Mantra-Māhātmya and Sādhana of Kārtavīryārjuna (Nyāsa, Yantra, Homa, and Dīpa-Vrata)
नारदः कर्मवशात् राज्ञां उदयव्ययौ दृष्ट्वा पृच्छति—किं कारणं यत् कर्तवीर्यार्जुनः जगता विशेषेण सेव्यते। सनत्कुमारः तस्य सुदर्शनचक्रावतारत्वं, दत्तात्रेयपूजनात् परमतेजःप्राप्तिं च वर्णयति; तस्य स्मरणमात्रेण जयः नष्टलाभश्च भवति। ततः पूर्वं गूढं तन्त्रविधानं प्रकाशयति—न्यासकवचस्थापनानि, मन्त्रपरीक्षा, विनियोगः (ऋषिः दत्तात्रेयः, छन्दः अनुष्टुप्, देवता कर्तवीर्यार्जुनः, बीजशक्ती ध्रुवः), देहाङ्गन्यासः ध्यानमूर्तिवर्णनं च। अनन्तरं जपसंख्या, होमभागाः द्रव्याणि, षट्कोणत्रिकोणादि-रेखाविन्यासः, अष्टशक्तिपूजा, पूर्णयन्त्ररचना, कुम्भाभिषेकफलानि ग्रामरक्षणोपयोगश्च कथ्यते। उच्यते च फलविशेषानुसारं होमद्रव्यभेदः—उच्चाटनं वश्यं शान्तिः स्तम्भनं श्रीवृद्धिः चौरनिवारणं च, आहुतिसंख्यानियमाश्च। मन्त्रकुलानि छन्दांसि च निर्दिश्य गायत्रीप्रयोगे सावधानता, रात्रौ जपवर्जनादि चेतयति। अन्ते विस्तीर्णं दीपव्रतं—शुभमासतिथिनक्षत्रयोगाः, दीपपात्रमानं वर्तिकासंख्या, स्थापना, संकल्पमन्त्रः, शकुनलक्षणानि, आचारनियमाः, गुर्वनुज्ञा, समापनं ब्राह्मणभोजनदक्षिणाभ्यां; उपसंहारे कोलोफोनः।
Shlokas
Verse 1
नारद उवाच । कार्तवीर्यतप्रभृतयो नृपा बहुविधा भुवि । जायंतेऽथ प्रलीयंते स्वस्वकर्मानुसारतः ॥ १ ॥
नारद उवाच—भुवि कार्तवीर्यादयः नृपाः बहुविधाः जायन्ते, पुनः स्वस्वकर्मानुसारतः प्रलीयन्ते॥
Verse 2
तत्कथं राजवर्योऽसौ लोकेसेव्यत्वमागतः । समुल्लंघ्य नृपानन्यानेतन्मे नुद संशयम् ॥ २ ॥
तर्हि कथं स राजवर्यः सर्वान् नृपान् समुल्लङ्घ्य लोके सेव्यत्वम् आगतः? एतन्मे संशयं नुद॥
Verse 3
सनत्कुमार उवाच । श्रृणु नारद वक्ष्यामि संदेहविनिवृत्तये । यथा सेव्यत्वमापन्नः कार्तवीर्यार्जुनो भुवि ॥ ३ ॥
सनत्कुमार उवाच—शृणु नारद, तव संदेहविनिवृत्तये वक्ष्यामि; यथा भुवि कार्तवीर्यार्जुनः सेव्यत्वमापन्नः॥
Verse 4
यः सुदर्शनचक्रस्यावतारः पृथिवीतले । दत्तात्रेयं समाराध्य लब्धवांस्तेज उत्तमम् ॥ ४ ॥
यः पृथिवीतले सुदर्शनचक्रस्यावतारः; स दत्तात्रेयम् समाराध्य उत्तमं तेजो लब्धवान्॥
Verse 5
तस्य क्षितीश्वरेंद्रस्य स्मरणादेव नारद । शत्रूञ्जयति संग्रामे नष्टं प्राप्नोति सत्वरम् ॥ ५ ॥
तस्य क्षितीश्वरेंद्रस्य स्मरणादेव, नारद, संग्रामे शत्रूञ्जयति; नष्टं च सत्वरं प्राप्नोति॥
Verse 6
तेनास्य मंत्रपूजादि सर्वतंत्रेषु गोपितम् । तुभ्यं प्रकाशयिष्येऽहं सर्वसिद्धिप्रदायकम् ॥ ६ ॥
तेनास्य मन्त्रपूजादि सर्वतन्त्रेषु गोपितम्; तुभ्यं तु प्रकाशयिष्येऽहं, सर्वसिद्धिप्रदायकम्॥
Verse 7
वह्नितारयुता रौद्री लक्ष्मीरग्नींदुशांतियुक् । वेधाधरेन्दुशांत्याढ्यो निद्रयाशाग्नि बिंदुयुक् ॥ ७ ॥
रौद्री वह्नितारयुता; लक्ष्मीः अग्नीन्दुशान्तियुता। वेधा धरेन्दुशान्त्याढ्या; निद्रा याशाग्निबिन्दुयुता॥
Verse 8
पाशो मायांकुशं पद्मावर्मास्त्रे कार्तवीपदम् । रेफोवा द्यासनोऽनन्तो वह्निजौ कर्णसंस्थितौ ॥ ८ ॥
अस्य न्यासकवचविधौ पाशं मायाङ्कुशं पद्मं वर्मास्त्रं च कार्तवीपदं विन्यसेत्। रेफो वा ‘वा’ इति वर्णः, ‘द्यासन’ ‘अनन्त’ इति च, वह्निजौ द्वौ वर्णौ कर्णयोः संस्थापयेत्॥ ८ ॥
Verse 9
मेषः सदीर्घः पवनो मनुरुक्तो हृदंतिमः । ऊनर्विशतिवर्णोऽयं तारादिर्नखवर्णकः ॥ ९ ॥
‘मेषः’ सदीर्घ इति निर्दिष्टः; पवनस्वरूपो मनुरुक्तो हृदन्तिमश्च। अयं संज्ञाक्रम ऊनविंशतिवर्णः; तारादिर् नखवर्णलक्षणः॥ ९ ॥
Verse 10
दत्तात्रेयो मुनिश्चास्यच्छन्दोऽनुष्टुबुदाहृतम् । कार्तवीर्यार्जुनो देवो बीजशक्तिर्ध्रुवश्च हृत् ॥ १० ॥
अस्य मन्त्रविद्यायाः ऋषिर्दत्तात्रेयो मुनिः; छन्दोऽनुष्टुबिति उदाहृतम्। देवता कार्तवीर्यार्जुनः; बीजशक्तिर्ध्रुवः; हृत् हृदयस्थानम्॥ १० ॥
Verse 11
शेषाढ्यबीजयुग्मेन हृदयं विन्यसेदधः । शांतियुक्तचतुर्थेन कामाद्येन शिरोंऽगकम् ॥ ११ ॥
