The Pañcarātra Vow (Haripañcaka Vrata): Observance from Śukla Ekādaśī to Pūrṇimā

Verse 1

सनक उवाच । अन्यद्व्रतं प्रवक्ष्यामि श्रृणु नारद तत्त्वतः । दुर्लभं सर्वलोकेषु विख्यातं हरिपञ्चकम् ॥ १ ॥

सनक उवाच । अन्यद्व्रतं प्रवक्ष्यामि शृणु नारद तत्त्वतः । दुर्लभं सर्वलोकेषु विख्यातं हरिपञ्चकम् ॥

Verse 2

नारीणां च नराणां च सर्वदुःखनिवारणम् । धर्मकामार्थमोक्षाणां निदानं मुनिसत्तम ॥ २ ॥

नारीणां च नराणां च सर्वदुःखनिवारणम् । धर्मकामार्थमोक्षाणां निदानं मुनिसत्तम ॥

Verse 3

सर्वाभीष्टप्रदं चैव सर्वव्रतफलप्रदम् । मार्गशीर्षे सिते पक्षे दशम्यां नियतेन्द्रियः ॥ ३ ॥

सर्वाभीष्टप्रदं चैव सर्वव्रतफलप्रदम् । मार्गशीर्षे सिते पक्षे दशम्यां नियतेन्द्रियः ॥

Verse 4

कुर्यात्स्नानादिकं कर्म दन्तधावनपूर्वकम । कृत्वा देवार्चनं सम्यक्तथा पञ्च महाध्वरान् ॥ ४ ॥

कुर्यात्स्नानादिकं कर्म दन्तधावनपूर्वकम् । कृत्वा देवार्चनं सम्यक्तथा पञ्च महाध्वरान् ॥

Verse 5

एकाशी च भवेत्तस्मिन् दिने नियममास्थिताः । ततः प्रातः समुत्थाय ह्येकादश्यां मुनीश्वरः ॥ ५ ॥

तस्मिन् दिने नियममास्थायैकाशनं कुर्युः। ततः प्रातः समुत्थाय एकादश्यां मुनीश्वरः विधिवत् व्रतमाचरेत्॥

Verse 6

स्नानं कृत्वा यथाचारं हरिं चैवार्चयेद्गृहे । स्नापयेद्देवदेवेशं पञ्चामृतविधानतः ॥ ६ ॥

यथाचारं स्नानं कृत्वा गृहे हरिं समर्चयेत्। पञ्चामृतविधानतः देवदेवेशं स्नापयेत्॥

Verse 7

अर्चयेत्परया भक्त्या गन्धपुष्पादिभिः क्रमात् । धूपैर्दीपैश्च नैवैद्यैस्ताम्बूलैश्च प्रदक्षिणैः ॥ ७ ॥

परया भक्त्या क्रमाद् गन्धपुष्पादिभिरर्चयेत्। धूपदीपनैवेद्यताम्बूलैः प्रदक्षिणैश्च॥

Verse 8

संपूज्य देवदेवेशमिमं मन्त्रमुदीरयेत् । नमस्ते ज्ञानरूपाय ज्ञानदाय नमोऽस्तुते ॥ ८ ॥

देवदेवेशं सम्यक् संपूज्य इमं मन्त्रमुदीरयेत्। ‘नमस्ते ज्ञानरूपाय ज्ञानदाय नमोऽस्तु ते’॥

Verse 9

नमस्ते सर्वरूपाय सर्वसिद्धिप्रदायिने । एवं प्रणम्य देवेशं वासुदेवं जनार्दनम् ॥ ९ ॥

नमस्ते सर्वरूपाय सर्वसिद्धिप्रदायिने। एवं प्रणम्य देवेशं वासुदेवं जनार्दनम्॥

Verse 10

वक्ष्यमाणेन मन्त्रेण ह्युपवासं समर्पयेत् । पञ्चरात्रं निराहारो ह्यद्यप्रभृति केशव ॥ १० ॥

वक्ष्यमाणेन मन्त्रेण उपवासव्रतं समर्पयेत्। “अद्यप्रभृति, हे केशव, पञ्चरात्रं निराहारो भविष्यामि” इति॥

