द्वादशमासेषु अष्टमी-व्रत-कथनम् (Account of the Aṣṭamī Vow Across the Twelve Months)

Verse 1

सनातन उवाच । शुक्लाष्टम्यां चैत्रमासे भवान्याः प्रोच्यते जनिः । प्रदक्षिणशतं कृत्वा कार्यो यात्रामहोत्सवः ॥ १ ॥

सनातन उवाच—चैत्रमासे शुक्लाष्टम्यां भवान्याः जनिः प्रोच्यते। प्रदक्षिणशतं कृत्वा देवयात्रामहोत्सवः कार्यः ॥

Verse 2

दर्शनं जगदम्बायाः सर्वानंदप्रदं नृणाम् । अत्रैवाशो ककलिकाप्राशनं समुदाहृतम् ॥ २ ॥

जगदम्बायाः दर्शनं नृणां सर्वानन्दप्रदं भवति। अत्रैव ‘ककलिकाप्राशनम्’ इति विहिताचारोऽपि समुदाहृतः ॥

Verse 3

अशोककलिकाश्चाष्टौ ये पिबंति पुनर्वसौ । चैत्रे मासि सिताष्टम्यां न ते शोकमवाप्नुयुः ॥ ३ ॥

ये पुनर्वसुनक्षत्रे चैत्रमासे शुक्लाष्टम्यां अशोकस्य कलिकाः अष्टौ पिबन्ति, ते कदापि शोकं न प्राप्नुवन्ति।

Verse 4

महाष्टमीति च प्रोक्ता देव्याः पूजाविधानतः । वैशाखस्य सिताष्टम्यां समुपोष्यात्र वारिणा ॥ ४ ॥

देव्याः पूजाविधानानुसारतः एषा व्रतक्रिया ‘महाष्टमी’ इति प्रोक्ता; वैशाखमासे शुक्लाष्टम्यां अत्र सम्यगुपोष्य केवलं वारिणा वर्तेत।

Verse 5

स्नात्वापराजितां देवीं मांसीबालकवारिभिः । स्नापयित्वार्च्य गन्धाद्यैर्नैवेद्यं शर्करामयम् ॥ ५ ॥

स्नात्वा अपराजितां देवीं मांसीबालकवारिभिः स्नापयित्वा, गन्धादिभिः समर्च्य, शर्करामयं नैवेद्यं निवेदयेत्।

Verse 6

कुमारीर्भोजयेच्चापि नवम्यां पारणाग्रतः । ज्योतिर्मयविमानेन भ्राजमानो यथा रविः ॥ ६ ॥

नवम्यां पारणाग्रतः कुमारीः भोजयेत्; ततः स रविरिव दीप्तिमान् ज्योतिर्मयविमानेन भ्राजमानो भवति।

Verse 7

लोकेषु विचरेद्विप्र देव्याश्चैव प्रसादतः । कृष्णाष्टम्यां ज्येष्ठमासे पूजयित्वा त्रिलोचनम् ॥ ७ ॥

हे विप्र, देव्याः प्रसादतः स लोकेषु विचरेत्; ज्येष्ठमासे कृष्णाष्टम्यां त्रिलोचनं (शिवं) पूजयित्वा।

Verse 8

शिवलोके वसेत्कल्पं सर्वदेवनमस्कृतः । ज्येष्ठशुक्ले तथाष्टम्यां यो देवीं पूजयेन्नरः ॥ ८ ॥

यो नरः ज्येष्ठमासस्य शुक्लपक्षेऽष्टम्यां देवीं भक्त्या पूजयति, स सर्वदेवनमस्कृतः सन् शिवलोके कल्पं वसेत्॥

Verse 9

स विमानेन चरति गन्धर्वाप्सरसां गणैः । शुक्लाष्टम्यां तथाऽषाढे स्नात्वा चैव निशांबुना ॥ ९ ॥

स शुक्लाष्टम्यां षाढमासे निशाम्बुना स्नात्वा गन्धर्वाप्सरसां गणैः सह विमानेन चरति॥

