The Exposition of Nṛsiṁha Worship-Mantras, Nyāsa, Mudrās, Yantras, Kavaca, and Nṛsiṁha Gāyatrī

Verse 1

सनत्कुमार उवाच । शुणु नारद वक्ष्यामि दिव्यान्नरहरेर्मनून् । यान्समाराध्य ब्रह्माद्याश्चक्रुः सृष्ट्यादि कर्म वै ॥ १ ॥

सनत्कुमार उवाच—शृणु नारद, वक्ष्यामि दिव्यान् नरहरेर्मनून्; यान् समाराध्य ब्रह्मादयः सृष्ट्यादि कर्माणि चक्रुः ॥

Verse 2

संवर्तकश्चन्द्र मौलिर्मनुर्वह्निविभूषितः । एकाक्षरः स्मृतो मन्त्रो भजतां सुरपादपः ॥ २ ॥

संवर्तकः चन्द्रमौलिः मनुर्वह्निविभूषितः; एकाक्षरः स्मृतो मन्त्रो भजतां सुरपादपः ॥

Verse 3

मुनिरत्रिश्च जगती छन्दो बुद्धिमतां वर । देवता नृहरिः प्रोक्तो विनियोगोऽखिलाप्तये ॥ ३ ॥

अत्र मुनिरत्रिः, छन्दो जगती, बुद्धिमतां वर; देवता नृहरिः प्रोक्ता, विनियोगोऽखिलाप्तये ॥

Verse 4

क्षं बीजं शक्तिरी प्रोक्ता षड्दीर्घेण षडङ्गकम् । अर्केन्दुवह्निनयनं शरदिन्दुरुचं करैः ॥ ४ ॥

‘क्षं’ बीजं, ‘ई’ शक्तिरुदाहृता; षड्दीर्घैः षडङ्गन्यासः। अर्केन्दुवह्निनयनं शरदिन्दुरुचं करैः ध्यायेत् ॥

Verse 5

धनुश्चक्राभयवरान्दधतं नृहरिं स्मरेत् । लक्षं जपस्तद्दशांशहोमश्च घृतपायसैः ॥ ५ ॥

धनुश्चक्राभयवरमुद्राधरं नृहरिं ध्यायेत्। मन्त्रं लक्षजपं कृत्वा तद्दशांशं घृतपायसैर्होमं कुर्यात्॥

Verse 6

यजेत्पीठे वैष्णवे तु केसरेष्वङ्गपूजनम् । खगेशं शंकरं शेषं शतानन्दं दिगालिषु ॥ ६ ॥

वैष्णवे पीठे यजेत्, केसरेष्वङ्गपूजनं कुर्यात्। दिगालिषु खगेशं शंकरं शेषं शतानन्दं च पूजयेत्॥

Verse 7

श्रियं ह्रियं धृतिं पुष्टिं कोणपत्रेषु पूजयेत् । दन्तच्छदेषु नृहरींस्तावतः पूजयेत्क्रमात् ॥ ७ ॥

कोणपत्रेषु श्रियं ह्रियं धृतिं पुष्टिं च पूजयेत्। दन्तच्छदेषु तत्संख्यकान् नृहरीन् क्रमात् पूजयेत्॥

Verse 8

कृष्णो रुद्रो महाघोरो भीमो भीषण उज्ज्वलः । करालो विकरालश्च दैत्यान्तो मधुसूदनः ॥ ८ ॥

स एव कृष्णः स एव रुद्रो महाघोरः। स भीमो भीषणोऽप्युज्ज्वलः, करालो विकरालश्च; दैत्यान्तो मधुसूदनः॥

Verse 9

रक्ताक्षः पिगलाक्षश्चाञ्जनो दीप्तरुचिस्तथा । सुघोरकश्च सुहनुर्विश्वको राक्षसान्तकः ॥ ९ ॥

रक्ताक्षः पिङ्गलाक्षश्चाञ्जनाभो दीप्तरुचिस्तथा। सुघोरकः सुहनुर्विश्वको राक्षसान्तकः॥

Verse 10

विशालको धूम्रकेशो हयग्रीवो घनस्वनः । मेघवर्णः कुम्भकर्णः कृतान्ततीव्रतेजसौ ॥ १० ॥

(सः) विशालकायः धूम्रकेशः हयग्रीवः घनस्वनः । मेघवर्णः कुम्भकर्णः कृतान्तवत्तिव्रतेजाः ॥

Verse 11

अग्निवर्णो महोग्रश्च ततो विश्वविभूषणः । विघ्नक्षमो महासेनः सिंहा द्वात्रिंशदीरिताः ॥ ११ ॥

अग्निवर्णो महोग्रश्च ततो विश्वविभूषणः । विघ्नक्षमो महासेनः सिंह इति द्वात्रिंशन्नामानि कीर्तितानि ॥

Verse 12

तद्बहिः प्रार्चयेद्विद्वाँ ल्लोकपालान्सहेतिकान् । एवं सिद्धे मनौ मन्त्री साधयेदखिलेप्सितान् ॥ १२ ॥

तद्बहिः विद्वान् लोकपालान् सहेतिकान् सायुधान् सम्यक् प्रार्चयेत् । एवं सिद्धे मनौ मन्त्री अखिलेप्सितानि साधयेत् ॥

Verse 13

विष्णुः प्रद्युम्नयुक् शार्ङ्गी साग्निर्वीरं महांस्ततः । विष्णुं ज्वलन्तं भृग्वीशो जलं पद्मासनं ततः ॥ १३ ॥

ततः प्रद्युम्नयुतं शार्ङ्गिणं विष्णुं साग्निं ध्यायेत् । ततः महावीरं, ततः ज्वलन्तं विष्णुं, ततः भृग्वीशं, ततः जलं, ततः पद्मासनं ध्यायेत् ॥

Verse 14

हरिस्तु वासुदेवाय वैकुण्ठो विष्णुसंयुतः । गदी सेन्दुनृसिंहं च भीषणं भद्र मेव च ॥ १४ ॥

हरिः वासुदेव इति, वैकुण्ठो विष्णुसंयुत इति, गदी इति, (स)इन्दुनृसिंह इति, भीषण इति, भद्र इति च स्तूयते ॥

Verse 15

मृत्युमृत्युं ततः शौरिर्भानोर्नारायणान्वितः । नृहरेर्द्वाविंशदर्णोऽय मन्त्रः साम्राज्यदायकः ॥ १५ ॥

अनन्तरं ‘मृत्युमृत्यु’ इति मन्त्रः; ततः शौरिमन्त्रः; ततः भानुमन्त्रः नारायणनामसंयुक्तः। एष नृहरेर्द्वाविंशदक्षरो मन्त्रः साम्राज्याधिपत्यप्रदायकः॥

Verse 16

ब्रह्मा मुनिस्तु गायत्री छन्दोऽनुष्टुबुदाहृतम् । देवता नृहरिश्चास्य सर्वेष्टफलदायकः ॥ १६ ॥

अस्य मन्त्रस्य ब्रह्मा मुनिरुच्यते; छन्दोऽनुष्टुप् परिकीर्तितम्। देवता नृहरिरेव, यः सर्वेष्टफलप्रदायकः॥

Verse 17

हं बीजं इं तथा शक्तिर्विनियोगोऽखिलाप्तये । वेदैश्चतुर्भिर्वसुभिः षड्भिः षड्भिर्युगाक्षरैः ॥ १७ ॥

‘हं’ बीजमिति, ‘इं’ शक्तिरिति च। अस्य विनियोगोऽखिलार्थाप्तये। चतुर्वेदैः, अष्टवसुभिः, षड्वेदाङ्गैः, तथा युगस्य षडक्षरमन्त्रेण च प्रतिपाद्यते॥

Verse 18

षडङ्गानि निधायाथ मूर्ध्नि भाले च नेत्रयोः । मुखबाह्वङिघ्रसन्ध्यग्रेष्वथ कुक्षौ तथा हृदि ॥ १८ ॥

ततः षडङ्गन्यासं कृत्वा मूर्ध्नि, भाले, नेत्रयोश्च न्यसेत्। ततः मुखे, बाह्वोः, पादाग्रसन्ध्यग्रेषु च; अनन्तरं कुक्षौ तथा हृदि च न्यसेत्॥

Verse 19

गले पार्श्वद्वये पृष्ठे ककुद्यर्णान्मनूद्भवान् । प्रणवान्तरितान् कृत्वा न्यसेत्साधकसत्तमः ॥ १९ ॥

गले, पार्श्वद्वये, पृष्ठे च—मनूद्भवान् अक्षरान् प्रणवेनान्तरितान् कृत्वा न्यसेत् साधकसत्तमः॥

Verse 20

नृसिंहसान्निध्यकरो न्यासो दशविधो यथा । कराङ्घ्र्यष्टाद्यङ्गुलीषु पृथगाद्यन्तपर्वणोः ॥ २० ॥

नृसिंहस्य सान्निध्यं जनयन् न्यासो दशविधो यथोक्तः। कराङ्घ्र्योः अष्टाङ्गुलीषु पृथक् आद्यन्तपर्वणोः विन्यस्यते॥ २० ॥

Verse 21

सर्वाङ्गुलीषु विन्यस्यावशिष्टं तलयोर्न्यसेत् । शिरोललाटे भ्रूमध्ये नेत्रयोः कर्णयोस्तथा ॥ २१ ॥

सर्वाङ्गुलीषु विन्यस्य अवशिष्टं तलयोर्न्यसेत्। शिरसि ललाटे भ्रूमध्ये नेत्रयोः कर्णयोस्तथा॥ २१ ॥

Verse 22

कपोलकर्णमूले च चिबुकोर्द्ध्वाधरोष्ठके । कण्ठे घोणे च भुजयोर्हृत्तनौ नाभिमण्डले ॥ २२ ॥

कपोले कर्णमूले च चिबुके ऊर्ध्वाधरोष्ठके। कण्ठे घोणे च भुजयोः हृत्तनौ नाभिमण्डले॥ २२ ॥

Verse 23

दक्षान्पदोस्तले कट्यां मेढ्रोर्वोजानुजङ्घयोः । गुल्फे पादकराङ्गुल्योः सर्वसन्धिषु रोमसु ॥ २३ ॥

दकारादीन् पदतले न्यसेत्; कट्यां मेढ्रे ऊरुजानुजङ्घयोः। गुल्फे पादकराङ्गुल्योः सर्वसन्धिषु रोमसु च॥ २३ ॥

Verse 24

रक्तास्थिमज्जासु तनौ न्यसेद्वर्णान्विचक्षणः । वर्णान्पदे गुल्फजानुकटिनाभिहृदि स्थले ॥ २४ ॥

रक्तास्थिमज्जासु तनौ वर्णान् न्यसेद्विचक्षणः। पादे गुल्फे जानुकटिनाभिहृदि स्थले वर्णान् न्यसेत्॥ २४ ॥

Verse 25

बाह्वोः कण्ठे च चिबुके चौष्ठे गण्डे प्रविन्यसेत् । कर्णयोर्वदने नासापुटे नेत्रे च मूर्द्धनि ॥ २५ ॥