Verse 11

त्वदाज्ञया जगत्स्वामिन्ममाभीष्टप्रदो भव । एवं समाप्य देवस्य उपवासं जितेन्द्रियः ॥ ११ ॥

त्वदाज्ञया, जगत्स्वामिन्, ममाभीष्टप्रदो भव। एवं देवस्योपवासं समाप्य जितेन्द्रियः॥

Verse 12

रात्रौ जागरणं कुर्यादेकादश्यामथो द्विज । द्वादश्यां च त्रयोदश्यां चतुर्दश्यां जितेन्द्रियः ॥ १२ ॥

एकादश्यां रात्रौ जागरणं कुर्यात्, द्विज। तथा द्वादश्यां त्रयोदश्यां चतुर्दश्यां च जितेन्द्रियः॥

Verse 13

पौर्णमास्यां च कर्त्तव्यमेवं विष्ण्वर्चनं मुने । एकादश्यां पौर्णमास्यां कर्त्तव्यं जागरं तथा ॥ १३ ॥

एवं पौर्णमास्यां अपि विष्ण्वर्चनं कर्त्तव्यम्, मुने। एकादश्यां पौर्णमास्यां च जागरं कर्त्तव्यं तथा॥

Verse 14

पञ्चामृतादिपूजा तु सामान्या दिनपञ्चसु । क्षीरेण स्नापयेद्विष्णुं पौर्णमास्यां तु शक्तितः । तिलहोमश्च कर्त्तव्यस्तिलदानं तथैव च ॥ १४ ॥

पञ्चामृतादिपूजा तु दिनपञ्चसु सामान्या। पौर्णमास्यां तु शक्तितः क्षीरेण विष्णुं स्नापयेत्। तिलहोमः कर्त्तव्यः तिलदानं तथैव च॥

Verse 15

ततः षष्टे दिने प्राप्ते निर्वत्यं स्वाश्रमक्रियाम् । संप्राश्य पञ्चगव्यं च पूजयेद्विधिवद्धरिम् ॥ १५ ॥

ततः षष्ठे दिने प्राप्ते स्वाश्रमविहितां क्रियां सम्यगनुष्ठाय, पञ्चगव्यं संप्राश्य, विधिवद्धरिं पूजयेत्॥

Verse 16

ब्राह्मणान्भोजयेत्पश्चाद्विभवे सत्यवारितम् । ततः स्वबन्धुभिः सार्द्धं स्वयं भुञ्जीत वाग्यतः ॥ १६ ॥

पश्चात् विभवे सति सत्यवाक् ब्राह्मणान् भोजयेत्; ततः स्वबन्धुभिः सार्धं वाग्यतः स्वयं भुञ्जीत॥

Verse 17

एवं पौषादिमासेषु कार्त्तिकान्तेषु नारद । शुक्लपक्षे व्रतं कुर्यात्पूर्वोक्तविधिना नरः ॥ १७ ॥

एवं पौषादिमासेषु कार्त्तिकान्तेषु, नारद, शुक्लपक्षे नरः पूर्वोक्तविधिना व्रतं कुर्यात्॥

Verse 18

एवं संवत्सरं कार्यं व्रतं पापप्रणाशनम् । पुनः प्राप्ते मार्गशीर्षे कुर्यादुद्यापनं व्रती ॥ १८ ॥

एवं संवत्सरं व्रतं पापप्रणाशनं कार्यम्; पुनः प्राप्ते मार्गशीर्षे व्रती उद्यापनं कुर्यात्॥

Verse 19

एकादश्यां निराहारो भवेत्पूर्वमिव द्विज । द्वादश्यां पञ्चगव्यं च प्राशयेत्सुसमाहितः ॥ १९ ॥

एकादश्यां निराहारः स्यात् पूर्ववत्, द्विज; द्वादश्यां सुसमाहितः पञ्चगव्यं च प्राशयेत्॥

Verse 20

गन्धपुष्पादिभिः सम्यग्देवदेवं जनार्दनम् । अभ्यर्च्योपायनं दद्याद्ब्राह्यणाय जितेन्द्रियः ॥ २० ॥