Verse 10

तेनैव स्नापयेद्देवीं पूजयेच्च विधानतः । ततः शुद्धजलैः स्नाप्य विलिंपेत्सेंदुचंदनैः ॥ १० ॥

तेनैव द्रव्येण देवीं स्नापयेत्, विधानतः पूजयेत्; ततः शुद्धजलैः स्नाप्य सेन्दुचन्दनैर्विलिम्पेत्॥

Verse 11

नैवेद्यं शर्करोपेतं दत्वाऽचमनमर्पयेत् । भोजयित्वा ततो विप्रान्दत्वा स्वर्णं च दक्षिणाम् ॥ ११ ॥

शर्करोपेतं नैवेद्यं दत्त्वा आचमनमर्पयेत्; ततः विप्रान् भोजयित्वा स्वर्णं दक्षिणां दद्यात्॥

Verse 12

विसृज्य च ततः पश्चात्स्वयं भुंजीत वाग्यतः । एतद्व्रतं नरः कृत्वा देवीलोकमवाप्नुयात् ॥ १२ ॥

ततः विसृज्य पश्चात् स्वयं वाग्यतः भुञ्जीत; एतद्व्रतं कृत्वा नरः देवीलोकमवाप्नुयात्॥

Verse 13

नभःशुक्लेतथाष्टम्यां देवीमिष्ट्वा विधानतः । क्षीरेण स्नापयित्वा च मिष्टान्नं विनिवेदयेत् ॥ १३ ॥

नभःमासे शुक्लपक्षस्य अष्टम्यां विधिवत् देवीं समभ्यर्च्य, क्षीरेण स्नापयित्वा, मिष्टान्नं नैवेद्यरूपेण विनिवेदयेत् ॥

Verse 14

ततो द्विजान् भोजयित्वा परेऽह्नि स्वयमप्युत । भुक्त्वा समापयेदद्व्रतं संततिवर्धनम् ॥ १४ ॥

ततः परेऽह्नि द्विजान् भोजयित्वा, स्वयमपि भुक्त्वा, संततिवर्धनं तद्व्रतं विधिवत् समापयेत् ॥

Verse 15

नभोमासे सिताष्टम्यां दशाफलमिति व्रतम् । उपवासं तु संकल्प्य स्नात्वा कृत्वा च नैत्यिकम् ॥ १५ ॥

नभोमासे सिताष्टम्यां ‘दशाफलम्’ इति व्रतं; उपवाससंकल्पं कृत्वा, स्नात्वा, नित्यकर्म च समाचरेत् ॥

Verse 16

तुलस्याः कृष्णावर्णाया दलैर्दशभिरर्चयेत् । कृष्णं विष्णुं तथाऽनन्तं गोविन्दं गरुडध्वजम् ॥ १६ ॥

कृष्णवर्णायाः तुलस्याः दशभिर्दलैः समर्चयेत्; कृष्णं विष्णुं तथाऽनन्तं गोविन्दं गरुडध्वजम् ॥

Verse 17

दामोदरं हृषीकेशं पद्मनाभं हरिं प्रभुम् । एतैश्च नामभिर्नित्यं कृष्णदेवं समर्चयेत् ॥ १७ ॥

दामोदरं हृषीकेशं पद्मनाभं हरिं प्रभुम्; एतैर्नामभिरनुदिनं कृष्णदेवं समर्चयेत् ॥

Verse 18

नमस्कारं ततः कुर्यात्प्रदक्षिणसमन्वितम् । एवं दशदिनं कुर्याद्व्रतानामुत्तमं व्रतम् ॥ १८ ॥

ततः प्रदक्षिणासहितं नमस्कारं कुर्यात्। एवं दशदिनं व्रतं समाचरेत्—एतद् व्रतानामुत्तमं व्रतम्॥

Verse 19

आदौ मध्ये तथा चांते होमं कुर्याद्विधानतः । कृष्णमंत्रेण जुहुयाच्चरुणाऽष्टोत्तरं शतम् ॥ १९ ॥

