha where Gaṅgā’s sanctity yields both immediate welfare (bhukti) and ultimate release (mukti).

By praising Gaṅgā at Vārāṇasī as “supreme” and fruit-giving, the verse encourages श्रद्धा (faith) and reverential engagement with a sacred tīrtha—an accessible devotional practice that supports purification and God-oriented living.

No specific Vedāṅga (like Vyākaraṇa or Jyotiṣa) is taught in this verse; it instead signals tīrtha-dharma—practical pilgrimage orientation centered on place-based merit (māhātmya) and its promised results.