शेषाढ्यबीजयुग्मेन अधो हृदयं विन्यसेत्। शांतियुक्तचतुर्थेन कामाद्येन शिरसि अङ्गकं विन्यसेत्॥ ११ ॥
Verse 12
इन्द्वाढ्यं वामकर्णाद्यमाययोर्वीशयुक्तया । शिखामंकुशपद्माभ्यां सवाग्भ्यां वर्म विन्यसेत् ॥ १२ ॥
इन्द्वाढ्यं वामकर्णादि विन्यस्य, माययोर्वीशयुक्तया शिखायाम् अङ्कुशपद्मयोश्च सवाग्भिः वर्म विन्यसेत्॥ १२ ॥
Verse 13
वर्मास्त्राभ्यामस्त्रमुक्तं शेषार्णैर्व्यापकं पुनः । हृदये जठरे नाभौ जठरे गुह्यदेशतः ॥ १३ ॥
एवं वर्मास्त्राभ्यामस्त्रमुक्त्वा शेषार्णैः पुनर्व्यापकविन्यासं कुर्यात्—हृदये जठरे नाभौ पुनर्जठरे गुह्यदेशतः॥
Verse 14
दक्षपादे वामपादे सक्थ्नि जानुनि जंघयोः । विन्यसेद्बीजदशकं प्रणवद्वयमध्यगम् ॥ १४ ॥
दक्षपादे वामपादे सक्थ्नि जानुनि जङ्घयोश्च प्रणवद्वयमध्यगं बीजदशकं विन्यसेत्॥
Verse 15
ताराद्यानथ शेषार्णान्मस्तके च ललाटके । भ्रुवोः श्रुत्योस्तथैवाक्ष्णोर्नसि वक्त्रे गलेंऽसके ॥ १५ ॥
ताराद्यानथ शेषार्णान्मस्तके ललाटके । भ्रुवोः श्रुत्योस्तथैवाक्ष्णोर्नसि वक्त्रे गलेंऽसके ॥
Verse 16
सर्वमन्त्रेण सर्वांगे कृत्वा व्यापकमादृतः । सर्वेष्टसिद्धये ध्यायेत्कार्तवीर्यं जनेश्वरम् ॥ १६ ॥
सर्वमन्त्रेण सर्वाङ्गे व्यापकमादृतः कृत्वा । सर्वेष्टसिद्धये कार्तवीर्यं जनेश्वरं ध्यायेत् ॥
Verse 17
उद्यद्रर्कसहस्राभं सर्वभूपतिवन्दितम् । दोर्भिः पञ्चाशता दक्षैर्बाणान्वामैर्धनूंषि च ॥ १७ ॥
उद्यदर्कसहस्राभं सर्वभूपतिवन्दितम् । दोर्भिः पञ्चाशता दक्षैर्बाणान्वामैर्धनूंषि च ॥
Verse 18
दधतं स्वर्णमालाढ्यं रक्तवस्त्रसमावृतम् । चक्रावतारं श्रीविष्णोर्ध्यायेदर्जुनभूपतिम् ॥ १८ ॥
स्वर्णमालाढ्यं रक्तवस्त्रसमावृतं श्रीविष्णोश्चक्रावताररूपं अर्जुनभूपतिं ध्यायेत्।
Verse 19
लक्षमेकं जपेन्मन्त्रं दशांशं जुहुयात्तिलैः । सतण्डुलैः पायसेन विष्णुपीठे यजत्तुतम् ॥ १९ ॥
मन्त्रं लक्षमेकं जपेत्; तस्य दशांशं तिलैः जुहुयात्, सतण्डुलैः पायसेन च, विष्णुपीठे विधिवदर्चयेत्।
Verse 20
षट्कोणेषु षडंगानि ततो दिक्षु विविक्षु च । चौरमदविभञ्जनं मारीमदविभंजनम् ॥ २० ॥
षट्कोणेषु षडङ्गानि न्यसेत्; ततः दिक्षु विदिक्षु च चौरमदविभञ्जनं मारीमदविभञ्जनं च लिखेत्।
Verse 21
अरिमदविभंजनं दैत्यमदविभंजनम् । दुष्टनाशं दुःखनाशं दुरितापद्विनाशकम् ॥ २१ ॥
अरिमदविभञ्जनं दैत्यमदविभञ्जनं, दुष्टनाशं दुःखनाशं दुरितापद्विनाशकं (इति ध्यायेत्)।
Verse 22
दिक्ष्वष्टशक्तयः पूज्याः प्राच्यादिष्वसितप्रभाः । क्षेमंकरी वश्यकरी श्रीकरी च यशस्करी ॥ २२ ॥
दिक्ष्वष्टशक्तयः पूज्याः प्राच्यादिष्वसितप्रभाः—क्षेमङ्करी वश्यकरी श्रीकरी च यशस्करी।
Verse 23
आयुः करी तथा प्रज्ञाकरी विद्याकरी पुनः । धनकर्यष्टमी पश्चाल्लोकेशा अस्त्रसंयुताः ॥ २३ ॥
आयुःकरी तथा प्रज्ञाकरी विद्याकरी पुनः । धनकरी चाष्टमी पश्चाल्लोकेशा अस्त्रसंयुताः ॥
Verse 24
एवं संसाधितो मंत्रः प्रयोगार्हः प्रजायते । कार्तवीर्यार्जुनस्याथ पूजायंत्रमिहोच्यते ॥ २४ ॥
एवं संसाधितो मन्त्रः प्रयोगार्हः प्रजायते । कार्तवीर्यार्जुनस्याथ पूजायन्त्रं इहोच्यते ॥
Verse 25
स्वबीजानंगध्रुववाक्कर्णिकं दिग्दलं लिखेत् । तारादिवर्मांतदलं शेषवर्णदलांतरम् ॥ २५ ॥
स्वबीजानङ्गध्रुववाक्कर्णिकं दिग्दलं लिखेत् । तारादिवर्मान्तदलं शेषवर्णदलान्तरम् ॥
Verse 26
ऊष्मान्त्यस्वरकिंजल्कं शेषार्णैः परिवेष्टितम् । कोणालंकृतभूतार्णभूगृहं यन्त्रमीशितुः ॥ २६ ॥
ऊष्मान्त्यस्वरकिञ्जल्कं शेषार्णैः परिवेष्टितम् । कोणालङ्कृतभूतार्णभूगृहं यन्त्रमीशितुः ॥
Verse 27
शुद्धभूमावष्टगन्धैर्लिखित्वा यन्त्रमादरात् । तत्र कुंभं प्रतिष्ठाप्य तत्रावाह्यार्चयेन्नृपम् ॥ २७ ॥
शुद्धभूमावष्टगन्धैर्लिखित्वा यन्त्रमादरात् । तत्र कुम्भं प्रतिष्ठाप्य तत्रावाह्यार्चयेन्नृपम् ॥
Verse 28
स्पृष्ट्वा कुंभं जपेन्मन्त्रं सहस्रं विजितेंद्रियः । अभिषिं चेत्तदंभोभिः प्रियं सर्वेष्टसिद्धये ॥ २८ ॥