आदौ मध्ये तथा चान्ते विधिवत् होमं कुर्यात्। कृष्णमन्त्रेण चरुणा अष्टोत्तरशतं जुहुयात्॥

Verse 20

होमांते विधिना सम्यगाचार्य्यं पूजयेत्सुधीः । सौवर्णे ताम्रपात्रे वा मृन्मये वेणुपात्रके ॥ २० ॥

होमान्ते विधिना सम्यगाचार्यं पूजयेत् सुधीः। सौवर्णे ताम्रपात्रे वा मृन्मये वेणुपात्रके॥

Verse 21

तुलसीदलं सुवर्णेन कारयित्वा सुलक्षणम् । हैमीं च प्रतिमां कृत्वा पूजयित्वा विधानतः ॥ २१ ॥

तुलसीदलं सुवर्णेन कारयित्वा सुलक्षणम्। हैमीं च प्रतिमां कृत्वा पूजयित्वा विधानतः॥

Verse 22

निधाय प्रतिमां पात्रे ह्याचार्याय निवेदयेत् । दातव्या गौः सवत्सा च वस्त्रालंकारभूषिता ॥ २२ ॥

प्रतिमां पात्रे निधाय ह्याचार्याय निवेदयेत्। दातव्या गौः सवत्सा च वस्त्रालंकारभूषिता॥

Verse 23

दशाहं कृष्णदेवाय पूरिका दश चार्पयेत् । ताश्च दद्याद्विधिज्ञाय स्वयं वा भक्षयेद्व्रती ॥ २३ ॥

दशाहं कृष्णदेवाय प्रतिदिनं दश पूरिकाः समर्पयेत्। ताः पूरिकाश्च विधिज्ञाय द्विजाय दद्यात्, अथवा व्रती स्वयं भक्षयेत्॥

Verse 24

शयनं च प्रदातव्यं यथाशक्ति द्विजोत्तम । दशमेऽह्नि ततो मूर्तिं सद्रव्यां गुरवेऽर्पयेत् ॥ २४ ॥

शयनं च यथाशक्ति प्रदातव्यं, हे द्विजोत्तम। ततः दशमेऽह्नि गुरवे सद्रव्यां मूर्तिं समर्पयेत्॥

Verse 25

व्रतांते दशविप्रेभ्यः प्रत्येकं दश पूरिकाः । दद्यादेव दशाब्दं तु कृत्वा व्रतमनुत्तमम् ॥ २५ ॥

व्रतान्ते दशविप्रेभ्यः प्रत्येकं दश पूरिकाः दद्यात्। अनुत्तमं व्रतमेतत् कृत्वा दशाब्दं तु तथा कुर्यात्॥

Verse 26

उपोष्य विधिना भूयात्सर्वकामसमन्वितः । अंते कृष्णस्य सायुज्यं लभते नात्र संशयः ॥ २६ ॥

विधिना उपोष्य भूयात् सर्वकामसमन्वितः। अन्ते च कृष्णस्य सायुज्यं लभते, नात्र संशयः॥

Verse 27

कृष्णजन्माष्टमी चेयं स्मृता पापहरा नृणाम् । केवलेनोपवासेन तस्मिञ्जन्मदिने हरेः ॥ २७ ॥

कृष्णजन्माष्टमी चेयं नृणां पापहरा स्मृता। हरेर्जन्मदिने तस्मिन् केवलोपवासेनापि पापं प्रणश्यति॥

Verse 28

सप्तजन्मकृतात्पापान्मुच्यते नात्र संशयः । उपवासी तिलैः स्नातो नद्यादौ विमले जले ॥ २८ ॥

सप्तजन्मकृतात् पापात् मुच्यते नात्र संशयः। उपवासी तिलैः स्नातो नद्यादौ विमले जले॥

Verse 29

सुदेशे मंडपे क्लृप्ते मंडलं रचयेत्सुधीः । तन्मध्ये कलशं स्थाप्य ताम्रजं वापि मृन्मयम् ॥ २९ ॥

