Māsopavāsa (Month-long Fast) and Repeated Parāka Observances: Procedure and Fruits

Verse 1

सनक उवाच । अन्यद् व्रत वरं वक्ष्ये तच्छृणुष्व समाहितः । सर्वापापहरं पुण्यं सर्वलोकोपकारकम् ॥ १ ॥

सनक उवाच—अन्यदपि व्रतवरं वक्ष्यामि; तत् समाहितचित्तः शृणु। एतत् पुण्यं सर्वपापहरं सर्वलोकोपकारकं च॥

Verse 2

आषाढ्रे श्रावणे वापि तथा भाद्रपदेऽपि च । तथैवाश्विनके मासे कुर्यादेतद्वतं द्विज ॥ २ ॥

आषाढे श्रावणे वापि तथा भाद्रपदेऽपि च। तथैवाश्विनमासेऽपि कुर्यादेतद्व्रतं द्विज॥

Verse 3

एतेष्वन्यतमे मासे शुल्कपक्षे जितेन्द्रियः । प्राशयेत्पञ्चगव्यं च स्वपेद्विष्णुसमीपतः ॥ ३ ॥

एतेष्वन्यतमे मासे शुक्लपक्षे जितेन्द्रियः। प्राशयेत् पञ्चगव्यं च स्वपेद् विष्णुसमीपतः॥

Verse 4

ततः प्रातः समुत्थाय नित्यकर्म समाप्य च । श्रद्धया पूजयेद्विष्णुं वशी क्रोधविवार्जितः ॥ ४ ॥

ततः प्रातः समुत्थाय नित्यकर्म समाप्य च। श्रद्धया पूजयेद् विष्णुं वशी क्रोधविवर्जितः॥

Verse 5

विद्वद्भिः सहितो विष्णुमर्चयित्वा यथोचितम् । संकल्पं तु ततः कुर्यास्त्वस्ति वाचनपूर्वकम् ॥ ५ ॥

विद्वद्भिः सहितो विष्णुमर्चयित्वा यथोचितम्। संकल्पं ततः कुर्यात् स्वस्तिवाचनपूर्वकम्॥

Verse 6

मासमेकं निराहारो ह्यद्यप्रभृति केशव । मासान्तं पारणं कुर्वे देवदेव तवाज्ञया ॥ ६ ॥

हे केशव, अद्यप्रभृति मासमेकं निराहारो भविष्यामि; मासान्ते तवाज्ञया, देवदेव, पारणं करिष्यामि॥

Verse 7

तपोरुप नमस्तुभ्यं तपसां फल दायक । ममाभीष्टप्रदं देहि सर्वविघ्नान्निवारय ॥ ७ ॥

तपोमूर्ते नमस्तुभ्यं, तपसां फलदायक; ममाभीष्टप्रदं देहि, सर्वविघ्नान्निवारय॥

Verse 8

एवं समर्प्य देवस्य विष्णोर्मासव्रतं शुभम् । ततः प्रभृति मासान्तं निवसेद्धरिमन्दिरे ॥ ८ ॥

एवं देवस्य विष्णोर्मासव्रतं शुभं समर्प्य; ततः प्रभृति मासान्तं हरिमन्दिरे निवसेत्॥

Verse 9

प्रत्यहं स्नापयेद्देवं पञ्चामृतविधानतः । दीपं निरन्तरं कुर्यात्तस्मिन्मासे हरेर्गृहे ॥ ९ ॥

प्रत्यहं पञ्चामृतविधानतः देवं स्नापयेत्; तस्मिन्मासे हरेर्गृहे दीपं निरन्तरं कुर्यात्॥

Verse 10

प्रत्यहं खादयेत्काष्ठं ह्यपामार्ग समुद्भवम् । ततः स्नायीत विधिन्नारायणपरायणः ॥ १० ॥

प्रत्यहं अपामार्गसमुद्भवं काष्ठं खादयेत्; ततः नारायणपरायणः विधिना स्नायीत॥

Verse 11

ततः संस्नापयेद्विष्णुं पूर्ववत्प्रयतोऽर्चयेत् । ब्राह्मणान्भोजयेच्छक्त्या भक्तियुक्तः सदक्षिणम् ॥ ११ ॥

ततः पूर्ववद्विष्णुं संस्नाप्य प्रयतः पुमान् । विधिवदर्चयेद्भक्त्या ब्राह्मणान्भोजयेच्छक्त्या सदक्षिणान् ॥

Verse 12

स्वयं च बन्धुभिः सार्द्धं भुञ्जीत प्रयतेन्द्रियः । एवं मासोपवासांश्च व्रती कुर्यात्र्रयोदश ॥ १२ ॥

स्वयं च बन्धुभिः सार्धं संयतेन्द्रियः प्रयत्नतः । भुञ्जीत; एवं मासोपवासान् व्रती त्रयोदश कुर्यात् ॥

Verse 13

वर्षान्ते वेदविदुषे गां प्रदद्यात्स दक्षिणाम् । भोजयेद्वब्राह्माणांस्तत्र द्वादशैव विधानतः । शक्त्या च दक्षिणां दद्याद्रूह्यण्याभरणानि च ॥ १३ ॥

वर्षान्ते वेदविदुषे गां दद्यात् सदक्षिणाम् । तत्र द्वादश ब्राह्मणान् विधिवद्भोजयेत्; शक्त्या दद्याद्दक्षिणां हेमरूप्याभरणानि च ॥

Verse 14

मासोपवासत्रितयं यः कुर्यात्संयते न्द्रियः । आप्तोर्यामस्य यज्ञस् द्विगुणं फलमश्नुते ॥ १४ ॥