बाह्वोः कण्ठे च चिबुके चोष्ठे गण्डे च यथाविधि न्यसेत्। तथा कर्णयोर्वदने नासापुटयोर्नेत्रयोश्च मूर्ध्नि च विन्यसेत्॥२५॥

Verse 26

पदानि तु मुखे मूर्ध्नि नसि चक्षुषि कर्णयोः । आस्ये च हृदये नाभौ पादान्सर्वाङ्गके न्यसेत् ॥ २६ ॥

पदानि तु मुखे मूर्ध्नि नासि चक्षुषि कर्णयोः। आस्ये च हृदये नाभौ च सर्वाङ्गेषु पादान् न्यसेत्॥२६॥

Verse 27

अर्द्धद्वयं न्यसेन्मूर्ध्नि आहृत्पादात्तदङ्गकम् । उग्रादीनि पदानीह मृत्युमृत्युं नमाम्यहम् ॥ २७ ॥

अर्द्धद्वयं न्यसेन्मूर्ध्नि, हृदादिपादान्तं तदङ्गके। उग्रादीनि पदानीह—मृत्युमृत्युं नमाम्यहम्॥२७॥

Verse 28

इत्यन्तान्यास्यकघ्राणचक्षुः श्रोत्रेषु पक्ष्मसु । हृदि नाभौ च कट्यादिपादान्तं नवसु न्यसेत् ॥ २८ ॥

इत्यन्तान्यास्य मुखे घ्राणे चक्षुःश्रोत्रेषु पक्ष्मसु। हृदि नाभौ च कट्यादिपादान्तं नवसु न्यसेत्॥२८॥

Verse 29

वीराद्यानपि तान्येव यथापूर्वं प्रविन्यसेत् । नृसिंहाद्यानि तान्येव पूर्ववद्विन्यसेत्सुधीः ॥ २९ ॥

वीराद्यानपि तान्येव यथापूर्वं प्रविन्यसेत्। नृसिंहाद्यानि तान्येव पूर्ववद्विन्यसेत्सुधीः॥२९॥

Verse 30

चन्द्रा ग्निवेदषड्रामनेत्रदिग्बाहुभूमितान् । विभक्तान्मन्त्रवर्णांश्च क्रमात्स्थानेषु विन्यसेत् ॥ ३० ॥

चन्द्राग्निवेदषडङ्गरामनेत्रदिग्बाहुभूमिषु विभक्तान् मन्त्रवर्णान् क्रमशः स्वस्वस्थानेषु यथाविधि विन्यसेत्।

Verse 31

मूले मूलाच्च नाभ्यन्तं नाभ्यादि हृदयावधि । हृदयाद्भ्रूयुगान्तं तु नेत्रत्रये च मस्तके ॥ ३१ ॥

मूलात् नाभ्यन्तं, नाभ्याः हृदयावधि, हृदयात् भ्रूयुगान्तं, ततः मस्तके नेत्रत्रये—एते क्रमशोऽन्तःस्थानानि ध्येयानीति।

Verse 32

बाह्वोरङ्गुलिषु प्राणे मूर्द्धादि चरणावधि । विन्यसेन्नामतो धीमान्हरिन्यासोऽयमीरितः ॥ ३२ ॥

बाह्वङ्गुलिषु, प्राणेषु, मूर्ध्नः पादावधि च—नामानि धीमान् विन्यसेत्; अयं हरिन्यास इति प्रोक्तः।

Verse 33

न्यासस्यास्य तु माहात्म्यं जानात्येको हरिः स्वयम् । एवं न्यासविधिं कृत्वा ध्यायेच्च नृहरिं हृदि ॥ ३३ ॥

अस्य न्यासस्य माहात्म्यं हरिः स्वयमेवैकः जानाति; एवं न्यासविधिं कृत्वा हृदि नृहरिं ध्यायेत्।

Verse 34

गलासक्तलसद्बाहुस्पृष्टकेशोऽब्जचक्रधृक् । नखाग्रभिन्नदैत्येशो ज्वालामालासमन्वितः ॥ ३४ ॥

गलासक्तलसद्बाहुः स्पृष्टकेशः समरक्षोभात्, अब्जचक्रधृक्; नखाग्रैर्दैत्येशं विदार्य ज्वालामालासमन्वितो बभौ।

Verse 35

दीप्तजिह्वस्त्रिनयनो दंष्ट्रोग्रं वदनं वहन् । नृसिंहोऽस्मान्सदा पातु स्थलांबुगगनोपगः ॥ ३५ ॥

दीप्तजिह्वः त्रिनयनः तीक्ष्णदंष्ट्रावदनधारकः । नृसिंहोऽस्मान् सदा पातु स्थलाम्बुगगनोपगः ॥

Verse 36

ध्यात्वैवं दर्शयेन्मुद्रा ं नृसिंहस्य महात्मनः । जानुमध्यगतौ कृत्वा चिबुकोष्ठौ समावुभौ ॥ ३६ ॥

एवं ध्यात्वा महात्मनः नृसिंहस्य मुद्रां दर्शयेत् । जानुमध्यगतौ कृत्वा चिबुकोष्ठौ समौ उभौ ॥

Verse 37

हस्तौ च भूमिसंलग्नौ कम्पमानः पुनः पुनः । मुखं विजृन्भितं कृत्वा लेलिहानां च जिह्विकाम् ॥ ३७ ॥

हस्तौ च भूमिसंलग्नौ कम्पमानः पुनः पुनः । मुखं विजृम्भितं कृत्वा लेलिहानां च जिह्विकाम् ॥

Verse 38

एषा मुद्रा नारसिंही प्रधानेति प्रकीर्तिता । वामस्याङ्गुष्ठतो बद्ध्वा कनिष्ठामन्गुलीत्रयम् ॥ ३८ ॥

एषा मुद्रा नारसिंही प्रधाना इति प्रकीर्तिता । वामस्याङ्गुष्ठतो बद्ध्वा कनिष्ठान्तं अङ्गुलीत्रयम् ॥

Verse 39

त्रिशूलवत् संमुखोर्द्ध्वे कुर्यान्मुद्रा ं नृसिंहगाम् । अङ्गुष्ठाभ्यां च करयोस्तथाऽक्रम्य कनिष्ठके ॥ ३९ ॥

त्रिशूलवत् संमुखोर्ध्वे कुर्यान् मुद्रां नृसिंहगाम् । करयोः अङ्गुष्ठाभ्यां च तथाऽक्रम्य कनिष्ठके ॥

Verse 40

अधोमुखाभिः शिष्टाभिः शेषाभिर्नृहरौ ततः । हस्तावधोमुखौ कृत्वा नाभिदेशे प्रसार्य च ॥ ४० ॥

अथ शिष्टाभिः शेषाङ्गुलीभिरधोमुखाभिः सम्यग्विन्यस्ताभिः नृहरौ क्रमेण प्रवर्तेत्। उभौ हस्तावधोमुखौ कृत्वा नाभिदेशे प्रसारयेत्॥

Verse 41

तर्जनीभ्यां नयेत्स्कन्धौ प्रोक्ता चान्त्रणमुद्रि का । हस्तावूर्द्ध्वमुखौ कृत्वा तले संयोज्य मध्यमे ॥ ४१ ॥

तर्जनीद्वयेन स्कन्धौ नयेत्; एषा ‘आन्त्रणमुद्रिका’ इति प्रोक्ता। हस्तावूर्ध्वमुखौ कृत्वा तले मध्यमे संयोजयेत्॥

Verse 42

अनामायां तु वामायां दक्षिणां तु विनिक्षिपेत् । तर्जन्यौ पृष्ठतो लग्नौ अङ्गुष्ठौ तर्जनीश्रितौ ॥ ४२ ॥

वामहस्तस्य अनामायां दक्षिणं विनिक्षिपेत्। तर्जन्यौ पृष्ठतो लग्नौ, अङ्गुष्ठौ तर्जनीश्रितौ॥

Verse 43

चक्रमुद्रा भवेदेषा नृहरेः सन्निधौ मता । चक्रमुद्रा तथा कृत्वा तर्जनीभ्यां तु मध्यमे ॥ ४३ ॥

एषा चक्रमुद्रा भवति, नृहरेः सन्निधौ मता। एवं चक्रमुद्रां कृत्वा तर्जनीद्वयेन मध्यमे स्थापयेत्॥

Verse 44

पीडयेद्दंष्ट्रमुद्रै षा सर्वपापप्रणाशिनी । एता मुद्रा नृसिंहस्य सर्वमन्त्रेषु सम्मताः ॥ ४४ ॥

एषा दंष्ट्रामुद्रा कर्तव्या, सर्वपापप्रणाशिनी। एता नृसिंहमुद्राः सर्वमन्त्रेषु सम्मताः॥

Verse 45

वर्णलक्षं जपेन्मन्त्रं तद्दशांशं च पायसैः । घृताक्तैर्जुहुयाद्वह्नौ पीठे पूर्वोदितेऽचयेत् ॥ ४५ ॥

मन्त्रं वर्णलक्षं जपेत्; ततः तद्दशांशं पायसैः घृताक्तैः वह्नौ जुहुयात्, पूर्वोक्ते पीठे तदर्पणं च न्यसेत्।

Verse 46

अङ्गा न्यादौ समाराध्यदिक्पत्रेषु यजेत्पुनः । गरुडादीन् श्रीमुखांश्च विदिक्षु लोकपान्बहिः ॥ ४६ ॥

अङ्गन्यासादि सम्यक् कृत्वा देवतां समाराध्य, दिक्पत्रेषु पुनर्यजेत्; विदिक्षु गरुडादीन् श्रीमुखांश्च, बहिः लोकपालान् पूजयेत्।

Verse 47

एवं संसाधितो मन्त्रः सर्वान्कामान्प्रपूरयेत् । सौम्ये कार्ये स्मरेत्सौम्यं क्रूरं क्रूरे स्मरेद्बुधः ॥ ४७ ॥

एवं सम्यक् संसाधितो मन्त्रः सर्वान् कामान् प्रपूरयेत्; सौम्ये कार्ये सौम्यं स्मरेत्, क्रूरे क्रूरं स्मरेद् बुधः।

Verse 48

पूर्वमृत्युपदे शत्रोर्नाम कृत्वा स्वयं हरिः । निशितैर्नखदंष्ट्राग्रैः खाद्यमानं च संस्मरेत् ॥ ४८ ॥

पूर्वमृत्युपदे शत्रोर्नाम पुरतः कृत्वा, ततः स्वयं हरिं संस्मरेत्; निशितैर्नखदंष्ट्राग्रैः तं खादयन्तं ध्यायेत्।

Verse 49

अष्टोत्तरशतं नित्यं जपेन्मन्त्रमतन्द्रि तः । जायते मण्डलादर्वाक् शत्रुर्वै शमनातिथिः ॥ ४९ ॥

मन्त्रं नित्यं अष्टोत्तरशतं अतन्द्रितो जपेत्; तदा मण्डलादर्वाक् शत्रुरपि शमनातिथिर्भवति।