सुदेशे मण्डपे क्लृप्ते मण्डलं रचयेत् सुधीः। तन्मध्ये कलशं स्थाप्य ताम्रजं वापि मृन्मयम्॥

Verse 30

तस्योपरि न्यसेत्पात्रं ताम्रं तस्योपरि स्थिताम् । हैमीं वस्त्रयुगाच्छन्नां कृष्णस्य प्रतिमां शुभम् ॥ ३० ॥

तस्योपरि न्यसेत् पात्रं ताम्रं तस्योपरि स्थिताम्। हैमीं वस्त्रयुगाच्छन्नां कृष्णस्य प्रतिमां शुभाम्॥

Verse 31

पाद्याद्यैरुपचारैस्तु पूजयेत्स्निग्धमानसः । देवकीं वसुदेवं च यशोदां नंदमेव च ॥ ३१ ॥

पाद्याद्यैरुपचारैस्तु पूजयेत् स्निग्धमानसः। देवकीं वसुदेवं च यशोदां नन्दमेव च॥

Verse 32

व्रजं गोपांस्तथा गोपीर्गाश्च दिक्षु समर्चयेत् । तत आरार्तिकं कृत्वा क्षमाप्यानम्य भक्तितः ॥ ३२ ॥

व्रजं गोपांस्तथा गोपीर्गाश्च दिक्षु समर्चयेत्। तत आरार्तिकं कृत्वा क्षमाप्यानम्य भक्तितः॥

Verse 33

तिष्ठेत्तथैवार्द्धरात्रे पुनः संस्नापयेद्धरिम् । पंचामृतैः शुद्धजलैर्गंधाद्यैः पूजयेत्पुनः ॥ ३३ ॥

तथैव अर्धरात्रे पुनः हरिं संस्नापयेत्। पञ्चामृतैः शुद्धजलैश्च गन्धाद्युपहारैः पुनः पूजयेत्॥

Verse 34

धान्याकं च यवानीं च शुंठीं खंडं च नारद । साज्यं रौप्ये धृतं पात्रे नैवेद्यं विनिवेदयेत् ॥ ३४ ॥

नारद, धान्याकं यवानीं शुण्ठीं खण्डं च साज्यं रौप्यपात्रे धृतं नैवेद्यरूपेण समर्पयेत्॥

Verse 35

पुनरारार्तिकं कृत्वा दशधा रूपधारिणम् । विचिंतयन्मृगांकाय दद्यादर्घ्यं समुद्यते ॥ ३५ ॥

पुनरारार्तिकं कृत्वा मृगाङ्कं दशधा रूपधारिणं विचिन्तयन्, उद्यतः सन् अर्घ्यं दद्यात्॥

Verse 36

ततः क्षमाप्य देवेशं रात्रिखंडं नयेद्व्रती । पौराणिकैः स्तोत्रपाठैर्गीतवाद्यैरनेकधा ॥ ३६ ॥

ततः देवेशं क्षमाप्य व्रती रात्रिखण्डं नयेत्। पौराणिकस्तोत्रपाठैर्गीतवाद्यैश्च नानाविधैः॥

Verse 37

ततः प्रभाते विप्रग्र्यान्भोजयेन्मधुरान्नकैः । दत्वा च दक्षिणां तेभ्यो विसृजेत्तुष्टमानसः ॥ ३७ ॥

ततः प्रभाते विप्रग्र्यान् मधुरान्नकैर्भोजयेत्। तेषां दक्षिणां दत्त्वा तुष्टमानसो विसृजेत्॥

Verse 38

ततस्तां प्रतिमां विष्णोः स्वर्णधेनुधरान्विताम् । गुरवे दक्षिणां दत्वा विसृज्याश्रीत च स्वयम् ॥ ३८ ॥