कुम्भं स्पृष्ट्वा जितेन्द्रियः साधकः मन्त्रं सहस्रवारं जपेत्। तत एवाम्भोभिः प्रियदेवतायाः अभिषेकं कुर्यात्, सर्वेष्टसिद्धये॥
Verse 29
पुत्रान्यशो रोगनाशमायुः स्वजनरंजनम् । वाक्सिद्धिं सुदृशः कुम्भाभिषिक्तो लभते नरः ॥ २९ ॥
कुम्भाभिषिक्तो नरः पुत्रान् यशः रोगनाशं दीर्घायुः स्वजनरंजनम्। वाक्सिद्धिं सुदृशश्चैव लभते न संशयः॥
Verse 30
शत्रूपद्रव आपन्ने ग्रामे वा पुटभेदने । संस्थापंयेदिदं यन्त्रं शत्रुभीतिनिवृत्तये ॥ ३० ॥
शत्रूपद्रवे प्राप्ते ग्रामे वा पुटभेदने। शत्रुभीतिनिवृत्त्यर्थं इदं यन्त्रं संस्थापयेत्॥
Verse 31
सर्षपारिष्टलशुनकार्पासैर्मार्यते रिपुः । धत्तूरैः स्तभ्यते निम्बैर्द्वेष्यते वश्यतेंऽबुजैः ॥ ३१ ॥
सर्षपैः अरिष्टैः लशुनैः कार्पासैश्च रिपुर्मार्यते। धत्तूरैः स्तभ्यते, निम्बैर्द्वेष्यते, अम्बुजैर्वश्यतां नीयते॥
Verse 32
उच्चाटने विभीतस्य समिद्भिः खदिरस्य च । कटुतैलमहिष्याज्यैर्होमद्रव्यांजनं स्मृतम् ॥ ३२ ॥
उच्चाटने विभीतकखदिरसमिद्भिः। कटुतैलमहिष्याज्यैश्च होमद्रव्यं स्मृतम्॥
Verse 33
यवैर्हुते श्रियः प्राप्तिस्तिलैराज्यैरघक्षयः । तिलतंडुलसिद्धार्थजालैर्वश्यो नृपो भवेत् ॥ ३३ ॥
यवैर्हुते श्रियः प्राप्तिः, तिलैराज्यैश्च पापक्षयः। तिलतण्डुलसिद्धार्थजालैः प्रयोगे नृपोऽपि वश्यो भवेत्॥
Verse 34
अपामार्गार्कदूर्वाणां होमो लक्ष्मीप्रदोऽघनुत् । स्त्रीवश्यकृत्प्रियंगूणां मुराणां भूतशांतिदः ॥ ३४ ॥
अपामार्गार्कदूर्वाणां होमो लक्ष्मीप्रदोऽघनुत्। प्रियङ्गूहोमः स्त्रीवश्यकरः, मुराहोमो भूतशान्तिदः॥
Verse 35
अश्वत्थोदुंबरप्लक्षवटबिल्वसमुद्भवाः । समिधो लभते हुत्वा पुत्रानायुर्द्धनं सुखम् ॥ ३५ ॥
अश्वत्थोदुम्बरप्लक्षवटबिल्वसमुद्भवाः समिधो हुत्वा। लभते पुत्रान् आयुर्धनं सुखं च॥
Verse 36
निर्मोकहेमसिद्धार्थलवणैश्चौरनाशनम् । रोचनागोमयैस्तंभो भूप्राप्तिः शालिभिर्हुतैः ॥ ३६ ॥
निर्मोकहेमसिद्धार्थलवणैश्चौरनाशनम्। रोचनागोमयैः स्तम्भो, शालिभिर्हुतैर्भूप्राप्तिः॥
Verse 37
होमसंख्या तु सर्वत्र सहस्रादयुतावधि । प्रकल्पनीया मन्त्रज्ञैः कार्य्यगौरवलाघवात् ॥ ३७ ॥
होमसंख्या तु सर्वत्र सहस्रादयुतावधि। मन्त्रज्ञैः कार्य्यगौरवलाघवात् प्रकल्पनीया॥
Verse 38
कार्तवीर्य्यस्य मन्त्राणामुच्यते लक्षणं बुधाः । कार्तवीर्यार्जुनं ङेंतं सर्वमंत्रेषु योजयेत् ॥ ३८ ॥
कार्तवीर्यस्य मन्त्राणां लक्षणं बुधैः कथ्यते। सर्वेषु मन्त्रेषु ‘ङेंतं’ बीजचिह्नं कार्तवीर्यार्जुननाम्ना सह योजयेत्॥
Verse 39
स्वबीजाद्यो दशार्णोऽसौ अन्ये नवशिवाक्षराः । आद्यबीजद्वयेनासौ द्वितीयो मन्त्र ईरितः ॥ ३९ ॥
स्वबीजाद्यः स मन्त्रः दशार्णः; अन्ये तु नवशिवाक्षराः। आद्यबीजद्वयपूर्वकः स एव द्वितीयो मन्त्र इति कीर्तितः॥
Verse 40
स्वकामाभ्यां तृतीयोऽसौ स्वभ्रूभ्यां तु चतुर्थकः । स्वपाशाभ्यां पञ्चमोऽसौ षष्टः स्वेन च मायया ॥ ४० ॥
स्वकामाभ्यां तृतीयो मन्त्रः, स्वभ्रूभ्यां चतुर्थकः। स्वपाशाभ्यां पञ्चमः, षष्ठः स्वमायया भवेत्॥
Verse 41
स्वांकुशाभ्यां सप्तमः स्यात्स्वरमाभ्यामथाष्टमः । स्ववाग्भवाभ्यां नवमो वर्मास्त्राभ्यामथांतिमः ॥ ४१ ॥
स्वाङ्कुशाभ्यां सप्तमः स्यात्, स्वरमाभ्यामथाष्टमः। स्ववाग्भवाभ्यां नवमः, वर्मास्त्राभ्यामथान्तिमः॥
Verse 42
द्वितीयादिनवांतेषु बीजयोः स्याद्व्यतिक्रमः । मंत्रे तु दशमे वर्णा नववर्मास्त्रमध्यगाः ॥ ४२ ॥
द्वितीयादिनवपर्यन्तं बीजयोर्व्यतिक्रमः स्यात्। दशमे तु मन्त्रपदे वर्णा एवम् विन्यस्यन्ते—नववर्माणि मध्ये ‘अस्त्र’स्थितम्॥
Verse 43
एतेषु मंत्रवर्येषु स्वानुकूलं मनुं भजेत् । एषामाद्ये विराट्छदोऽन्येषु त्रिष्टुबुदाहृतम् ॥ ४३ ॥
एतेषु मन्त्रवर्येषु स्वात्मानुकूलं मनुं भजेत्। एषामाद्यं विराट्छन्दः, शेषेषु त्रिष्टुबुदाहृतम्॥
Verse 44
दश मंत्रा इमे प्रोक्ता यदा स्युः प्रणवादिकाः । तदादिमः शिवार्णः स्यादन्ये तु द्वादशाक्षराः ॥ ४४ ॥
दश मन्त्राः इमे प्रोक्ता यदा स्युः प्रणवादिकाः। तदादिमः शिवार्णः स्यात्, अन्ये तु द्वादशाक्षराः॥