Verse 50

ध्यानभेदानथो वक्ष्ये सर्वसिद्धिप्रदायकान् । श्रीकामः सततं ध्यायेत्पूर्वोक्तं नृहरिं सितम् ॥ ५० ॥

अथ ध्यानभेदान् वक्ष्ये ये सर्वसिद्धिप्रदायकाः। श्रीकामः सततं पूर्वोक्तं श्वेतप्रभं नृहरिं ध्यायेत्॥५०॥

Verse 51

वामाङ्कस्थितया लक्ष्म्यालिङ्गितं पद्महस्तया । विषमृत्यूपरोगादिसर्वोपद्र वनाशनम् ॥ ५१ ॥

वामाङ्कस्थितया पद्महस्तया लक्ष्म्या आलिङ्गितं हरिम्। विषमृत्यूपरोगादि-सर्वोपद्रवविनाशनम्॥५१॥

Verse 52

नरसिंहं महाभीमन कालानलसमप्रभम् । आन्त्रमालाधरं रौद्रं कण्ठहारेण भूषितम् ॥ ५२ ॥

नरसिंहं महाभीमं कालानलसमप्रभम्। आन्त्रमालाधरं रौद्रं कण्ठहारेण भूषितम्॥५२॥

Verse 53

नागयज्ञोपवीतं च पञ्चाननसुशोभितम् । चन्द्र मौलि नीलकण्ठं प्रतिवक्त्रं त्रिनेत्रकम् ॥ ५३ ॥

नागयज्ञोपवीतं च पञ्चाननविराजितम्। चन्द्रमौलिं नीलकण्ठं प्रतिवक्त्रं त्रिनेत्रकम्॥५३॥

Verse 54

भुजैः परिघसङ्काशैर्द्दशभिश्चोपशोभितम् । अक्षस्रूत्रं गदापद्मं शङ्खं गोक्षीरसन्निभम् ॥ ५४ ॥

दशभिर्भुजैः परिघसङ्काशैः सुसमलङ्कृतम्। अक्षसूत्रं गदापद्मं शङ्खं गोक्षीरसन्निभम्॥५४॥

Verse 55

धनुश्च मुशलं चैव बिभ्राणं चक्रमुत्तमम् । खड्गं शूलं च बाणं च नृहरिं रुद्र रूपिणम् ॥ ५५ ॥

स तदा नृहरिं ददर्श—रुद्ररूपिणं—धनुर्मुशलं च बिभ्राणं, उत्तमं चक्रं, खड्गं शूलं च बाणं च धारयन्तम् ॥

Verse 56

इन्द्र गोपाभनीलाभं चन्द्रा भं स्वर्णसन्निभम् । पूर्वादि चोत्तरं यावदूर्ध्वास्यं सर्ववर्णकम् ॥ ५६ ॥

इन्द्रगोपाभनीलाभं चन्द्राभं स्वर्णसन्निभम् । पूर्वादि चोत्तरं यावदूर्ध्वास्यं सर्ववर्णकम् ॥

Verse 57

एवं ध्यात्वा जपेन्मन्त्री सर्वव्याधिविमुक्तये । सर्वमृत्युहरं दिव्यं स्मरणात्सर्वसिद्धिदम् ॥ ५७ ॥

एवं ध्यात्वा जपेन्मन्त्री सर्वव्याधिविमुक्तये । सर्वमृत्युहरं दिव्यं स्मरणात्सर्वसिद्धिदम् ॥

Verse 58

ध्यायेद्यदा महत्कर्म तदा षोडशहस्तवान् । नृसिंहः सर्वलोकेशः सर्वाभरणभूषितः ॥ ५८ ॥

ध्यायेद्यदा महत्कर्म तदा षोडशहस्तवान् । नृसिंहः सर्वलोकेशः सर्वाभरणभूषितः ॥

Verse 59

द्वौ विदारणकर्माप्तौ द्वौ चान्त्रोद्धरणान्वितौ । शङ्खचक्रधरौ द्वौ तु द्वौ च बाणधनुर्द्धरौ ॥ ५९ ॥

द्वौ विदारणकर्माप्तौ द्वौ चान्त्रोद्धरणान्वितौ । शङ्खचक्रधरौ द्वौ तु द्वौ च बाणधनुर्द्धरौ ॥

Verse 60

खड्गखेटधरौ द्वौ च द्वौ गदापद्मधारिणौ । पाशाङ्कुशधरौ द्वौ च द्वौ रिपोर्मुकुटार्पितौ ॥ ६० ॥

द्वौ खड्गखेटधारिणौ, द्वौ गदापद्मधारिणौ। द्वौ पाशाङ्कुशधारिणौ, द्वौ च रिपोर्मुकुटार्पितविभूषितौ॥

Verse 61

इति षोडशदोर्दण्डमण्डितं नृहरिं विभुम् । ध्यायेन्नारद नीलाभमुग्रकर्मण्यनन्यधीः ॥ ६१ ॥

इति षोडशदोर्भिर्दण्डमण्डितं विभुं नृहरिम्। नारद, नीलाभं उग्रकर्माणं, अनन्यधीः सदा ध्यायेत्॥

Verse 62

ध्येयो महत्तमे कार्ये द्वात्रिंशद्धस्तवान्बुधैः । नृसिंहः सर्वभूतेशः सर्वसिद्धिकरः परः ॥ ६२ ॥

महत्तमे कार्ये बुधैर्द्वात्रिंशद्धस्तवान् नृसिंहः ध्येयः। स सर्वभूतेशः परः, सर्वसिद्धिप्रदायकः॥

Verse 63

दक्षिणे चक्रपद्मे च परशुं पाशमेव च । हलं च मुशलं चैव अभयं चाङ्कुशं तथा ॥ ६३ ॥

दक्षिणे करेषु चक्रं पद्मं च, परशुं पाशमेव च। हलं मुशलं च, अभयं च, तथा अङ्कुशं धारयति॥

Verse 64

पट्टिशं भिन्दिपालं च खड्गमुद्गरतोमरान् । वामभागे करैः शङ्खं खेटं पाशं च शूलकम् ॥ ६४ ॥

पट्टिशं भिन्दिपालं च, खड्गमुद्गरतोमरान् धारयति। वामभागे करैः शङ्खं खेटं पाशं च शूलकं च वहति॥

Verse 65

अग्निं च वरदं शक्तिं कुण्डिकां च ततः परम् । कार्मुकं तर्जनीमुद्रा ं गदां डमरुशूर्पकौ ॥ ६५ ॥

अग्निं च वरदं शक्तिं कुण्डिकां च ततः परम् । कार्मुकं तर्जनीमुद्रां गदां डमरुशूर्पकौ ॥

Verse 66

द्वाभ्यां कराभ्यां च रिपोर्जानुमस्तकपीडनम् । ऊर्द्ध्वीकृताभ्यां बाहुभ्यां आन्त्रमालाधरं विभुम् ॥ ६६ ॥

द्वाभ्यां कराभ्यां च रिपोर्जानुमस्तकपीडनम् । ऊर्द्ध्वीकृताभ्यां बाहुभ्यां आन्त्रमालाधरं विभुम् ॥

Verse 67

अधः स्थिताभ्यां बाहुभ्यां हिरण्यकविदारणम् । प्रियङ्करं च भक्तानां दैत्यानां च भयङ्करम् ॥ ६७ ॥

अधः स्थिताभ्यां बाहुभ्यां हिरण्यकविदारणम् । प्रियङ्करं च भक्तानां दैत्यानां च भयङ्करम् ॥

Verse 68

नृसिंहं तं स्मरेदित्थं महामृत्युभयापहम् । एवं ध्यात्वा जपेन्मन्त्री सर्वकार्यार्थसिद्धये ॥ ६८ ॥

नृसिंहं तं स्मरेदित्थं महामृत्युभयापहम् । एवं ध्यात्वा जपेन्मन्त्री सर्वकार्यार्थसिद्धये ॥

Verse 69

अथोच्यते ध्यानमन्यन्मुखरोगहरं शुभम् । स्वर्णवर्णसुपर्णस्थं विद्युन्मालासटान्वितम् ॥ ६९ ॥

अथोच्यते ध्यानमन्यन्मुखरोगहरं शुभम् । स्वर्णवर्णसुपर्णस्थं विद्युन्मालासटान्वितम् ॥

Verse 70

कोटिपूर्णेन्दुवर्णं च सुमुखं त्र् यक्षिवीक्षणम् । पीतवस्त्रोरुभूषाढ्यं नृसिहं शान्तविग्रहम् । चक्रशङ्खाभयवरान्दधतं करपल्लवैः ॥ ७० ॥

कोटिपूर्णेन्दुसदृशवर्णं सुमुखं त्रिनेत्रदृष्टिम् । पीताम्बरधरं दिव्यभूषणसमृद्धं शान्तविग्रहं नृसिंहं ध्यायेत् । करपल्लवैश्चक्रशङ्खाभयवरमुद्राधरं देवम् ॥

Verse 71

क्ष्वेडरोगादिशमनं स्वैर्ध्यानैः सुरवन्दितम् । शत्रोः सेनानिरोधेन यत्नं कुर्याच्च साधकम् ॥ ७१ ॥

स्वध्यानैः सुरवन्दितं क्ष्वेडरोगादिशमनं साधकः कुर्यात् । शत्रोः सेनानिरोधे च यत्नं सम्यक् समाचरेत् ॥

Verse 72

अक्षकाष्ठैरेधितेऽग्नौ विचिन्त्य रिपुमर्दनम् । देवं नृसिंहं सम्पूज्य कुसुमाद्युपचारकैः ॥ ७२ ॥

अक्षकाष्ठैरेधितेऽग्नौ रिपुमर्दनं विचिन्त्य । देवं नृसिंहं सम्पूज्य कुसुमाद्युपचारकैः ॥

Verse 73

समूलमूलैर्जुहुयाच्छरैर्दशशतं पृथक् । रिपुं खादन्निव जपेन्निर्दहन्निव तं क्षिपेत् ॥ ७३ ॥

समूलमूलैः शरैः पृथक् दशशतं जुहुयात् । रिपुं खादन्निव जपेत् तं निर्दहन्निव क्षिपेत् ॥

Verse 74

हुत्वा सप्तदिनं मन्त्री सेनामिष्टां महीपतेः । प्रस्थापयेच्छुभे लग्ने परराष्ट्रजयेच्छया ॥ ७४ ॥

सप्तदिनं हुत्वा मन्त्री महीपतेः सेनामिष्टां शुभे लग्ने । परराष्ट्रजयेच्छया प्रस्थापयेत् ॥

Verse 75

तस्याः पुरस्तान्नृहरिं निघ्नन्तं रिपुमण्डलम् । स्मृत्वा जपं प्रकुर्वीत यावदायाति सा पुनः ॥ ७५ ॥

तस्याः पुरतः रिपुमण्डलं निघ्नन्तं नृहरिं स्मृत्वा, ततः सा पुनरायाति यावद् मन्त्रजपं प्रकुर्वीत॥

Verse 76

निर्जित्य निखिलाञ्छत्रून्सह वीरश्रिया सुखात् । प्रीणयेन्मन्त्रिणं राजा विभवैः प्रीतमानसः ॥ ७६ ॥