ततः स विष्णोः प्रतिमां स्वर्णधेनुधरान्विताम् अर्पयित्वा, गुरवे दक्षिणां दत्त्वा, विधिवद् कर्म विसृज्य पश्चाद् स्वयमेव श्रीविष्णौ शरणं गच्छेत्॥

Verse 39

दारापत्यसुहृद्भृत्यरेवं कृत्वा व्रत नरः । साक्षाद्गोकमाप्नोति विमानवरमास्थितः ॥ ३९ ॥

दारापत्यसुहृद्भृत्यैः सहैवं व्रतं कृत्वा नरः साक्षाद् गोकं प्राप्नोति, विमानवरमास्थितः॥

Verse 40

नैतेन सदृशं चान्यद्व्रतमस्ति जगत्त्रये । कृतेन येन लभ्येत कोट्यैकादशकं फलम् ॥ ४० ॥

जगत्त्रयेऽपि नान्यद् व्रतमस्य सदृशं विद्यते; यत्कृतेन कोट्येकादशकं फलं लभ्येत॥

Verse 41

शुक्लाष्टम्यां नभस्यस्य कुर्याद्राधाव्रतं नरः । पूर्ववद्राधिकां हैमीं कलशस्थां प्रपूजयेत् ॥ ४१ ॥

नभस्यस्य शुक्लाष्टम्यां नरः राधाव्रतं कुर्यात्; पूर्ववद् हैमीं राधिकां कलशस्थां विधिवत् प्रपूजयेत्॥

Verse 42

मध्याह्ने पूजयित्वेनामेकभक्तं समापयेत् । शक्तो भक्तश्चोपवासं परेऽह्नि विधिना ततः ॥ ४२ ॥

मध्याह्ने पूजयित्वा ततोऽन्ते एकभक्तं समापयेत्; शक्तो भक्तः परेऽह्नि ततः विधिना उपवासं कुर्यात्॥

Verse 43

सुवासिनीर्भोजयित्वा गुरवे प्रतिमार्पणम् । कृत्वा स्वयं च भुंजीतं व्रतमेवं समापयेत् ॥ ४३ ॥

सुवासिनीर्भोजयित्वा गुरवे प्रतिमां समर्प्य, ततः स्वयमपि भुञ्जीत; एवं व्रतं सम्यक् समापयेत्।

Verse 44

व्रतेनानेन विप्रर्षे कृतेन विधिना व्रती । रहस्यं गोष्ठजं लब्ध्वा राधापरिकरे वसेत् ॥ ४४ ॥

विप्रर्षे, अनेन व्रतेन विधिवत्कृते व्रती गोष्ठजं रहस्यं लब्ध्वा राधापरिकरे वसेत्।

Verse 45

दूर्वाष्टमीव्रतं चात्र कथितं तच्च मे श्रृणु । शुचौ देशे प्रजातायां द्वर्वायां द्विजसत्तम ॥ ४५ ॥

अत्र दूर्वाष्टमीव्रतं कथितम्; तत् मे शृणु, द्विजसत्तम—शुचौ देशे प्रजातया पवित्रया दूर्वया सह।

Verse 46

स्थाप्य लिंगं ततो गंधैः पुष्पैर्धूपैश्च दीपकैः । नैवेद्यैरर्चयेद्भक्त्या दध्यक्षतफलादिभिः ॥ ४६ ॥

लिङ्गं स्थापयित्वा ततः गन्धैः पुष्पैर्धूपैर्दीपकैश्च, दध्यक्षतफलादिनैवेद्यैर्भक्त्या समर्चयेत्।

Verse 47

अर्घ्यं प्रदद्यात्पूजांते मंत्राभ्यां सुसमाहितः । त्वं दूर्वेऽमृतजन्माऽसि सुरासुरनमस्कृते ॥ ४७ ॥

पूजान्ते सुसमाहितो मन्त्राभ्यां अर्घ्यं प्रदद्यात्—“त्वं दूर्वे अमृतजन्मासि, सुरासुरनमस्कृते।”