Verse 45
त्रिष्टुपूछन्दस्तथाद्ये स्यादन्येषु जगती मता । एवं विंशतिमंत्राणां यजनं पूर्ववन्मतम ॥ ४५ ॥
त्रिष्टुप्छन्दस्तथाद्ये स्यात्, अन्येषु जगती मता। एवं विंशतिमन्त्राणां यजनं पूर्ववन्मतम्॥
Verse 46
दीर्घाढ्यमूलबीजेन कुर्यादेषां षडंगकम् । तारो हृत्कार्तवीर्यार्जुनाय वर्मास्त्रठद्वयम् ॥ ४६ ॥
दीर्घाढ्यमूलबीजेन कुर्यादेषां षडङ्गकम्। तारो हृत्कार्तवीर्यार्जुनाय वर्मास्त्रषट्कद्वयम्॥
Verse 47
चतुर्दशार्णो मंत्रोऽयमस्येज्या पूर्ववन्मता । भूनेत्रसमनेत्राक्षिवर्णेरस्यांगपंचकम् ॥ ४७ ॥
चतुर्दशार्णो मन्त्रः अयम्; अस्येज्या पूर्ववन्मता। भूनेत्रसमनेत्राक्षिवर्णैरस्याङ्गपञ्चकम्॥
Verse 48
तारो हृद्भगवान् ङेंतः कार्तवीर्यार्जुनस्तथा । वर्मास्त्राग्निप्रियामंत्रः प्रोक्तो ह्यष्टादशार्णकः ॥ ४८ ॥
‘तार’ ‘हृद्भगवान्’ ‘ङेंतः’ तथा ‘कार्तवीर्यार्जुन’—एवं ख्यातो ह्यष्टादशार्णको ‘वर्मास्त्र–अग्निप्रिया’ मन्त्रो निगद्यते।
Verse 49
त्रिवेदसप्तयुग्माक्षिवर्णैः पंचांगकं मनोः । नमो भगवते श्रीति कार्तवीर्यार्जुनाय च ॥ ४९ ॥
त्रिवेदसंकेतैः सप्तयुग्माक्षिवर्णैश्च मनोः पञ्चाङ्गकं मन्त्रं विन्यसेत्—‘नमो भगवते श्री’ इति; ततश्च कार्तवीर्यार्जुनायापि योजयेत्।
Verse 50
सर्वदुष्टांतकायेति तपोबलपराक्रमः । परिपालितसप्तांते द्वीपाय सर्वरापदम् ॥ ५० ॥
तपोबलपराक्रान्तः स ‘सर्वदुष्टान्तक’ इति विख्यातः। सप्तान्तपर्यन्तं जगत् परिपालयित्वा स सर्वद्वीपस्य सर्वभूतानां च शरणं बभूव।
Verse 51
जन्यचूडा मणांते ये महाशक्तिमते ततः । सहस्रदहनप्रांते वर्मास्त्रांतो महामनुः ॥ ५१ ॥
ततः महाशक्तिमते तस्मै ‘जन्यचूडा’ इत्यादि ‘मणान्त’ इत्यन्ताः प्रयोगाः सन्ति। ‘सहस्रदहन’ प्रान्ते च ‘वर्मास्त्र’ इत्यन्तो महामनुः कथितः।
Verse 52
त्रिषष्टिवर्णवान्प्रोक्तः स्मरमात्सर्वविघ्नहृत् । राजन्यक्रवर्ती च वीरः शूरस्तृतीयकः ॥ ५२ ॥
त्रिषष्टिवर्णवान् इति स प्रोक्तः; स्मरणमात्रेण सर्वविघ्नान् हन्ति। राजन्यचक्रवर्ती च स वीरः शूरस्तृतीयकः।
Verse 53
माहिष्मतीपतिः पश्चाञ्चतुर्थः समुदीरितः । रेवांबुपरितृप्तश्च काणो हस्तप्रबाधितः ॥ ५३ ॥
ततः पश्चात् माहिष्मतीपतिः चतुर्थः समुदीरितः। स रेवाम्बुपरितृप्तः काणः हस्तप्रबाधितश्च॥
Verse 54
दशास्येति च षड्भिः स्यात्पदैर्ङेतैः षडंगकम् । सिंच्यमानं युवतिभिः क्रीडंतं नर्मदाजले ॥ ५४ ॥
‘दशास्येति’ षड्भिः पदैर्ज्ञातैः षडङ्गकं स्यात्। नर्मदाजले युवतिभिः सिंच्यमानं क्रीडन्तं (देवं) दर्शयति॥
Verse 55
हस्तैर्जलौधं रुंधंतं ध्यायेन्मत्तं नृपोत्तमम् । एवं ध्यात्वायुतं मंत्रं पजेदन्यत्तु पूर्ववत् ॥ ५५ ॥
हस्तैर्जलौघं रुन्धन्तं मत्तं नृपोत्तमं ध्यायेत्। एवं ध्यात्वा मन्त्रं अयुतं जपेत्, अन्यत् तु पूर्ववत्॥
Verse 56
पूर्वं तु प्रजपेल्लक्षं पूजायोगश्च पूर्ववत् । कार्तवीर्यार्जुनो नाम राजा बाहुसहस्रवान् ॥ ५६ ॥
पूर्वं तु लक्षं प्रजपेत्, पूजायोगश्च पूर्ववत्। कार्तवीर्यार्जुनो नाम राजा बाहुसहस्रवान्॥
Verse 57
तस्य संस्मरणादेव हृतं नष्टं च संवदेत् । लभ्यते मंत्रवर्योऽयं द्वात्रिंशद्वर्णसंयुतः ॥ ५७ ॥
तस्य संस्मरणादेव हृतं नष्टं च संवदेत्। लभ्यते मन्त्रवर्योऽयं द्वात्रिंशद्वर्णसंयुतः॥
Verse 58
पादैः सर्वेण पंचांगं ध्यानपूजादि पूर्ववत् । कार्तवीर्याय शब्दांते विद्महे पदमुञ्चरेत् ॥ ५८ ॥
पादैः सर्वैः पञ्चाङ्गं ध्यानपूजादिकं पूर्ववत् समाचरेत्। कार्तवीर्याय मन्त्रान्ते ‘विद्महे’ इति वदित्वा परं पदं उच्चरेत्॥
Verse 59
महावीर्याय वर्णांते धीमहीति पदं वदेत् । तन्नोऽर्जुनः प्रवर्णांते चोदयात्पदमीरयेत् ॥ ५९ ॥
‘महावीर्याय’ इति वर्णान्ते ‘धीमहि’ पदं वदेत्। ‘तन्नोऽर्जुनः’ इति प्रवर्णान्ते ‘चोदयात्’ पदमीरयेत्॥
Verse 60
गायत्र्येषार्जुन स्योक्ता प्रयोगादौ जपेत्तु ताम् । अनुष्टुभं मनुं रात्रौ जपतां चौरसंचयाः ॥ ६० ॥