निर्जित्य निखिलाञ्छत्रून् वीरश्रिया समन्वितः। राजा प्रीतमानसो मन्त्रिणं विभवैः सुखात् प्रीणयेत्॥

Verse 77

गजाश्वरथररत्नैश्च ग्रामक्षेत्रधनादिभिः । यदि मन्त्री न तुष्येत तदानर्थो महीपतेः ॥ ७७ ॥

गजाश्वरथरत्नैश्च ग्रामक्षेत्रधनादिभिः। यदि मन्त्री न तुष्येत तदानर्थो महीपतेः॥

Verse 78

जायते तस्य राष्ट्रेषु प्राणेभ्योऽपि महाभयम् । अष्टोत्तरशतमूलमन्त्रमन्त्रितभस्मना ॥ ७८ ॥

तस्य राष्ट्रेषु प्राणेभ्योऽपि महाभयं जायते, अष्टोत्तरशतमूलमन्त्रजपेन मन्त्रितभस्मना (कृते)।

Verse 79

नाशयेन्मूषिकालूतावृश्चिकाद्युत्थितं विषम् । लिप्ताङ्गः सर्वरोगैश्च मुच्यते नात्र संशयः ॥ ७९ ॥

मूषिकालूतावृश्चिकाद्युत्थितं विषं नाशयेत्। तेन लिप्ताङ्गः सर्वरोगैर्मुच्यते, नात्र संशयः॥

Verse 80

सेवन्तीकुसुमैर्हुत्वा महतीं श्रियमाप्नुयात् । औदुम्बरसमिद्भिस्तु भवेद्धान्यसमृद्धिमान् ॥ ८० ॥

सेवन्तीकुसुमैर्हुत्वा महतीं श्रियमाप्नुयात्; औदुम्बरसमिद्भिर्होमे कृत्ये धान्यसमृद्धिमान् भवेत्।

Verse 81

अपूपलक्षहोमे तु भवेद्वैश्रवणोपमः । क्रुद्धस्य सन्निधौ राज्ञो जपेदष्टोत्तरं शतम् ॥ ८१ ॥

अपूपलक्षहोमे तु भवेद्वैश्रवणोपमः; क्रुद्धराजसन्निधौ मन्त्रं जपेदष्टोत्तरशतं बुधः।

Verse 82

सद्यो नैर्मल्यमाप्नोति प्रसादं चाधिगच्छति । कुन्दप्रसूनैरुदयं मोचाभिर्विघ्ननाशनम् ॥ ८२ ॥

सद्यः नैर्मल्यमाप्नोति प्रसादं चाधिगच्छति; कुन्दप्रसूनैर्होमेणोदयः श्रीश्च, मोचाभिर्विघ्ननाशनम्।

Verse 83

तुलसीपत्रहोमेन महतीं कीर्तिमाप्नुयात् । शाल्युत्थसक्तुहोमेन वशयेदखिलं जगत् ॥ ८३ ॥

तुलसीपत्रहोमेन महतीं कीर्तिमाप्नुयात्; शाल्युत्थसक्तुहोमेन वशयेदखिलं जगत्।

Verse 84

मधूकपुष्पैरिष्टं स्यात्स्तम्भनं धात्रिखण्डकैः । दधिमध्वाज्यमिश्रां तु गुडूचीं चतुरङ्गुलाम् ॥ ८४ ॥

मधूकपुष्पैरिष्टं स्यात्, स्तम्भनं धात्रिखण्डकैः; दधिमध्वाज्यमिश्रां गुडूचीं चतुरङ्गुलां सेवेत।

Verse 85

जुहुयादयुतं योऽसौ शतं जीवति रोगजित् । शनैश्चरदिनेऽश्वत्थं स्पृष्ट्वा चाष्टोत्तरं शतम् ॥ ८५ ॥

योऽसौ युतं जुहुयात् स रोगजित् शतं वर्षाणि जीवति। शनैश्चरदिनेऽश्वत्थं स्पृष्ट्वा चाष्टोत्तरं शतं कुर्यात्॥

Verse 86

जपेज्जित्वा सोऽपमृत्युं शतवर्षाणि जीवति । अथ ते सम्प्रवक्ष्यामि यन्त्रं त्रैलोक्यमोहनम् ॥ ८६ ॥

अनेन जपेन सोऽपमृत्युं जित्वा शतवर्षाणि जीवति। अथ ते सम्प्रवक्ष्यामि यन्त्रं त्रैलोक्यमोहनम्॥

Verse 87

यस्य सन्धारणादेव भवेयुः सर्वसम्पदः । श्वेतभूर्ज्जे लिखेत्पद्मं द्वात्रिंशत्सिंहसंयुतम् ॥ ८७ ॥

यस्य सन्धारणादेव सर्वसम्पदः सम्भवन्ति। श्वेतभूर्जे पद्मं लिखेत् द्वात्रिंशत्सिंहसंयुतम्॥

Verse 88

मध्ये सिंहे स्वबीजं च लिखेत्पूर्ववदेव तु । श्रीबीजेन तु संवेद्य वलयत्रयसंयुतम् ॥ ८८ ॥

मध्ये सिंहे स्वबीजं लिखेत् पूर्ववदेव। श्रीबीजेन तु संवेद्य वलयत्रयसंयुतम्॥

Verse 89

पाशाङ्कुशैश्च संवेष्ट्य पूजयेद्यन्त्रमुत्तमम् । त्रैलोक्यमोहनं नाम सर्वकामार्थसाधनम् ॥ ८९ ॥

पाशाङ्कुशैः परिवेष्ट्य यन्त्रं उत्तमं पूजयेत्। ‘त्रैलोक्यमोहन’ नाम सर्वकामार्थसाधनम्॥

Verse 90

चक्रराजं महाराजं सर्वचक्रेश्वरेश्वरम् । धारणाज्जयमाप्नोति सत्यं सत्यं न संशयः ॥ ९० ॥

चक्रराजं महाराजं सर्वचक्रेश्वरेश्वरम् । धारणादेव जयमाप्नोति—सत्यं सत्यं न संशयः ॥

Verse 91

अथ यन्त्रान्तरं वक्ष्ये शुणु नारद सिद्धिदम् । अष्टारं विलिखेद्यन्त्रं श्लक्ष्णं कर्णिकया युतम् ॥ ९१ ॥

अथ यन्त्रान्तरं वक्ष्ये शृणु नारद सिद्धिदम् । अष्टारं विलिखेद्यन्त्रं श्लक्ष्णं कर्णिकया युतम् ॥

Verse 92

मूलमन्त्रं लिखेत्तत्र प्रणवेन समन्वितम् । एकाक्षरं नारसिंहं मध्ये चैव ससाध्यकम् ॥ ९२ ॥

मूलमन्त्रं लिखेत्तत्र प्रणवेन समन्वितम् । एकाक्षरं नारसिंहं मध्ये चैव ससाध्यकम् ॥

Verse 93

जपेदष्टसहस्रं तु सूत्रेणावेष्ट्य तद्बहिः । स्वर्णरौप्यसुताम्रैश्च वेष्टयेत्क्रमतः सुधीः ॥ ९३ ॥

जपेदष्टसहस्रं तु सूत्रेणावेष्ट्य तद्बहिः । स्वर्णरौप्यसुताम्रैश्च वेष्टयेत्क्रमतः सुधीः ॥

Verse 94

लाक्षया वेष्टितं कृत्वा पुनर्मन्त्रेण मन्त्रयेत् । कण्ठे भुजे शिखायां वा धारयेद्यन्त्रमुत्तमम् ॥ ९४ ॥

लाक्षया वेष्टितं कृत्वा पुनर्मन्त्रेण मन्त्रयेत् । कण्ठे भुजे शिखायां वा धारयेद्यन्त्रमुत्तमम् ॥

Verse 95

नरनारीनरेन्द्रा श्च सर्वे स्युर्वशगा भुवि । दुष्टास्तं नैव बाधन्ते पिशाचोरगराक्षसाः ॥ ९५ ॥

नरनारीनरेन्द्राश्च सर्वे भुवि तस्य वशगा भवन्ति। दुष्टाः पिशाचोरगराक्षसाश्च तं कदाचन न बाधन्ते॥

Verse 96

यन्त्रराजप्रसादेन सर्वत्र जयमाप्नुयात् । अथान्यत्सम्प्रवक्ष्यामि यन्त्रं सर्ववशङ्करम् ॥ ९६ ॥

यन्त्रराजप्रसादेन सर्वत्र जयमाप्नुयात्। अथान्यदपि वक्ष्यामि यन्त्रं सर्ववशङ्करम्॥

Verse 97

द्वादशारं महाचक्रं पूर्ववद्विलिखेत्सुधीः । मात्राद्वादशसम्भिन्नदलेन विलिखेद्बुधः ॥ ९७ ॥

द्वादशारं महाचक्रं पूर्वोक्तविधिना सुधीः लिखेत्। मात्राद्वादशभिन्नदलेन तद्बुधो विलिखेत्॥

Verse 98

मध्ये मन्त्रं शक्तियुक्तं श्रीबीजेन तु वेष्टयेत् । कालान्तकं नाम चक्रं सुरासुरवशङ्करम् ॥ ९८ ॥

मध्ये शक्तियुतं मन्त्रं निधाय श्रीबीजेन वेष्टयेत्। एतत् ‘कालान्तक’नाम चक्रं सुरासुरवशङ्करम्॥

Verse 99

चक्रमुल्लेखयेद्भूर्जे सर्वशत्रुनिवारणम् । यस्य धारणमात्रेण सर्वत्र विजयी भवेत् ॥ ९९ ॥

भूर्जपत्रे चक्रमुल्लेखयेत् सर्वशत्रुनिवारणम्। यस्य धारणमात्रेण सर्वत्र विजयी भवेत्॥

Verse 100

अथ सर्वेष्टदं ज्वालामालिसंज्ञं वदाम्यहम् । बीजं हृद्भगवान्ङेन्तो नरसिंहाय तत्परम् ॥ १०० ॥

अथ सर्वेष्टप्रदं ज्वालामालीति संज्ञितं मन्त्रं वदामि। अस्य बीजं हृद्मन्त्रः—“भगवान् …”—समर्पितं श्रीनरसिंहाय परम्॥

Verse 101

ज्वालिने मालिने दीप्तदंष्ट्राय अग्निने पदम् । त्राय सर्वादिरक्षोघ्नाय च नः सर्वभूपदम् ॥ १०१ ॥

ज्वालिने मालिने दीप्तदंष्ट्रायाग्नये पदं समर्प्यते। आदित एव सर्वरक्षोघ्न! नः पालय, सर्वभूतानां नः आश्रयः आधारश्च भव॥

Verse 102

हरिर्विनाशनायान्ते सर्वज्वरविनाशनः । नामान्ते दहयुग्मं च पचद्वयमुदीरयेत् ॥ १०२ ॥

अन्ते “हरि” इति विनाशनार्थं जपेत्; स सर्वज्वरविनाशकः। नामान्ते “दह दह” इति युग्मं तथा “पच पच” इति द्वयं चोच्चारयेत्॥