Verse 48

सौभाग्यं संततिं देहि सर्वकार्यकरी भव । यथा शाखा प्रशाखाभिर्विस्तृताऽसि महीतले ॥ ४८ ॥

सौभाग्यं मे संततिं च देहि; सर्वकार्यसाधिका भव। यथा शाखा प्रशाखाभिर्महीतले विस्तीर्णा भवति॥

Verse 49

तथा विस्तृतसंतानं देहि मेऽप्यजरामरम् । ततः प्रदक्षिणीकृत्य विप्रान्संभोज्य तत्र वै ॥ ४९ ॥

तथैव मे विस्तृतसंतानमपि देहि, अजरामरं कुलप्रवाहम्। ततः प्रदक्षिणां कृत्वा तत्र विप्रान् सम्यक् संभोजयेत्॥

Verse 50

भुक्त्वा स्वयं गृहं गच्छेदत्वा विप्रेषु दक्षिणाम् । फलानि च प्रशस्तानि मिष्टानि सुरभीणि च ॥ ५० ॥

स्वयं भुक्त्वा गृहं गच्छेत्, विप्रेषु दक्षिणां दत्त्वा। प्रशस्तानि फलानि च मिष्टानि सुरभीणि च दद्यात्॥

Verse 51

एवं पुण्या पापहरा नृणा दूर्वाष्टमी द्विज । चतुर्णामपि वर्णानां स्त्रीजनानां विशेषतः ॥ ५१ ॥

एवं पुण्या पापहरा दूर्वाष्टमी नृणां, द्विज। चतुर्णामपि वर्णानां स्त्रीणां तु विशेषतः हितकरी॥

Verse 52

या न पूजयते दूर्वा नारी मोहाद्यथाविधि । जन्मानि त्रीणि वैधव्यं लभते सा न संशयः ॥ ५२ ॥

या नारी मोहात् विधिवत् दूर्वां न पूजयति। सा न संशयः त्रिजन्मसु वैधव्यं लभते॥

Verse 53

यदा ज्येष्ठर्क्षसंयुक्ता भवेच्जैवाष्टभी द्विज । ज्येष्ठा नाम्नी तु सा ज्ञेया पूजिता पापनाशिनी ॥ ५३ ॥

यदा ज्येष्ठनक्षत्रसंयुक्ता जयेवाष्टमी भवति, तदा सा ‘ज्येष्ठा’ इति ज्ञेया; पूजिता सती पापनाशिनी भवति।

Verse 54

अथैनां तु समारभ्य व्रतं षोडशवासरम् । महालक्ष्म्याः समुद्दिष्टं सर्वसंपद्विवर्धनम् ॥ ५४ ॥

अथ एतां समारभ्य षोडशवासरपर्यन्तं व्रतं कुर्यात्; महालक्ष्म्याः समुद्दिष्टं तत् सर्वसम्पद्विवर्धनम्।

Verse 55

करिष्येऽहं महालक्ष्मीव्रतं ते त्वत्परायणः । तदविघ्नेन मे यातु समाप्तिं त्वत्प्रसादतः ॥ ५५ ॥

महालक्ष्मि! अहं त्वत्परायणः तव महालक्ष्मीव्रतं करिष्ये; त्वत्प्रसादतः मे तत् अविघ्नेन समाप्तिं यातु।

Verse 56

इत्युच्चार्य ततो बद्धा डोरक दक्षिणे करे । षोडशग्रंथिसहितं गुणैः षोडशभिर्युतम् ॥ ५६ ॥

इत्युच्चार्य ततः दक्षिणकरे डोरकं बध्नीयात्—षोडशग्रन्थिसहितं षोडशगुणैरन्वितम्।

Verse 57

ततोऽन्वहं महालक्ष्मीं गंधाद्यैरर्च्चयेद्व्रती । यावत्कृष्णाष्टमी तत्र चरेदुद्यापनं सुधीः ॥ ५७ ॥

ततः व्रती प्रतिदिनं गन्धादिभिः महालक्ष्मीं अर्चयेत्; यावत् कृष्णाष्टमी आगच्छति, तदा सुधीः तस्य व्रतस्य उद्यापनं कुर्यात्।