गन्धपुष्पादिभिः सम्यक् देवदेवं जनार्दनम् अभ्यर्च्य, जितेन्द्रियः सन् ब्राह्मणायोपायनं श्रद्धया दद्यात्।

Verse 21

पायसं मधुसंमिश्रं घृतयुक्तं फलान्वितम् । सुगन्धजलसंयुक्तं पूर्णकुम्भं सदक्षिणम् ॥ २१ ॥

मधुसंमिश्रं घृतयुक्तं फलान्वितं पायसं, सुगन्धजलसंयुक्तं पूर्णकुम्भं च, सदक्षिणं समर्पयेत्।

Verse 22

वस्त्रेणाच्छादितं कुम्भं पञ्चरत्नसमन्वितम् । दद्यादध्यात्मविदुषे ब्राह्मणाय मुनीश्वर ॥ २२ ॥

वस्त्रेणाच्छादितं पञ्चरत्नसमन्वितं कुम्भं, अध्यात्मविदुषे ब्राह्मणाय दद्यात्, मुनीश्वर।

Verse 23

सर्वात्मन् सर्वभूतेश सर्वव्यापिन्सनातन । परमान्नप्रदानेन सुप्रीतो भव माधव ॥ २३ ॥

हे सर्वात्मन् सर्वभूतेश सर्वव्यापिन् सनातन! परमान्नप्रदानेन, माधव, अतिशयेन सुप्रीतो भव।

Verse 24

अनेन पायसं दत्त्वा ब्राह्मणान्भोजयेत्ततः । शक्तितो बन्धुभिः सार्द्धं स्वयं भुञ्जीत वाग्यतः ॥ २४ ॥

अनेन पायसं दत्त्वा ततः ब्राह्मणान् भोजयेत्। पश्चात् शक्तितो बन्धुभिः सार्धं स्वयं भुञ्जीत, वाग्यतः।

Verse 25

व्रतमेतत्तु यः कुर्याद्धरिपञ्चकसंज्ञितम् । न तस्य पुनरावृत्तिर्ब्रह्यलोकात्कदाचन ॥ २५ ॥

यो हि हरिपञ्चकसंज्ञितं व्रतमेतत् कुर्यात्, तस्य ब्रह्मलोकात् कदाचन पुनरावृत्तिर्न भवति ॥

Verse 26

व्रतमेतत्प्रकर्त्तव्यमिच्छद्भिर्मोक्षमुत्तम् । समस्तपापकान्तारदावानलसमं द्विज ॥ २६ ॥

उत्तममोक्षेच्छुभिर्द्विज व्रतमेतत् प्रकर्तव्यम्; समस्तपापकान्तारदावानलसमं हि तत् ॥

Verse 27

गवां कोटिसहस्त्राणि दत्त्वा यत्फलमाप्नुयात् । तत्फलं लभ्यते पुम्भिरेतस्मादुपवासतः ॥ २७ ॥

गवां कोटिसहस्राणि दत्त्वा यत् फलमाप्नुयात्, तत्फलमेव पुमान् एतस्मादुपवासतः लभते ॥

Verse 28

यस्त्वेतच्छृणुयाद्भक्त्या नारायणपरायणः । स मुच्यते महाघोरैः तापकानां च कोटिभिः ॥ २८ ॥

य एतच्छृणुयाद्भक्त्या नारायणपरायणः, स महाघोरैस्तापकानां कोटिभिश्च मुच्यते ॥

Verse 29

इति श्रीबृहन्नांरदीयपुराणं पूर्वभागे प्रथमपादे व्रताख्याने मार्गशीर्षशुल्कैकादशीमासभ्य पौर्णिमापर्यन्तं पञ्चरात्रिव्रतं नामैकविंशोऽध्यायः ॥ २१ ॥

इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे पूर्वभागे प्रथमपादे व्रताख्याने मार्गशीर्षशुक्लैकादश्याः आरभ्य पौर्णिमापर्यन्तं पञ्चरात्रिव्रतनामैकविंशोऽध्यायः समाप्तः ॥