मासोपवासत्रितयं यः कुर्यात् संयतेन्द्रियः । स आप्तोर्यामयज्ञस्य द्विगुणं फलमश्नुते ॥

Verse 15

चतुः कृत्वः कृतं येन पाराकं मुनिसत्तम । स लभेत्परमं पुण्यमष्टान्गिष्टोमसंभवम् ॥ १५ ॥

चतुःकृत्वः कृतं येन पाराकं मुनिसत्तम । स लभेत् परमं पुण्यमष्टाङ्गिष्टोमसंभवम् ॥

Verse 16

पञ्चकृत्वो व्रतमिदं कृतं येन महात्मना । अत्यन्गिष्टोमजं पुण्यं द्विगुणं प्राप्नुयान्नरः ॥ १६ ॥

पञ्चकृत्वो य इदं व्रतं महात्मा सम्यक् करोति, स अङ्गिष्टोमयज्ञजं पुण्यमत्यन्तं द्विगुणं प्राप्नुयात्।

Verse 17

मासोपवाषट्कं यः करोति सुसमाहितः । ज्योतिष्टोस्य यज्ञस्य फलं सोऽष्टगुणं लभेत् ॥ १७ ॥

मासोपवाषट्कं यः सुसमाहितः करोति, स ज्योतिष्टोमयज्ञस्य फलं अष्टगुणं लभेत्।

Verse 18

निराहारः सप्तकृत्वो नरो मासोपवासकान् । अश्वमेधस्य यज्ञस्य फलमष्टगुणं लभेत् ॥ १८ ॥

निराहारः सप्तकृत्वो नरो मासोपवासकान् कृत्वा, अश्वमेधयज्ञस्य फलं अष्टगुणं लभेत्।

Verse 19

मासोपावासान्यः कुर्यादष्टकृत्वो मुनीश्वर । नरमेधाख्ययज्ञस्य फलं पञ्चगुणं लभेत् ॥ १९ ॥

मासोपवासान् यः कुर्यादष्टकृत्वो मुनीश्वर, स नरमेधाख्ययज्ञस्य फलं पञ्चगुणं लभेत्।

Verse 20

यस्तु मासोपवासांश्च नवकृत्वः समाचरेत् । गोमेधमखजं पुण्यं लभते त्रिगुणं नरः ॥ २० ॥

यस्तु मासोपवासान् नवकृत्वः समाचरेत्, स गोमेधमखजं पुण्यं त्रिगुणं लभते नरः।

Verse 21

दशकृत्वस्तु यः कुर्यात्पराकं मुनिसत्तम । स ब्रह्ममेधयज्ञस्य त्रिगुणं फलमश्नुते ॥ २१ ॥

हे मुनिसत्तम, यः कश्चिद् दशकृत्वः पराकव्रतं कुर्यात्, स ब्रह्ममेधयज्ञफलस्य त्रिगुणं फलम् अश्नुते।

Verse 22

एकादश पराकांश्च यः कुर्यात्संयतेन्द्रियः । स याति हरिसारुप्यं सर्वभोगसमन्वितम् ॥ २२ ॥

यः संयतेन्द्रियः एकादश पराकान् कुर्यात्, स हरिसारूप्यं याति सर्वभोगसमन्वितम्।

Verse 23

त्रयोदश पराकांश्च यः कुर्यात्प्रयतो नरः । स याति परमानन्दं यत्र गत्वा न शोचति ॥ २३ ॥

यः प्रयतो नरः त्रयोदश पराकान् सम्यक् कुर्यात्, स परमानन्दं याति; यत्र गत्वा पुनः न शोचति।

Verse 24

मासोपवासनिरता गङ्गास्नानपरायणाः । धममार्गप्रवक्तारो मुक्ता एव न सशंयः ॥ २४ ॥

ये मासोपवासनिरताः गङ्गास्नानपरायणाः धर्ममार्गप्रवक्तारः, ते मुक्ताः एव; न संशयः।

Verse 25

अवीराभिर्यतिभिर्ब्रह्यचारिभिः । मासोपवासः कर्त्तव्यो वनस्थैश्च विशेषतः ॥ २५ ॥

अवीराभिः यतिभिः ब्रह्मचारिभिः च, मासोपवासः कर्तव्यः; वनस्थैः च विशेषतः।

Verse 26

नारी वा पुरुषो वापि व्रतमेतत्सुदुर्लभम् । कृत्वा मोक्षमवान्पोति योगिनामपि दुर्लभम् ॥ २६ ॥

नारी वा पुरुषो वापि व्रतमेतत् सुदुर्लभम् । यः कृत्वा मोक्षमाप्नोति योगिनामपि दुर्लभम् ॥

Verse 27

गृहस्थो वानप्रस्थो वा व्रती वा भिक्षुरेव वा । मूर्खो वा पण्डितो वापि श्रुत्वैतन्मोक्षभाग्भवेत् ॥ २७ ॥

गृहस्थो वानप्रस्थो वा व्रती वा भिक्षुरेव वा । मूर्खो वा पण्डितो वापि श्रुत्वैतन्मोक्षभाग्भवेत् ॥

Verse 28

इदं पुण्यं व्रताख्यानं नारायण परायणः । श्रृणुयाद्वाचयेद्वापि सर्वपापैः प्रमुच्यते ॥ २८ ॥

इदं पुण्यं व्रताख्यानं नारायणपरायणः । श्रृणुयाद्वाचयेद्वापि सर्वपापैः प्रमुच्यते ॥