Verse 58

वस्त्रमंडपिकां कृत्वा सर्वतोभद्रमंडले । कलशं सुप्रतिष्ठाप्य दीपमुद्द्योतयेत्ततः ॥ ५८ ॥

सर्वतोभद्रमण्डले वस्त्रमण्डपिकां कृत्वा कलशं सुप्रतिष्ठाप्य ततः पश्चाद् दीपं प्रज्वालयेत्।

Verse 59

उत्तार्य डोरकं बाहोः कुंभस्याधो निवेदयेत् । चतस्रः प्रतिमाः कृत्वा सौवर्णीस्तत्स्वरूपिणीः ॥ ५९ ॥

बाहोः डोरकं समुत्तार्य कुम्भस्याधो निवेदयेत्। तत्स्वरूपिणीश्चतस्रः सौवर्णीः प्रतिमाः कृत्वा समर्पयेत्।

Verse 60

स्नपनं कारयेत्तासाः जलैः पञ्चामृतैस्तथा । उपचारैः षोडशभिः पूजयित्वा विधानतः ॥ ६० ॥

तासां स्नपनं कारयेज्जलैः पञ्चामृतैस्तथा। षोडशोपचारैर्विधानतः पूजयित्वा कर्म समापयेत्।

Verse 61

जागरस्तत्र कर्तव्यो गीतवादित्रनिः स्वनैः । ततो निशीथे संप्राप्तेऽभ्युदितेऽमृतदीधितौ ॥ ६१ ॥

तत्र जागरो कर्तव्यः गीतवादित्रनिःस्वनैः। ततः निशीथे संप्राप्तेऽभ्युदितेऽमृतदीधितौ चन्द्रे विधिः प्रवर्तते।

Verse 62

दत्वार्घ्यं बंधनं द्रव्यैः श्रीखंडाद्यैर्विधानतः । चंद्रमण्डलसंस्थायै महालक्ष्यै प्रदापयेत् ॥ ६२ ॥

अर्घ्यं दत्त्वा श्रीखण्डादिद्रव्यैर्विधानतः बन्धनं प्रदायेत्। चन्द्रमण्डलसंस्थायै महालक्ष्म्यै तत् समर्पयेत्।

Verse 63

क्षीरोदार्णवसंभूत महालक्ष्मीसहोदर । पीयूषधाम रोहिण्याः सहिताऽर्घ्यं गृहाण मे ॥ ६३ ॥

क्षीरोदार्णवसंभूत! महालक्ष्मीसहोदर! पीयूषधाम! रोहिण्यासहितो मम अर्घ्यं गृहाण॥

Verse 64

क्षीरोदार्णवसम्भूते कमले कमलालये । विष्णुवक्षस्थलस्थे मे सर्वकामप्रदा भव ॥ ६४ ॥

क्षीरोदार्णवसम्भूते कमले कमलालये। विष्णुवक्षस्थलस्थे मे सर्वकामप्रदा भव॥

Verse 65

एकनाथे जगन्नाथे जमदग्निप्रियेऽव्यये । रेणुके त्राहि मां देवि राममातः शिवं कुरु ॥ ६५ ॥

एकनाथे जगन्नाथे जमदग्निप्रियेऽव्यये। रेणुके त्राहि मां देवि राममातः शिवं कुरु॥

Verse 66

मंत्रैरेतैर्महालक्ष्मीं प्रार्थ्य श्रोत्रिययोषितः । सम्यक्संपूज्य ताः सम्यग्गंधयावककज्जलैः ॥ ६६ ॥

मन्त्रैरेतैर्महालक्ष्मीं प्रार्थ्य श्रोत्रिययोषितः। सम्यक्संपूज्य ताः सम्यग्गन्धयावककज्जलैः॥

Verse 67

संभोज्य जुहुयादग्नौ बिल्वपद्मकपायसैः । तदलाभे घृतैर्विप्र गृहेभ्यः समिधस्तिलान् ॥ ६७ ॥