Verse 103

रक्षयुग्मं च वर्मास्त्रठद्वयान्तो ध्रुवादिकः । अष्टषष्ट्यक्षरैः प्रोक्तो ज्वालामाली मनूत्तमः ॥ १०३ ॥

रक्षायुग्मयुक्तं वर्मास्त्रपदे द्विठान्तं, ध्रुवादिकं च यत्। अष्टषष्ट्यक्षरैः प्रोक्तोऽयं ज्वालामाली मनूत्तमः, हे मुनीश्वर॥

Verse 104

पुण्यादिकं तु पूर्वोक्तं त्रयोदशभिरक्षरैः । पङिक्तभी रुद्र सङ्ख्याकैरष्टादशभिरक्षरैः ॥ १०४ ॥

पूर्वोक्तं “पुण्य” आदिकं त्रयोदशाक्षरं स्मृतम्। पङ्क्तिभिः रुद्रसङ्ख्याकैर्यद्व्यवस्थितं तदष्टादशाक्षरं भवेत्॥

Verse 105

भानुभिः करणैर्मन्त्री वरेरंगानि कल्पयेत् । पूर्वोक्तरूपिणं ज्वालामालिनं नृहरिं स्मरेत् ॥ १०५ ॥

भानुभिः करणैर्मन्त्री वरेरङ्गानि कल्पयेत् । पूर्वोक्तरूपिणं ज्वालामालिनं नृहरिं स्मरेत् ॥

Verse 106

लक्षं जपो दशांशं च जुहुयात्कपिलाधृतैः । रौद्रा पस्मारभूतादिनाशकोऽय मनूत्तमः ॥ १०६ ॥

लक्षं जपो दशांशं च जुहुयात्कपिलाधृतैः । रौद्रा पस्मारभूतादिनाशकोऽय मनूत्तमः ॥

Verse 107

प्राणो माया नृसिहश्च सृष्टिर्ब्रह्मास्त्रमीरितः । षडक्षरो महामन्त्रः सर्वाभीष्टप्रदायकः ॥ १०७ ॥

प्राणो माया नृसिंहश्च सृष्टिर्ब्रह्मास्त्रमीरितः । षडक्षरो महामन्त्रः सर्वाभीष्टप्रदायकः ॥

Verse 108

मुनिर्ब्रह्मा तथा छन्दः पङिक्तर्देवो नृकेसरी । षड्दीर्घभाजा बीजेन षडङ्गानि समाचरेत् ॥ १०८ ॥

मुनिर्ब्रह्मा तथा छन्दः पङ्क्तिर्देवो नृकेसरी । षड्दीर्घभाजा बीजेन षडङ्गानि समाचरेत् ॥

Verse 109

पूर्वोक्तेनैव विधिना ध्यानं पूजां समाचरेत् । सिद्धेन मनुनानेन सर्वसिद्धिर्भवेन्नृणाम् ॥ १०९ ॥

पूर्वोक्तेनैव विधिना ध्यानं पूजां समाचरेत् । सिद्धेन मनुनानेन सर्वसिद्धिर्भवेन्नृणाम् ॥

Verse 110

रमाबीजादिकोऽनुष्टुप् त्रयस्त्रिंशार्णवान्मनुः । प्रजापतिर्मुनिश्च्छन्दोऽनुष्टुप् लक्ष्मीनृकेसरी ॥ ११० ॥

रमाबीजादिकः मन्त्रः अनुष्टुप्छन्दसा विराजते। त्रयस्त्रिंशार्णवो मनुः, ऋषिः प्रजापतिः; छन्दोऽनुष्टुप्; देवता लक्ष्मी–नृकेसरी॥

Verse 111

देवता च पदैः सर्वेणाङ्गकल्पनमीरितम् । विन्यस्यैवं तु पञ्चाङ्गं स्वात्मरक्षां समाचरेत् ॥ १११ ॥

देवतायाḥ पदैः सर्वाङ्गेषु विन्यासकल्पना प्रोक्ता। एवं पञ्चाङ्गविन्यासं कृत्वा स्वात्मरक्षां समाचरेत्॥

Verse 112

संस्पृशन् दक्षिणं बाहुं शरभस्य मनुं जपेत् । प्रणवो हृच्छिवायेति महते शरभाय च ॥ ११२ ॥

दक्षिणबाहुं संस्पृशन् शरभस्य मनुं जपेत्। प्रणवपूर्वं ‘हृच्छिवाय’ इति, अन्ते ‘महते शरभाय’ च॥

Verse 113

वह्निप्रियान्तो मन्त्रस्तु रक्षार्थे समुदाहृतः । अथवा राममन्त्रान्ते परं क्षद्वितयं पठेत् ॥ ११३ ॥

‘वह्निप्रिया’ इत्यन्तो मन्त्रः रक्षार्थे समुदाहृतः। अथवा राममन्त्रान्ते ‘क्ष’ इति द्वितयं पठेत्॥

Verse 114

अथवा केशवाद्यैस्तु रक्षां कुर्यात्प्रयत्नतः । केशवः पातु पादौ मे जङ्घे नारायणोऽवतु ॥ ११४ ॥

अथवा केशवाद्यैर्नामभिः प्रयत्नतः रक्षां कुर्यात्। केशवः पातु मे पादौ, जङ्घे नारायणोऽवतु॥

Verse 115

माधवो मे कटिं पातु गोविन्दो गुह्यमेव च । नाभिं विष्णुश्च मे पातु जठरं मधुसूदनः ॥ ११५ ॥

माधवो मे कटिं पातु, गोविन्दो गुह्यमेव च। नाभिं विष्णुश्च मे पातु, जठरं मधुसूदनः॥

Verse 116

ऊरू त्रिविक्रमः पातु हृदयं पातु मे नरः । श्रीधरः पातु कण्ठं च हृषीकेशो मुखं मम ॥ ११६ ॥

ऊरू त्रिविक्रमः पातु, हृदयं पातु मे नरः। श्रीधरः पातु कण्ठं च, हृषीकेशो मुखं मम॥

Verse 117

पद्मनाभः स्तनौ पातु शीर्षं दामोदरोऽवतु । एवं विन्यस्य चाङ्गेषु जपकाले तु साधकः ॥ ११७ ॥

पद्मनाभः स्तनौ पातु, शीर्षं दामोदरोऽवतु। एवं विन्यस्य चाङ्गेषु, जपकाले तु साधकः॥

Verse 118

निर्भयो जायते भूतवेतालग्रहराक्षसात् । पुनर्न्यसेत्प्रयत्नेन ध्यानं कुर्वन्समाहितः ॥ ११८ ॥

निर्भयो जायते भूत-वेताल-ग्रह-राक्षसात्। पुनर्न्यसेत्प्रयत्नेन, ध्यानं कुर्वन्समाहितः॥

Verse 119

पुरस्तात्केशवः पातु चक्री जांबूनदप्रभः । पश्चान्नारायणः शङ्खी नीलजीमूतसन्निभः ॥ ११९ ॥

पुरस्तात्केशवः पातु, चक्री जाम्बूनदप्रभः। पश्चान्नारायणः शङ्खी, नीलजीमूतसन्निभः॥

Verse 120

ऊर्द्ध्वमिन्दीवरश्यामो माधवस्तु गदाधरः । गोविन्दो दक्षिणे पार्श्वे धन्वी चन्द्र प्रभो महान् ॥ १२० ॥

ऊर्ध्वे माधवः इन्दीवरश्यामः गदाधरः स्थितः। दक्षिणपार्श्वे गोविन्दो महान् चन्द्रप्रभो धन्वी च॥

Verse 121

उत्तरे हलधृग्विष्णुः पद्मकिञ्जल्कमसन्निभः । आग्नेय्यामरविन्दाक्षो मुसली मधुसूदनः ॥ १२१ ॥

उत्तरे हलधृग्विष्णुः पद्मकिञ्जल्कसन्निभः। आग्नेय्यां अरविन्दाक्षो मुसली मधुसूदनः॥

Verse 122

त्रिविक्रमः खड्गपाणिर्नैरृत्यां ज्वलनप्रभः । वायव्यां माधवो वज्री तरुणादित्यसन्निभः ॥ १२२ ॥

नैरृत्यां त्रिविक्रमः खड्गपाणिः ज्वलनप्रभः। वायव्यां माधवो वज्री तरुणादित्यसन्निभः॥

Verse 123

एशान्यां पुण्डरीकाक्षः श्रीधरः पट्टिशायुधः । विद्युत्प्रभो हृषीकेश ऊर्द्ध्वे पातु समुद्गरः ॥ १२३ ॥

ईशान्यां पुण्डरीकाक्षः श्रीधरः पट्टिशायुधः पातु माम्। ऊर्ध्वे विद्युत्प्रभो हृषीकेशः समुद्गरायुधः पातु॥

Verse 124

अधश्च पद्मनाभो मे सहस्रांशुसमप्रभः । सर्वायुधः सर्वशक्तिः सर्वाद्यःसर्वतोमुखः ॥ १२४ ॥

अधस्तात् मे पद्मनाभः सहस्रांशुसमप्रभः स्थितः। सर्वायुधः सर्वशक्तिः सर्वाद्यः सर्वतोमुखः॥

Verse 125

इन्द्र गोपप्रभः पायात्पाशहस्तोऽपराजितः । स बाह्याभ्यन्तरे देहमव्याद्दामोदरो हरिः ॥ १२५ ॥

इन्द्रगोपप्रभोऽपराजितः पाशहस्तः श्रीहरिर्मां पातु; दामोदरः हरिः बाह्याभ्यन्तरे देहमव्यादिति ॥

Verse 126

एवं सर्वत्र निश्छिद्रं नामद्वादशपञ्जरम् । प्रविष्टोऽह न मे किञ्चिद्भयमस्ति कदाचन ॥ १२६ ॥

एवं सर्वत्र निश्छिद्रं नामद्वादशपञ्जरं प्रविष्टोऽहं; न मे किञ्चिद्भयमस्ति कदाचन ॥

Verse 127

एवं रक्षां विधायाथ दुर्द्धर्षो जायते नरः । सर्वेषु नृहरेर्मन्त्रवर्गेष्वेवं विधिर्मतः ॥ १२७ ॥

एवं रक्षां विधायाथ नरः दुर्द्धर्षो जायते; सर्वेषु नृहरेर्मन्त्रवर्गेष्वेवं विधिर्मतः ॥

Verse 128

पूर्वोक्तविधिना सर्वं ध्यानपूजादिकं चरेत् । जितं ते पुण्डरीकाक्ष नमस्ते विश्वभावन ॥ १२८ ॥

पूर्वोक्तविधिना सर्वं ध्यानपूजादिकं चरेत्; ‘जितं ते पुण्डरीकाक्ष, नमस्ते विश्वभावन’ इति ॥

Verse 129

नमस्तेऽस्तु हृषीकेश महापुरुष ते नमः । इत्थं सम्प्रार्थ्य जप्त्वा च पठित्वा विसृजेद्विभुम् ॥ १२९ ॥

नमस्तेऽस्तु हृषीकेश, महापुरुष ते नमः; इत्थं सम्प्रार्थ्य जप्त्वा च पठित्वा विसृजेद्विभुम् ॥