अर्जुन, एषा गायत्री प्रोक्ता; प्रयोगादौ तां जपेत्। रात्रौ तु अनुष्टुभं मनुं जपतां चौरसञ्चयाः प्रादुर्भवन्ति॥
Verse 61
पलायंते गृहाद्दूरं तर्पणाद्ध्रवनादपि । अथो दीपविधिं वक्ष्ये कार्तवीर्यप्रियंकरम् ॥ ६१ ॥
गृहाद्दूरं पलायन्ते तर्पणाद्ध्रवणादपि। अथ दीपविधिं वक्ष्ये कार्तवीर्यप्रियंकरम्॥
Verse 62
वैशाखे श्रावणे मार्गे कार्तिकाश्विनपौषतः । माघफाल्गुनयोर्मासोर्दीपारंभं समाचरेत् ॥ ६२ ॥
वैशाखे श्रावणे मार्गे कार्तिकेऽश्विनपौषयोः। माघफाल्गुनयोर्मासोर्दीपारम्भं समाचरेत्॥
Verse 63
तिथौ रिक्ताविहीनायां वारे शनिकुजौ विना । हस्तोत्तराश्विरौद्रेयपुष्यवैष्णववायुभे ॥ ६३ ॥
रिक्तातिथिवर्जितायां तिथौ, शनिवारे मङ्गलवारे च विना, हस्तोत्तराश्विनी-रौद्र-पुष्य-वैष्णव-वायुभ-नक्षत्रेषु दीपादिकर्म शुभं भवति।
Verse 64
द्विदैवते च रोहिण्यां दीपारंभो हितावहः । चरमे च व्यतीपाते धृतौ वृद्धौ सुकर्मणि ॥ ६४ ॥
द्विदैवते रोहिण्यां च नक्षत्रे दीपारम्भः हितावहः; व्यतीपातस्य चरमे, तथा धृतिवृद्धिसुकर्मयोगेषु च शुभफलदः।
Verse 65
प्रीतौ हर्षं च सौभाग्ये शोभनायुष्मतोरपि । करणे विष्टिरहिते ग्रहणेऽर्द्धोदयादिषु ॥ ६५ ॥
प्रीतौ हर्षः, सौभाग्ये च शोभनायुष्मत्करणे प्रशस्ते। कर्मारम्भे विष्टिरहितं करणं ग्राह्यम्; ग्रहणेषु अर्द्धोदयादिषु च विधिः परिपाल्यः।
Verse 66
योगेषु रात्रौ पूर्वाह्णे दीपारंभः कृतः शुभः । कार्तिके शुक्लसप्तम्यां निशीथेऽतीव शोभनः ॥ ६६ ॥
शुभयोगेषु रात्रौ पूर्वाह्णे वा कृतो दीपारम्भः शुभः। कार्तिकमासे शुक्लसप्तम्यां निशीथे आरम्भोऽतीव शोभनः पुण्यप्रदः।
Verse 67
यदि तत्र रवेर्वारः श्रवणं भं च दुर्लभम् । अत्यावश्यककार्येषु मासादीनां न शोधनम् ॥ ६७ ॥
यदि तस्मिन्काले रविवासरः श्रवणनक्षत्रं च दुर्लभं स्यात्, अत्यावश्यककार्येषु मासादिशोधनं न कर्तव्यम्।
Verse 68
आद्ये ह्युपोष्य नियतो ब्रह्मचारी सपीतकैः । प्रातः स्नात्वा शुद्धभूमौ लिप्तायां गोमयोदकैः ॥ ६८ ॥
आद्येऽहनि नियतोऽपोष्य ब्रह्मचारी पीतवस्त्रधरो भवेत्। प्रातः स्नात्वा शुद्धभूमौ गोमयोदकलेपितायां स्थानं समुपकल्पयेत्॥
Verse 69
प्राणानायम्य संकल्प्य न्यासान्पूर्वोदितांश्चरेत् । षट्कोणं रचयेद्भूमौ रक्तचंदनतंडुलैः ॥ ६९ ॥
प्राणानायम्य संकल्पं कृत्वा पूर्वोक्तान् न्यासान् आचरेत्। ततः भूमौ रक्तचन्दनरञ्जिततण्डुलैः षट्कोणं रचयेत्॥
Verse 70
अतः स्मरं समालिख्य षट्कोणेषु समालिखेत् । नवार्णैर्वेष्टयेत्तञ्च त्रिकोणं तद्बहिः पुनः ॥ ७० ॥
अतः स्मरं प्रथमं समालिख्य षट्कोणे तत्रैव समालिखेत्। तं च नवार्णैः परिवेष्ट्य, तद्बहिः पुनस्त्रिकोणं विलिखेत्॥
Verse 71
एवं विलिखिते यन्त्रे निदध्याद्दीपभाजनम् । स्वर्णजं रजतोत्थं वा ताम्रजं तदभावतः ॥ ७१ ॥
एवं विलिखिते यन्त्रे तस्मिन्नुपरि दीपभाजनं निदध्यात्। स्वर्णजं रजतोत्थं वा, तदभावे ताम्रजं न्यसेत्॥
Verse 72
कांस्यपात्रं मृण्मयं च कनिष्ठं लोहजं मृतौ । शांतये मुद्गचूर्णोत्थं संधौ गोधूमचूर्णजम् ॥ ७२ ॥
कांस्यपात्रं श्रेष्ठम्, मृण्मयं कनिष्ठम्; मृतौ लोहजं विहितम्। शान्त्यर्थं मुद्गचूर्णोत्थं, संधौ गोधूमचूर्णजं च विधीयते॥
Verse 73
आज्ये पलसहस्रे तु पात्रं शतपलं स्मृतम् । आज्येऽयुतपले पात्रं पलपंचशता स्मृतम् ॥ ७३ ॥
आज्ये पलसहस्रे तु पात्रं शतपलं स्मृतम् । आज्येऽयुतपले पात्रं पलपञ्चशता स्मृतम् ॥
Verse 74
पंचसप्ततिसंख्ये तु पात्रं षष्टिपलं स्मृतम् । त्रिसाहस्री घृतपले शर्करापलभाजनम् ॥ ७४ ॥
पञ्चसप्ततिसंख्ये तु पात्रं षष्टिपलं स्मृतम् । त्रिसाहस्री घृतपले शर्करापलभाजनम् ॥
Verse 75
द्विसाहख्त्र्यां द्विशतमितं च भाजनमिष्यते । शतेऽक्षिचरसंश्यातमेवमन्यत्र कल्पयेत् ॥ ७५ ॥
द्विसाहस्र्यां द्विशतमितं च भाजनमिष्यते । शतेऽक्षिचरसंख्यातमेवमन्यत्र कल्पयेत् ॥
Verse 76
नित्यदीपे वह्निपलं पात्रमाज्यं पलं स्मृतम् । एवं पात्रं प्रतिष्ठाप्य वर्तीः सूत्रोत्थिताः क्षिपेत् ॥ ७६ ॥
नित्यदीपे वह्निपलं पात्रमाज्यं पलं स्मृतम् । एवं पात्रं प्रतिष्ठाप्य वर्तीः सूत्रोत्थिताः क्षिपेत् ॥
Verse 77
एका तिस्रोऽथवा पंचसप्ताद्या विषमा अपि । तिथिमानादासहस्रं तंतुसंख्या विनिर्मिता ॥ ७७ ॥
एका तिस्रोऽथवा पञ्चसप्ताद्या विषमा अपि । तिथिमानादासहस्रं तन्तुसंख्या विनिर्मिता ॥
Verse 78
गोघृतं प्रक्षिपेत्तत्र शुद्धवस्त्रविशोधितम् । सहस्रपलसंख्यादिदशांशं कार्यगौरवात् ॥ ७८ ॥
तत्र शुद्धवस्त्रविशोधितं गोघृतं प्रक्षिपेत्। सहस्रपलादिमानस्य दशांशं कर्मगौरवानुसारतः कार्यम्॥
Verse 79
सुवर्णादिकृतां रम्यां शलाकां षोडशांगुलाम् । तदर्द्धां वा तदर्द्धां वा सूक्ष्माग्रां स्थूलमूलिकाम् ॥ ७९ ॥
सुवर्णादिभिः कृतां रम्यां षोडशाङ्गुलां शलाकां प्रयुञ्जीत। तदर्धां वा पुनस्तदर्धां वा, सूक्ष्माग्रां स्थूलमूलिकां च॥
Verse 80
विमुंचेद्दक्षिणे पात्रमध्ये चाग्रे कृताग्रिकाम् । पात्रदक्षिणदिग्देशे मुक्त्वां गुलचतुष्टयम् ॥ ८० ॥
दक्षिणे पात्रमध्ये चाग्रे कृताग्रिकां विमुञ्चेत्। ततः पात्रस्य दक्षिणदिग्देशे गुलचतुष्टयं निक्षिप्य विधिः प्रवर्तते॥
Verse 81
अधोग्रां दक्षिणाधारां निखनेच्छुरिकां शुभाम् । दीपं प्रज्वालयेत्तत्र गणेशस्मृतिपूर्वकम् ॥ ८१ ॥
अधोग्रां दक्षिणाधारां शुभां छुरिकां निखनेत्। तत्र गणेशस्मृतिपूर्वकं दीपं प्रज्वालयेत्॥
Verse 82
दीपात्पूर्वत्र दिग्भागे सर्वतोभद्रमंडले । तंडुलाष्टदले वापि विधिवत्स्थापयेद्धूटम् ॥ ८२ ॥
दीपात् पूर्वत्र दिग्भागे सर्वतोभद्रमण्डले। तण्डुलाष्टदले वापि विधिवद् धूटं स्थापयेत्॥
Verse 83
तत्रावाह्य नृपाधीशं पूजयेत्पूर्ववत्सुधीः । जलाक्षतान्समादाय दीपं संकल्पयेत्ततः ॥ ८३ ॥
तत्र नृपाधीशं समावाह्य सुधीः पूर्ववत् तं पूजयेत्। ततः जलाक्षतान् समादाय दीपार्थं संकल्पं कुर्यात्॥
Verse 84
दीपसंकल्पमंत्रोऽयं कथ्यते द्वीषुभूमितः । प्रणवः पाशमाये च शिखा कार्ताक्षराणि च ॥ ८४ ॥
दीपसंकल्पमन्त्रोऽयं भूमौ द्विदिशाविन्यासतः कथ्यते। प्रणवः पाशमाये च शिखा-कार्ताक्षराणि च॥
Verse 85
वीर्यार्जुनाय माहिष्मतीनाथाय सहस्र च । बाहवे इति वर्णांते सहस्रपदमुच्चरेत् ॥ ८५ ॥
वीर्यार्जुनाय माहिष्मतीनाथाय च ‘सहस्र’ इति पदमपि उच्चरेत्। वर्णान्ते ‘बाहवे’ इत्यन्तं सहस्रपदं जपेत्॥
Verse 86
क्रतुदीक्षितहस्ताय दत्तात्रेयप्रियाय च । आत्रेयायानुसूयांते गर्भरत्नाय तत्परम् ॥ ८६ ॥
क्रतुदीक्षितहस्ताय दत्तात्रेयप्रियाय च। आत्रेयाय—हेऽनुसूये—गर्भरत्नाय च तत्परम्॥
Verse 87
नमो ग्रीवामकर्णेंदुस्थितौ पाश इमं ततः । दीपं गृहाण अमुकं रक्ष रक्ष पदं पुनः ॥ ८७ ॥
नमो ग्रीवामकर्णेन्दुस्थिताय पाशाय। ततः अमुकं दीपं गृहाण; रक्ष रक्ष पुनः पदम्॥
Verse 88
दुष्टान्नाशययुग्मं स्यात्तथा पातय घातय । शत्रून् जहिद्वयं माया तारः स्वं बीजमात्मभूः ॥ ८८ ॥
“दुष्टान् नाशय” इति युग्मं मन्त्ररूपं; तथा “पातय” “घातय” इति। “शत्रून् जहि” इति द्वयं सूत्रं; “माया” “तारः” “स्वम्” “आत्मभूः” इति च बीजाक्षराणि॥
Verse 89
वह्नीप्रिया अनेनाथ दीपवर्येण पश्चिमा । भिमुखेनामुकं रक्ष अमुकांते वरप्रद ॥ ८९ ॥
हे वह्निप्रिये, अनेन दीपवर्येण पश्चिमाभिमुखेन—अमुकं रक्ष; हे वरप्रद, अमुकस्य (अमुकायाः) इष्टसिद्धिं देहि॥
Verse 90
मायाकाशद्वयं वामनेत्रचंद्रयुतं शिवा । वेदादिकामचामुंडाः स्वाहा तु पूसबिंदुकौ ॥ ९० ॥
“माया–आकाश” इति द्वयं योज्य “शिवा” भवति, वामनेत्रस्थचन्द्रेण युता। “वेद” “आदि” “काम” “चामुण्डा” इत्यादि शक्तयः स्वस्वस्थाने ध्येयाः; “स्वाहा” तु पूषबिन्दुद्वयेन न्यस्येत्॥
Verse 91
प्रणवोऽग्निप्रिया मंत्रो नेत्रबाणाधराक्षरः । दत्तात्रेयो मुनिर्मालामंत्रस्य परिकीर्तितः ॥ ९१ ॥
मालामन्त्रस्य प्रणवः (ॐ) मन्त्रः परिकीर्तितः; तस्य शक्तिरग्निप्रिया; नेत्र-बाण-आधर इत्येतानि अक्षराणि; दत्तात्रेयो मुनिः तस्य द्रष्टा (ऋषिः) प्रोक्तः॥
Verse 92
छन्दोऽमितं कार्तवीर्युर्जुनो देवोऽखिलाप्तिकृत् । चामुंडया षडंगानि चरेत्षड्दीर्घयुक्तया ॥ ९२ ॥