Verse 130

एवं सिद्धे मनौ मन्त्री जायते सम्पदां पदम् । जयद्वयं श्रीनृसिंहेत्यष्टार्णोऽय मनूत्तमः ॥ १३० ॥

एवं मन्त्रे सिद्धे साधकः सम्पदां पदं प्राप्नोति, सिद्धिं च लभते। अयं मनूत्तमः अष्टार्णो मन्त्रः— “जयद्वयं श्रीनृसिंहः” इति॥

Verse 131

मुनिर्ब्रह्माथ गायत्री छन्दः प्रोक्तोऽस्य देवता । श्रीमाञ्जयनृसिंहस्तु सर्वाभीष्टप्रदायकः ॥ १३१ ॥

अस्य मन्त्रस्य मुनिः ब्रह्मा, छन्दः गायत्री, देवता श्रीमान् जयनृसिंहः—सर्वाभीष्टप्रदायकः॥

Verse 132

सेन्दुगोविन्दपूर्वेण वियता सेन्दुनापुनः । षड्दीर्घाढ्ये न कुर्वीत षडंगानि विशालधीः ॥ १३२ ॥

षड्दीर्घैर्भारिते पाठे षडङ्गानि न रचयेत् विशालधीः। “सेन्दु–गोविन्द” इत्यादि-पूर्वनियममनुसृत्य पुनः निर्दिष्टावकाशेन मात्रां मिमीत॥

Verse 133

ततो ध्यायेद्धृदि विभुं नृसिंहं चन्द्र शेखरम् ॥ १३३ ॥

ततः हृदि विभुं नृसिंहं चन्द्रशेखरं ध्यायेत्॥

Verse 134

श्रीमन्नृकेसरितनो जगदेकबन्धो श्रीनीलकण्ठ करुणार्णव सामराज । वह्नीन्दुतीव्रकरनेत्र पिनाकपाणे शीतांशुशेखर रमेश्वर पाहि विष्णो ॥ १३४ ॥

श्रीमन् नृकेसरितनो जगदेकबन्धो श्रीनीलकण्ठ करुणार्णव सामराज। वह्नीन्दुतीव्रकरनेत्र पिनाकपाणे शीतांशुशेखर रमेश्वर पाहि विष्णो॥

Verse 135

ध्यात्वैवं प्रजपेल्लक्षाष्टकं मन्त्री दशांशतः । साज्येन पायसान्नेन जुहुयात्प्राग्वदर्चनम् ॥ १३५ ॥

एवं ध्यात्वा मन्त्रविद् लक्षाष्टकं मन्त्रं दशांशतः प्रजपेत्। ततः तस्य दशमांशेन साज्येन पायसान्नेन च प्रागुक्तविधिना हुत्वा पूर्ववत् पूजनं कुर्यात्॥

Verse 136

तारो माया स्वबीजान्ते कर्णोग्रं वीरमीरयेत् । महाविष्णुं ततो ब्रूयाज्ज्वलन्तं सर्वतोमुखम् ॥ १३६ ॥

तारं मायां च स्वबीजान्ते कृत्वा कर्णोग्रे वीरमीरयेत् शनैः। ततः सर्वतोमुखं ज्वलन्तं महाविष्णुं ब्रूयात्॥

Verse 137

स्फुरद्द्वयं प्रस्फुरेति द्वयं घोरपदं ततः । वदेद्घोरतरं ते तु तनुरूपं च ठद्वयम् ॥ १३७ ॥

ततः स्फुरद्द्वयं ‘प्रस्फुरेति’ द्वयं चोच्चार्य, घोरपदं वदेत्। अनन्तरं ‘घोरतरं’ ब्रूयात्, सूक्ष्मतनुरूपं च ठद्वयम् उच्चारयेत्॥

Verse 138

प्रचटद्वयमाभाष्य कहयुग्मन च मद्वयम् । बन्धद्वयं घातयेति द्वयं वर्मास्त्रमीरयेत् ॥ १३८ ॥

प्रचटद्वयं वदित्वा, कहयुग्मं तथा मद्वयम् उच्चार्य। अनन्तरं ‘बन्धद्वयं घातयेति’ द्वयं ब्रूयात्; एवं वर्मास्त्रं समीरयेत्॥

Verse 139

नृसिंहं भीषणं भद्रं मृत्युमृत्युं नमाम्यहम् । पञ्चाशीत्यक्षरो मन्त्रो भजतामिष्टदायकः ॥ १३९ ॥

नृसिंहं भीषणं भद्रं मृत्युमृत्युं नमाम्यहम्। पञ्चाशीत्यक्षरो मन्त्रो भजतामिष्टदायकः॥

Verse 140

ऋषी ह्यघोरब्रह्माणौ तथा त्रिष्टुबनुष्टुभौ । छन्दसी च तथा घोरनृसिंहो देवता मतः ॥ १४० ॥

अस्य मन्त्रस्य ऋषी अघोरः ब्रह्मा च; छन्दसी त्रिष्टुबनुष्टुभौ; देवता तु घोरनृसिंहः इति मतम् ॥

Verse 141

ध्यानार्चनादिकं चास्य कुर्यादानुष्टुभं सुधीः । विशेषान्मन्त्रवर्योऽय सर्वरक्षाकरो मतः ॥ १४१ ॥

अस्य ध्यानार्चनादिकं च सुधीः कुर्यात्, अनुष्टुभं च जपेत्; एष मन्त्रवर्यः विशेषात् सर्वरक्षाकरः मतः ॥

Verse 142

बीजं जययुगं पश्चान्नृसिंहेत्यष्टवर्णवान् । ऋषिः प्रजापतिश्चास्यानुष्टुप्छन्द उदाहृतम् ॥ १४२ ॥

बीजं ‘जययुगम्’ इति कथ्यते; ततः परं ‘नृसिंह’ इत्यष्टवर्णः। अस्य ऋषिः प्रजापतिः, छन्दोऽनुष्टुप् उदाहृतम् ॥

Verse 143

विदारणनृसिंहोऽस्य देवता परिकीर्तितः । जं बीजं हं तथा शक्तिर्विनियोगोऽखिलाप्तये ॥ १४३ ॥

अस्य देवता विदारणनृसिंहः परिकीर्तितः। ‘जं’ बीजं, ‘हं’ शक्तिः; विनियोगोऽखिलाप्तये ॥

Verse 144

दीर्घाढ्येन नृसिंहेन षडङ्गन्यासमाचरेत् । रौद्रं ध्यायेन्नृसिंहं तु शत्रुवक्षोविदारणम् ॥ १४४ ॥

दीर्घाढ्येन नृसिंहमन्त्रेण षडङ्गन्यासं समाचरेत्। ततः रौद्रं नृसिंहं ध्यायेत्—शत्रुवक्षोविदारणम् ॥

Verse 145

नखदंष्ट्रायुधं भक्ताभयदं श्रीनिकेतनम् । तप्तहाटककेशान्तज्वलत्पावकलोचनम् ॥ १४५ ॥

नखदंष्ट्रायुधं भक्ताभयप्रदं श्रीनिकेतनम् । तप्तहाटककेशान्तज्वलत्पावकलोचनं तमहं भजे ॥

Verse 146

वज्राधिकनखस्पर्श दिव्यसिंह नमोऽस्तु ते । मुनिर्ब्रह्मा समाख्यातोऽनुष्टुप्छन्दः समीरितः ॥ १४६ ॥

वज्राधिकनखस्पर्श दिव्यसिंह नमोऽस्तु ते । अस्य मन्त्रस्य मुनिर्ब्रह्मा प्रोक्तोऽनुष्टुप्छन्द उच्यते ॥

Verse 147

देवतास्य रदार्णस्य दिव्यपूर्वो नृकेसरी । पादैश्चतुर्भिः सर्वेण पञ्चाङ्गानि समाचरेत् ॥ १४७ ॥

अस्य रदार्णसमूहस्य देवता दिव्यपूर्वकः नृकेसरी । मन्त्रस्य चतुर्भिः पादैः सर्वैः पञ्चाङ्गविधिं समाचरेत् ॥

Verse 148

ध्यानपूजादिकं सर्वं प्राग्वत्प्रोक्तं मुनीश्वर । पूर्वोक्तानि च सर्वाणि कार्याण्यायान्ति सिद्धताम् ॥ १४८ ॥

ध्यानपूजादिकं सर्वं प्राग्वत् प्रोक्तं मुनीश्वर । पूर्वोक्तानि च सर्वाणि कार्याणि सिद्धिमाप्नुयुः ॥

Verse 149

तारो नमो भगवते नरसिंहाय हृच्च ते । जस्तेजसे आविराविर्भव वज्रनखान्ततः ॥ १४९ ॥

ॐ तारः । नमो भगवते नरसिंहाय । हृदि च मे तिष्ठ । जस्तेजसे आविराविर्भव वज्रनखान्ततः ॥

Verse 150

व्रजदंष्ट्रेति कर्मान्ते त्वासयाक्रन्दयद्वयम् । तमो ग्रसद्वयं पश्चात्स्वाहान्ते चाभयं ततः ॥ १५० ॥

कर्मान्ते ‘व्रजदंष्ट्रे’ति जपेत्; ‘त्वासा’ इति द्वयं क्रन्दयेत्। पश्चात् ‘तमोग्रस’ इति तद् द्वयं ग्रसयेत्; स्वाहान्ते चान्ते ‘अभयम्’ इति उच्चरेत्॥

Verse 151

आत्मन्यन्ते च भूयिष्ठा ध्रुवो बीजान्तिमो मनुः । द्विषष्ट्यर्णोऽस्य मुन्यादि सर्वं पूर्ववदीरितम् ॥ १५१ ॥

आदौ ‘आ’कारं न्यसेदन्ते च ‘म’कारम्; मध्ये भूयिष्ठं वर्णसमूहं विन्यसेत्। ‘ध्रुव’ः स्थिरभागः, ‘बीजं’ कारणाक्षरम्, ‘मनुः’ अन्तिमो मन्त्रो भवति। अस्य द्विषष्ट्यर्णत्वं, ऋष्यादिकं च पूर्ववदेव ज्ञेयम्॥

Verse 152

तारो नृसिंहबीजं च नमो भगवते ततः । नरसिंहाय तारश्च बीजमस्य यदा ततः ॥ १५२ ॥

आदौ तारोऽथ नृसिंहबीजं, ततः ‘नमो भगवते’ इति। अनन्तरं ‘नरसिंहाय’ इति वदेत्; अस्य बीजवचने पुनस्तारः परतः स्थाप्यते॥

Verse 153

रूपाय तारः स्वर्बीजं कूर्मरूपाय तारकम् । बीजं वराहरूपाय तारो बीज नृसिंहतः ॥ १५३ ॥

रूपाय तारः स्वर्बीजं; कूर्मरूपाय तारकम्। वराहरूपाय बीजं निर्दिष्टं; नृसिंहस्य तु तार एव बीजं भवति॥

Verse 154

रूपाय तार स्वं बीजं वामनान्ते च रूपतः । पापध्रुवत्रयं बीजं रामाय निगमादितः ॥ १५४ ॥