छन्दांसि अमितानि; कार्तवीर्यार्जुनो देवः सर्वसिद्धिप्रदः। चामुण्डया सह षडङ्गानि चरेत्, षड्दीर्घयुक्तया (मात्रया) समन्वितः॥
Verse 93
ध्यात्वा देवं ततो मंत्रं पठित्वांते क्षिपेज्जजलम् । गोविंदाढ्यो हली सेंदुश्चामुंडाबीजमीरितम् ॥ ९३ ॥
देवं ध्यात्वा ततः मन्त्रं पठित्वान्ते जलं क्षिपेत्। गोविन्दनामसमृद्धो हली-शब्दयुतः, सेन्दुश्चामुण्डाबीजसंयुत इति कीर्तितः॥
Verse 94
ततो नवाक्षरं मंत्रं सहस्रं तत्पुरो जपेत् । तारोऽनंतो बिंदुयुक्तो मायास्वं वामनेत्रयुक् ॥ ९४ ॥
ततो नवाक्षरं मन्त्रं तत्पुरः सहस्रशो जपेत्। प्रणवोऽनन्तसंयुक्तो बिन्दुयुतो मायासंयुतः, वामनेत्रचिह्नयुक्त इति॥
Verse 95
कूर्माग्नी शांतिबिंद्वाढ्यौ वह्नि जायांकुशं ध्रुवम् । ऋषिः पूर्वोदितोनुष्टुप्छंदोऽन्यत्पूर्ववत्पुनः ॥ ९५ ॥
कूर्माग्निः शान्तिबिन्द्वाढ्यो वह्निर्जायाङ्कुशं ध्रुवम्। एतेषां मन्त्राणां ऋषिः पूर्वोक्त एव, छन्दोऽनुष्टुप्, अन्यत् पुनः पूर्ववत्॥
Verse 96
सहस्रं मंत्रराजं च जपित्वा कवचं पठेत् । एवं दीपप्रदानस्य कर्ताप्नोत्यखिलेऽप्सितम् ॥ ९६ ॥
सहस्रं मन्त्रराजं जपित्वा ततः कवचं पठेत्। एवं दीपप्रदानस्य कर्ता अखिलान् इष्टान् फलान् आप्नोति॥
Verse 97
दीपप्रबोधकाले तु वर्जयेदशुभां गिरम् । विप्रस्य दर्शनं तत्र शुभदं परिकीर्तितम् ॥ ९७ ॥
दीपप्रबोधकाले तु अशुभां गिरं वर्जयेत्। तत्र विप्रदर्शनं शुभदं सौभाग्यप्रदं परिकीर्तितम्॥
Verse 98
शूद्राणां प्रध्यमं प्रोक्तं म्लेच्छस्य वधबन्धनम् । आख्वोत्वोर्दर्शनं दुष्टं गवाश्वस्य सुखावहम् ॥ ९८ ॥
शूद्राणां प्रध्यमं दण्डं ताडनं परिकीर्तितम् । म्लेच्छस्य तु वधो बन्धो वा निगद्यते । उष्ट्राश्वदर्शनं दुष्टं, गवाश्वदर्शनं सुखावहमिति ॥
Verse 99
दीपज्वाला समा सिद्ध्यै वक्रा निशविधायिनी । शब्दा भयदा कर्तुरुज्ज्वला सुखदा मता ॥ ९९ ॥
दीपज्वाला समा स्थिरा सिद्ध्यै भवति निश्चयम् । वक्रा चञ्चलरूपा तु निशाविधायिनी मता । शब्दयुक्ता भयदा स्यात्, उज्ज्वला तु सुखप्रदा ॥
Verse 100
कृष्णा शत्रुभयोत्पत्त्ये वमंती पशुनाशिनी । कृते दीपे यदा पात्रं भग्नं दृश्यते दैवतः ॥ १०० ॥
कृष्णा निमित्तं शत्रुभ्यो भयस्योत्पत्तिकारिणी । वमन्ती पशुनाशाय, दीपे कृते च यत्पात्रं भग्नं दृश्येत दैवतः तदपि निमित्तम् ॥
Verse 101
पक्षादर्वाक्तदा गच्छेद्यजमानो यमालयम् । वर्त्यतरं यदा कुर्यात्कार्यं सिद्ध्येद्विलंबतः ॥ १०१ ॥
पक्षादर्वाक् यदि कर्म कुर्यात् यजमानो यमालयं गच्छेत् । वर्त्यतरं यदा कुर्यात् कार्यं तदा सिद्ध्येद्विलम्बतः ॥
Verse 102
नेत्रहीनो भवेत्कर्ता तस्मिन्दीपांतरे कृते । अशुचिस्पर्शने व्याधिर्दीपनाशे तु चौरभीः ॥ १०२ ॥
तस्मिन् दीपेऽन्तरे कृते कर्ता नेत्रहीनो भवेत् । अशुचिस्पर्शने व्याधिः, दीपनाशे तु चौरभीः ॥
Verse 103
श्वमार्जाराखुसंस्पर्शे भवेद्भूपतितो भयम् । पात्रारंभे वसुपलैः कृतो दीपोऽखिलेष्टदः ॥ १०३ ॥
श्वमार्जाराखुसंस्पर्शे भवेद्भूपतितो भयम्। पात्रारम्भे वसुपलैः कृतो दीपोऽखिलेष्टदः॥
Verse 104
तस्माद्दीपः प्रयत्नेन रक्षणीयोंऽतरायतः । आसमाप्तेः प्रकुर्वीत ब्रह्मचर्यं च भूशयः ॥ १०४ ॥
तस्माद्दीपः प्रयत्नेन रक्षणीयोऽन्तरायतः। आसमाप्तेः प्रकुर्वीत ब्रह्मचर्यं च भूशयः॥
Verse 105
स्त्रीशूद्रपतितादीनां संभाषामपि वर्जयेत् । जपेत्सहस्रं प्रत्येकं मंत्रराजं नवाक्षरम् ॥ १०५ ॥
स्त्रीशूद्रपतितादीनां संभाषामपि वर्जयेत्। जपेत्सहस्रं प्रत्येकं मंत्रराजं नवाक्षरम्॥
Verse 106
स्तोत्रपाठं प्रतिदिनं निशीथिन्यां विशेषतः । एकपादेन दीपाग्रे स्थित्वा यो मंत्रनायकम् ॥ १०६ ॥
स्तोत्रपाठं प्रतिदिनं निशीथिन्यां विशेषतः। एकपादेन दीपाग्रे स्थित्वा यो मंत्रनायकम्॥
Verse 107
सहस्रं प्रजपेद्वात्रौ सोऽभीष्टं क्षिप्रमाप्नुयात् । समाप्य शोभनदिने संभोज्य द्विजसत्तमान् ॥ १०७ ॥
सहस्रं प्रजपेद्वात्रौ सोऽभीष्टं क्षिप्रमाप्नुयात्। समाप्य शोभनदिने संभोज्य द्विजसत्तमान्॥