रूपाय तार एव बीजं; वामनान्तेऽपि रूपतः। रामाय तु ‘पाप-ध्रुव’ इति त्रयं बीजं, निगमादौ यथोक्तम्॥

Verse 155

बीजं कृष्णाय तारान्ते बीजं च कल्किने ततः । जयद्वयं ततः शालग्रामान्ते च निवासिने ॥ १५५ ॥

कृष्णाय बीजं तारान्तं विन्यस्य, ततः कल्किने बीजं योजयेत्। अनन्तरं ‘जय जय’ इति द्वयं, शालग्रामान्ते निवासिने इति च समापयेत्॥

Verse 156

दिव्यसिंहाय डेन्तः स्यात्स्वयम्भूः पुरुषाय हृत् । तारः स्वं बीजमित्येष महासाम्राज्यदायकः ॥ १५६ ॥

दिव्यसिंहाय ‘डेन्तः’ इति वर्णः, स्वयम्भू-पुरुषयोर्हृदि विन्यासः। ‘तारः’ स्वं बीजमिति प्रोक्तम्; एष विन्यासो महासाम्राज्यदायकः॥

Verse 157

नृसिंहमन्त्रः खाङ्कार्णो मुनिरत्रिः प्रकीर्तितः । छन्दोऽतिजगती प्रोक्तं देवता कथिता मनोः ॥ १५७ ॥

नृसिंहमन्त्रः ‘खाङ्’ आदिर्भवति; अस्य ऋषिरत्रिः प्रकीर्तितः। छन्दोऽतिजगती प्रोक्तं, देवता मन इति कथिता॥

Verse 158

दशावतारो नृहरिं बीजं खं शक्तिरव्ययः । षड्दीर्घाढ्येन बीजेन कृत्वाङ्गानि च भावयेत् ॥ १५८ ॥

नृहरिं दशावतारं बीजत्वेन ध्यायेत्, ‘खं’ शक्तिरव्यया इति मन्येत। षड्दीर्घाढ्येन बीजेन अङ्गन्यासं कृत्वा दिव्याङ्गानि भावयेत्॥

Verse 159

अनेकचन्द्र प्रतिमो लक्ष्मीमुखकृतेक्षणः । दशावतारैः सहितस्तनोतु नृहरिः सुखम् ॥ १५९ ॥

अनेकचन्द्रप्रतिमः, लक्ष्मीमुखकृतेक्षणः, दशावतारैः सहितः नृहरिः सुखं तनोतु॥

Verse 160

जपोऽयुतं दशांशेन होमः स्यात्पायसेन तु । प्रागुक्ते पूजयेत्पीठे मूर्तिं सङ्कल्प्य मूलतः ॥ १६० ॥

जपोऽयुतं कर्तव्यं, तस्य दशांशेन पायसेन होमः स्यात्। प्रागुक्ते पीठे मूलतः सङ्कल्प्य मूर्तिं संस्थाप्य ततः पूजयेत्॥

Verse 161

अंगान्यादौ च मत्स्याद्यान्दिग्दलेषु ततोऽचयेत् । इन्द्रा द्यानपि वज्राद्यान्सम्पूज्येष्टमवाप्नुयात् ॥ १६१ ॥

आदौ अङ्गानि विन्यस्य, ततः मत्स्यादीन् दिग्दलपद्मेषु न्यसेत्। अनन्तरं इन्द्रादीन् वज्रादिचिह्नैः सह सम्पूज्य इष्टं फलम् अवाप्नुयात्॥

Verse 162

सहस्रार्णं महामन्त्रं वक्ष्ये तन्त्रेषु गोपितम् । तारो माया रमा कामो बीजं क्रोधपदं ततः ॥ १६२ ॥

सहस्रार्णं महामन्त्रं वक्ष्यामि, यत् तन्त्रेषु गोपितम्। तस्य बीजानि—तारो माया रमा कामः, ततः क्रोधपदं च॥

Verse 163

मूर्ते नृसिंहशब्दान्ते महापुरुष ईरयेत् । प्रधानधर्माधर्मान्ते निगडेतिपदं वदेत् ॥ १६३ ॥

मूर्तिशब्दान्ते नृसिंहशब्दं वदेत्, नृसिंहान्ते महापुरुषं च ईरयेत्। प्रधान-धर्म-अधर्मान्ते ‘निगडेति’ इति पदं वदेत्॥

Verse 164

निर्मोचनान्ते कालेति ततः पुरुष ईरयेत् । कालान्तकसदृक्तोयं स्वेश्वरान्ते सदृग्जलम् ॥ १६४ ॥

निर्मोचनान्ते ‘कालेति’ वदेत्, ततः ‘पुरुष’ इति च ईरयेत्। अयं जलं कालान्तकसदृशं; स्वेश्वरान्ते सदृग्जलं समापयति॥

Verse 165

श्रान्तान्ते तु निविष्टेति चैतन्यचित्सदा ततः । भासकान्ते तु कालाद्यतीतनित्योदितेति च ॥ १६५ ॥

श्रान्तान्ते छन्दोऽवसाने ‘निविष्ट’ इति गृह्यते; ततः ‘चैतन्यचित्सदा’ इति नित्यचिद्रूपं बोध्यते। भासकान्ते तु ‘कालाद्यतीतनित्योदित’ इति—कालाद्यतीतं नित्यं सदोदितं परं तदुच्यते॥

Verse 166

उदयास्तमयाक्रान्तमहाकारुणिकेति च । हृदयाब्जचतुश्चोक्ता दलान्ते तु निविष्टितः ॥ १६६ ॥

‘उदयास्तमयाक्रान्त’ इति च ‘महाकारुणिक’ इति च—एतेऽपि हृदयाब्जे चतुरो नामभेदाः प्रोक्ताः। दलान्ते तु स एव निविष्टितो भवति॥

Verse 167

चैतन्यात्मन्श्चतुरात्मन्द्वादशात्मन्स्ततः परम् । चतुर्विंशात्मन्नन्ते तु पञ्चविंशात्मन्नित्यपि ॥ १६७ ॥

आत्मा ‘चैतन्य’ इति प्रोक्तः; ‘चतुरात्मा’ इति च; ततः ‘द्वादशात्मा’ इति परम्। अनन्तरं ‘चतुर्विंशात्मा’ इति; अन्ते च ‘पञ्चविंशात्मा’ नित्य इत्यपि कथ्यते॥

Verse 168

बको हरिः सहस्रान्ते मूर्ते एह्येहि शब्दतः । भगवन्नृसिंहपुरुष क्रोधेश्वर रसा सह ॥ १६८ ॥

सहस्रान्ते ‘बक’मूर्तिर्हरिः ‘एह्येहि’ इति शब्दतो ह्वयितः—“भगवन्! नृसिंहपुरुष! क्रोधेश्वर! रसासह आगच्छ” इति॥

Verse 169

स्रवन्दितान्ते पादेति कल्पान्ताग्निसहस्र च । कोट्याभान्ते महादेव निकायदशशब्दतः ॥ १६९ ॥

स्रवन्दितान्ते ‘पाद’ इति; कल्पान्ते च सहस्राग्निसमप्रभम्, कोट्याभान्ते इव दीप्तम्। हे महादेव, निकायदशशब्दतः—शब्दानां दशधा वर्गीकरणेन—एवं वर्ण्यते॥

Verse 170

शतयज्ञातलं ज्ञेयं ततश्चामलयुग्मकम् । पिङ्गलेक्षणसटादंष्ट्रा दंष्ट्रायुध नखायुध ॥ १७० ॥

शतयज्ञातलं नाम लोकं ज्ञेयम्; ततः परं चामलयुग्मकं भवति। तत्र पिङ्गलेक्षणाः सटायुक्ताः दंष्ट्रालाः, दंष्ट्रायुधा नखायुधाश्च सत्त्वाः वसन्ति॥

Verse 171

दानवेन्द्रा न्तकावह्निणशोणितपदं ततः । संसक्तिविग्रहान्ते तु भूतापस्मारयातुधान् ॥ १७१ ॥

ततः ‘दानवेन्द्रान्तकावह्निणः शोणितपदं’ इति बोध्यम्। संसक्तिविग्रहान्ते तु भूतापस्मारयातुधानादीनां द्योतनं भवति॥

Verse 172

सुरासुरवन्द्यमानपादपङ्कजशब्दतः । भगवन्व्योमचक्रेश्चरान्ते तु प्रभावप्यय ॥ १७२ ॥

सुरासुरैर्वन्द्यमानपादपङ्कजघोषशब्देन, भगवन् व्योमचक्रेश्वरः चरान्ते सर्वप्रभावस्याप्ययं करोति॥

Verse 173

रूपेणोत्तिष्ठ चोत्तिष्ठ अविद्यानिचयं दह । दहज्ञानैश्वर्यमन्ते प्रकाशययुगं ततः ॥ १७३ ॥

रूपेणोत्तिष्ठ, चोत्तिष्ठ—अविद्यानिचयं दह। ज्ञानाग्निना ऐश्वर्यं प्रज्वाल्य, ततः प्रकाशेन युगं प्रकाशय॥

Verse 174

ॐ सर्वज्ञ अरोषान्ते जम्भाजृम्भ्यवतारकम् । सत्यपुरुषशब्दान्ते सदसन्मध्य ईरयेत् ॥ १७४ ॥

‘ॐ’ इति प्रणवं उच्चारयेत्; ‘सर्वज्ञ’शब्दानन्तरं ‘अरोष’शब्दान्ते ‘जम्भा–आजृम्भ्य–अवतारक’सहितम्। ‘सत्यपुरुष’शब्दान्ते तु ‘सत्’ ‘असत्’ इत्येतयोर्मध्ये उच्चारयेत्॥

Verse 175

निविष्टं मम दुःस्वप्नभयं निगडशब्दतः । भयं कान्तारशब्दान्ते भयं विषपदात्ततः ॥ १७५ ॥

निगडशब्दश्रवणात् मम दुःस्वप्नभयं निविष्टम्। कान्तारशब्दस्यान्ते भयं जायते, विषपदस्योच्चारणात् अपि भयं भवति॥१७५॥

Verse 176

ज्वरान्ते डाकिनी कृत्याध्वरेवतीभयं ततः । अशन्यन्ते भयं दुर्भिक्षभयं मारीशब्दतः ॥ १७६ ॥

ज्वरान्ते डाकिनीकृत्याध्वरेवतीभयं भवेत्। ततः अशन्यन्ते भयं, मारीशब्दतः दुर्भिक्षभयं जायते॥१७६॥

Verse 177

भयं मारीचशब्दान्ते भयं छायापदं ततः । स्कन्दापस्मारशब्दान्ते भयं चौरभयं ततः ॥ १७७ ॥

मारीचशब्दान्ते भयं, तथा छायापदेऽपि भयम्। स्कन्दापस्मारशब्दान्ते भयं, ततः चौरभयं भवेत्॥१७७॥

Verse 178

जलस्वप्नाग्निभयं गजसिंहभुजङ्गतः । भयं जन्मजरान्ते मरणादिशब्दमीरयेत् ॥ १७८ ॥

जलात् स्वप्नात् अग्नितश्च भयं जायते, गजसिंहभुजङ्गेभ्यश्च। जन्मजरान्ते मरणादिशब्दान् भीत्या उच्चारयेत्॥१७८॥

Verse 179

भयं निर्मोचययुगं प्रशमययुगं ततः । ज्ञेयरूपधारणान्ते नृसिंहबृहत्सामतः ॥ १७९ ॥

ततः नृसिंहबृहत्साम्ना भय-निर्मोचनयुगं भय-प्रशमनयुगं च आचरेत्। ज्ञेयरूपधारणान्ते तद् यथाविधि विनियोजयेत्॥१७९॥

Verse 180

पुरुषान्ते सर्वभयनिवारणपदं ततः । अष्टाष्टकं चतुःषष्टिः चेटिकाभयमीरयेत् ॥ १८० ॥

पुरुषमन्त्रान्ते ततः सर्वभयनिवारणपदं उच्चारयेत् । अनन्तरम् अष्टाष्टकं चतुःषष्टिं च जपेत्, चेटिकाभयापहं मन्त्रं च प्रकीर्तयेत् ॥

Verse 181

विद्यावृतस्त्रयस्त्रिंशद्देवताकोटिशब्दतः । नमितान्ते पदपदात्पङ्कजान्वित ईरयेत् ॥ १८१ ॥

विद्यावृतं मन्त्रं त्रयस्त्रिंशत्कोटिदेवताशब्दैः समाह्वयन् उच्चारयेत् । नमितान्ते तु पदपदात् पङ्कजोपमालङ्कृतं जपेत् ॥

Verse 182

सहस्रवदनान्ते तु सहस्रोदर संवदेत् । सहस्रेक्षणशब्दान्ते सहस्रपादमीरयेत् ॥ १८२ ॥

सहस्रवदनशब्दान्ते तु ‘सहस्रोदर’ इति वदेत् । ‘सहस्रेक्षण’शब्दान्ते ‘सहस्रपाद’ इति चीरयेत् ॥

Verse 183

सहस्रभुज सम्प्रोच्य सहस्रजिह्व संवदेत् । सहस्रान्ते ललाटेति सहस्रायुधतोधरात् ॥ १८३ ॥

प्रथमं ‘सहस्रभुज’ इति सम्प्रोच्य, ततः ‘सहस्रजिह्व’ इति संवदेत् । अन्ते ‘सहस्रललाट’ इति वदेत्, सहस्रायुधधारिणं ध्यायन् ॥

Verse 184

तमःप्रकाशक पुरमथनान्ते तु सर्व च । मन्त्रे राजेश्वरपदाद्विहायसगतिप्रद ॥ १८४ ॥

अयं मन्त्रः तमःप्रकाशकः; पुरमथनकर्मान्ते तु सर्वथा योजनीयः । मन्त्रे ‘राजेश्वर’पदादारभ्य ‘विहायसगतिप्रद’ इति खण्डः दिव्यगतिं प्रददाति ॥

Verse 185

पातालगतिप्रदान्ते यन्त्रमर्द्दन ईरयेत् । घोराट्टहासहसितविश्वावासपदं ततः ॥ १८५ ॥

पातालगतिप्रदाने मन्त्रान्ते ‘यन्त्रमर्द्दन’मिति मन्त्रं ततः उच्चारयेत् । अनन्तरं ‘घोराट्टहासहसित–विश्वावास’ इति पदं जपेत् ॥

Verse 186

वासुदेव ततोऽक्रूर ततो हयमुखेति च । परमहंसविश्वेश विश्वान्ते तु विडम्बन ॥ १८६ ॥

ततः ‘वासुदेव’ इति स्तूयते, ततः ‘अक्रूर’ इति, ततः ‘हयमुख’ इति च। स परमहंसः, विश्वेशः; विश्वान्ते तु ‘विडम्बन’ इति कीर्त्यते ॥

Verse 187

निविष्टान्ते ततः प्रादुर्भावकारक ईरयेत् । हृषीकेश च स्वच्छन्द निःशेषजीव विन्यसेत् ॥ १८७ ॥

निविष्टकर्मान्ते ततः प्रादुर्भावकारकं मन्त्रं उच्चारयेत्। अनन्तरं हृषीकेशं स्वच्छन्दं च देवं स्मृत्वा, निःशेषजीवेषु न्यासं विन्यसेत् ॥

Verse 188

ग्रासकान्ते महापश्चात्पिशितासृगितीरयेत् । लंपटान्ते खेचरीति सिद्ध्य्न्ते तु प्रदायक ॥ १८८ ॥

ग्रासकर्मान्ते ‘पिशितासृक्’ इति महन्मन्त्रं ततः उच्चारयेत्। ‘लंपट’कर्मान्ते ‘खेचरी’ इति च। एते सिद्धिप्रदायका इति कथ्यन्ते ॥

Verse 189

अजेयाव्यय अव्यक्त ब्रह्माण्डोदर इत्यपि । ततो ब्रह्मसहस्रान्ते कोटिस्रग्रुण्डशब्दतः ॥ १८९ ॥

‘अजेय’, ‘अव्यय’, ‘अव्यक्त’, ‘ब्रह्माण्डोदर’ इत्यपि (स) कीर्त्यते। ततः ब्रह्मसहस्रान्ते ‘कोटिस्रग्रुण्ड’ इति शब्दो जायते ॥

Verse 190

माल पण्डितमुण्डेति मत्स्य कूर्म ततः परम् । वराहान्ते नृसिंहेति वामनान्ते समीरयेत् ॥ १९० ॥

क्रमेण नामानि समीरयेत्— “मालः पण्डितः मुण्डः”; ततः “मत्स्यः” “कूर्मः” च। “वराह”समाप्तौ “नृसिंह”मिति, “वामन”समाप्तौ च यथाक्रमं परं नाम जपेत्॥

Verse 191

त्रैलोक्याक्रमणान्ते तु पादशालिक ईरयेत् । रामत्रय ततो विष्णुरूपान्ते धर एव च ॥ १९१ ॥

त्रैलोक्याक्रमणसमाप्तौ तु “पादशालिक”मिति वदेत्। ततः “रामत्रय”निर्देशानन्तरं, “विष्णुरूप”समाप्तौ च “धर”मपि समीरयेत्॥

Verse 192

तत्त्वत्रयान्ते प्रणवाधारतस्तच्छिखां पदम् । निविष्टवह्निजायान्ते स्वधा चैव ततो वषट् ॥ १९२ ॥

तत्त्वत्रयसमाप्तौ प्रणवाधारतः “शिखा”लक्षणं पदं न्यसेत्। निविष्टवह्निजायान्ते “स्वधा”मपि योजयेत्, ततः परं “वषट्” इति॥

Verse 193

नेत्र वर्मास्त्रमुच्चार्य्यप्राणाधार इतीरयेत् । आदिदेवपदात्प्राणापानपश्चान्निविष्टितः ॥ १९३ ॥

नेत्र-वर्म-अस्त्र-मन्त्रान् उच्चार्य, ततः “प्राणाधार” इति समीरयेत्। अनन्तरं आदिदेवपदात् प्राणापानौ यथाक्रमं नियोजयेत्॥

Verse 194

पाञ्चरात्रिक दितिज विनिधनान्ते करेति च । महामाया अमोघान्ते दर्यं दैत्येन्द्र शब्दतः ॥ १९४ ॥

पाञ्चरात्रिकप्रयोगे “दितिज”शब्दात् “विनिधन”प्रत्ययेन “करेति” इति रूपं भवति। तथा “महामाया”शब्दात् “अमोघ”प्रत्ययः, “दर्यं”शब्दात् च “दैत्येन्द्र” इति—एवं शब्दप्रमाणतः॥

Verse 195

दर्यान्ते दलनेत्युक्ता तेजोराशिन् ध्रुवं स्मरः । तेजस्वरान्ते पुरुष्पंङेन्ते सत्यपूरुष ॥ १९५ ॥

“दर्या”शब्दस्य अन्ते “दलन” इति कथ्यते। “तेजोराशि”समासे ध्रुवो नियमः “स्मर” इति। “तेजस्वर”शब्दान्ते “पुरुष्पंङ” भवति; अन्ते च “सत्यपूरुष” इति निश्चयः॥१९५॥

Verse 196

अस्त्रतारोऽच्युतास्त्रं च तारो वाचा सुदेव फट् । तारमायामूर्तेः फट् वः कामः स्वरादिमः ॥ १९६ ॥

“तार” अक्षरं अच्युतास्त्रेण युक्तं “अस्त्र”मन्त्रं भवति। वाचा युक्तं “सुदेव फट्” इति। मायामूर्त्या युक्तं “(तार)… फट्” इति। तथा “वः” इति स्वरादिमः कामः कथ्यते॥१९६॥

Verse 197

मूर्तेस्त्रमव्ययोबीजं विश्वमूर्तेस्त्रिमव्ययः । मायाविश्वात्मने षट् च तारः सौचं तुरात्मने ॥ १९७ ॥

मूर्तेः (साकारदेवतायाः) अव्ययो बीजाक्षरं “त्रम्”। विश्वमूर्तेः अव्ययबीजं “त्रिम्”। मायया विश्वात्मने षट् (अक्षराणि) सन्ति। अन्तरात्मने “तार” (ॐ) निर्दिष्टः; तुरात्मने (चतुर्थाय) “सौच” इति॥१९७॥

Verse 198

फट् तारोहं विश्वरूपिन्नस्त्रं च तदनन्तरम् । तारौह्रैपरमान्ते तु ह्रंसफट्प्रणवस्ततः ॥ १९८ ॥

प्रथमं “फट्” उच्चार्य, ततः “तारोहं” (इति) जपेत्। अनन्तरं “विश्वरूपिन्” अस्त्रमन्त्रं पठेत्। ततः परमान्ते “तारौह्रै” इत्यस्य, “ह्रंस” “फट्” च, पश्चात् प्रणवम् (ॐ) जपेत्॥१९८॥

Verse 199

ह्रः हिरण्यगर्भरूप धारणान्ते च फट् ध्रुवः । ह्रौं अनौपम्यरूपधारिणास्त्रं ध्रुवस्ततः ॥ १९९ ॥

“ह्रः” इति बीजं हिरण्यगर्भरूपधारणायाः धारणान्ते “फट्” सह ध्रुवं नियोज्यम्। ततः “ह्रौं” इति, अनौपम्यरूपधारिणः अस्त्रमन्त्रः अपि ध्रुवः (नियतः)॥१९९॥

Verse 200

क्षौं नृसिंहरूपधारिन् ॐ क्लं श्लश्च स्वरादिकः । ष्टाङ्गविन्यासविन्यस्तमूर्तिधारिंस्ततश्च फट् ॥ २०० ॥

आह्वयेत्—“क्षौं नृसिंहरूपधारिन्, ॐ, क्लं, श्ल”—स्वरादिकं जपन्। षडङ्गन्यासविन्यस्तमूर्तिधरं देवं ध्यायित्वा, अन्ते “फट्” इति उच्चरेत्॥