Verse 108
कुंभोदकेन कर्तारमभिषिंचन्मनुं जपेत् । कर्ता तु दक्षिणां दद्यात्पुष्कलां तोषहेतवे ॥ १०८ ॥
कुम्भोदकेन कर्तारम् अभिषिञ्चन् मन्त्रं जपेत्। ततः यजमानः तोषसमाप्त्यर्थं पुष्कलां दक्षिणां दद्यात्॥
Verse 109
गुरौ तुष्टे ददातीष्टं कृतवीर्यसुतो नृपः । गुर्वाज्ञया स्वयं कुर्याद्यदि वा कारयेद्गुरुः ॥ १०९ ॥
गुरौ तुष्टे नृपो कृतवीर्यसुतः इष्टं ददाति। गुर्वाज्ञया स्वयं कुर्यात्, अथवा गुरुः कारयेत्॥
Verse 110
दत्त्वा धनादिकं तस्मै दीपदानाय नारद । गुर्वाज्ञामन्तरा कुर्याद्यो दीपं स्वेष्टसिद्धये ॥ ११० ॥
तस्मै दीपदानार्थं धनादिकं दत्त्वा, हे नारद, यो गुर्वाज्ञामन्तरा स्वेष्टसिद्धये दीपं करोति स न युक्तं करोति॥
Verse 111
सिद्धिर्न जायते तस्य हानिरेव पदे पदे । उत्तमं गोघृतं प्रोक्तं मध्यमं महषीभवम् ॥ १११ ॥
तस्य सिद्धिर्न जायते, पदे पदे हानिरेव। उत्तमं गोघृतं प्रोक्तं, मध्यमं महिषीभवम्॥
Verse 112
तिलतैलं तु तादृक् स्यात्कनीयोऽजादिजं घृतम् । आस्यरोगे सुगंधेन दद्यात्तैलेन दीपकम् ॥ ११२ ॥
तिलतैलं तु तादृक् स्यात्, कनीयोऽजादिजं घृतम्। आस्यरोगे सुगन्धेन तैलेन दीपकं दद्यात्॥
Verse 113
सिद्ध्वार्थसंभवेनाथ द्विषतां नाशनाय च । सहस्रेण पलैर्दीपे विहिते च न दृश्यते ॥ ११३ ॥
हे नाथ! सिद्ध्यर्थसम्भवेऽपि द्विषतां नाशनाय च, सहस्रपलैर्दीपे विधिवत्कृतेऽपि स न दृश्यते॥
Verse 114
कार्यसिद्धस्तदा कुर्यात्र्रिवारं दीपजं विधिम् । तदा सुदुर्लभमपि कार्य्यं सिद्ध्व्येन्न संशयः ॥ ११४ ॥
कार्यसिद्धस्तदा कुर्यात् त्रिवारं दीपजं विधिम्। तदा सुदुर्लभमपि कार्यं सिद्ध्येन्न संशयः॥
Verse 115
दीपप्रियः कार्तवीर्यो मार्तंडो नतिवल्लभः । स्तुतिप्रोयो महाविष्णुर्गणेश स्तपर्णप्रियः ॥ ११५ ॥
दीपप्रियः कार्तवीर्यो मार्तण्डो नतिवल्लभः। स्तुतिप्रियो महाविष्णुर्गणेशः पर्णप्रियः॥
Verse 116
दुर्गार्चनप्रिया नूनमभिषेकप्रियः शिवः । तस्मात्तेषां प्रतोषाय विदध्यात्तत्तदादरात् ॥ ११६ ॥
दुर्गार्चनप्रिया नूनमभिषेकप्रियः शिवः। तस्मात्तेषां प्रतोषाय विदध्यात्तत्तदादरात्॥
Verse 117
इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे पूर्वभागे बृहदुपाख्याने तृतीयपादे कार्तवीर्यमाहात्म्यमन्त्रदीपकथनं नाम षट्सप्ततितमोऽध्यायः ॥ ७६ ॥
इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे पूर्वभागे बृहदुपाख्याने तृतीयपादे कार्तवीर्यमाहात्म्यमन्त्रदीपकथनं नाम षट्सप्ततितमोऽध्यायः॥
Frequently Asked Questions
Sanatkumāra explicitly links his efficacy to (1) his divine identity as Sudarśana’s earthly manifestation and (2) empowerment through Dattātreya worship; therefore, smaraṇa (remembrance) itself is framed as a siddhi-producing act—granting victory over enemies and restoration of what is lost—while the longer sādhana (nyāsa/yantra/homa/dīpa-vrata) operationalizes that protection in ritual form.
The chapter lays out a standard tantric workflow: viniyoga (ṛṣi–chandas–devatā plus bīja/śakti/hṛdaya), ṣaḍaṅga and aṅga-nyāsa, kavaca/varma and astra deployment, dhyāna of the deity’s form, yantra inscription and kumbha installation with abhiṣeka, japa with homa (including intent-specific materials), and finally a regulated dīpa-vrata governed by calendrics, omens, purity, and guru authorization.
The dīpa-vrata is presented as a sustained, rule-bound extension of the mantra’s protective field: it uses prior nyāsa and yantra logic, adds strict timing (months/tithis/nakṣatras/yogas), prescribes vessel and wick measures, and interprets flame behavior as diagnostic omens—culminating in completion rites (feeding brāhmaṇas, dakṣiṇā) to seal the observance’s phala.