सम्भोज्य जुहुयादग्नौ बिल्वपद्मकपायसैः। तदलाभे घृतैर्विप्र गृहेभ्यः समिधस्तिलान्॥

Verse 68

मृत्युंजयाय च परं सर्वरोगप्रशांतये । चंदनं तालपत्रं च पुष्पमालां तथाऽक्षतान् ॥ ६८ ॥

सर्वरोगप्रशान्तये परं मृत्युञ्जयाय च—चन्दनं तालपत्रं च पुष्पमालां तथाक्षतान् समर्पयेत्॥

Verse 69

दुर्वां कौसुम्भसूत्रं च युगं श्रीफलमेव वा । भक्ष्याणि च नवे शूर्पे प्रतिद्रव्यं तु षोडश ॥ ६९ ॥

दूर्वां कौसुम्भसूत्रं च युगं श्रीफलमेव वा। नवे शूर्पे च भक्ष्याणि—प्रतिद्रव्यं तु षोडश॥

Verse 70

समाच्छाद्यान्यशूर्पेण व्रती दद्यात्समन्त्रकम् । क्षीरोदार्णवसंभूता लक्ष्मीश्चन्द्रसहोदरा ॥ ७० ॥

अन्यशूर्पेण समाच्छाद्य व्रती समन्त्रकं दद्यात्—“क्षीरोदार्णवसंभूता लक्ष्मीश्चन्द्रसहोदरा”॥

Verse 71

व्रतेनानेन संतुष्टा भवताद्विष्णुवल्लभा । चेतस्रः प्रतिमास्तास्तु श्रोत्रियेभ्यः समर्पयेत् ॥ ७१ ॥

अनेन व्रतेन संतुष्टा भवताद्विष्णुवल्लभा। ततश्चतस्रः प्रतिमास्ताः श्रोत्रियेभ्यः समर्पयेत्॥

Verse 72

ततस्तु चतुरो विप्रान् षोडशापि सुवासिनीः । मिष्टान्नेनाशयित्वा तु विसृजेत्ताः सदक्षिणाः ॥ ७२ ॥

ततः चतुरो विप्रान् षोडशापि सुवासिनीः। मिष्टान्नेनाशयित्वा तु विसृजेत्ताः सदक्षिणाः॥

Verse 73

समाप्तिनियमः पश्चाद्भुञ्जीतेष्टैः समन्वितः । एतद्व्रतं महालक्ष्म्याः कृत्वा विप्र विधानतः ॥ ७३ ॥

समाप्तिनियमं कृत्वा पश्चादिष्टैः समन्वितः । भुञ्जीत विधिवद्विप्र महालक्ष्मीव्रतं कृतम् ॥

Verse 74

भुक्त्वेष्टानैहिकान् कामांल्लक्ष्मीलोके वसेच्चिरम् । एषाऽशोकाष्टमी चोक्ता यस्यां पूर्णं रमाव्रतम् ॥ ७४ ॥

भुक्त्वेष्टानैहिकान् कामान् लक्ष्मीलोके वसेच्चिरम् । एषाऽशोकाष्टमी प्रोक्ता यस्यां पूर्णं रमाव्रतम् ॥

Verse 75

अत्राशोकस्य पूजा स्यादेकभक्तं तथा स्मृतम् । कृत्वाऽशोकव्रतं नारी ह्यशोका शोकजन्मनि ॥ ७५ ॥

अत्राशोकस्य पूजा स्यादेकभक्तं तथा स्मृतम् । कृत्वाऽशोकव्रतं नारी ह्यशोका शोकजन्मनि ॥

Verse 76

यत्र कुत्रापि संजाता नात्र कार्या विचारणा । आश्विने शुक्लपक्षे तु प्रोक्ता विप्र महाष्टमी ॥ ७६ ॥

यत्र कुत्रापि संजाता नात्र कार्या विचारणा । आश्विने शुक्लपक्षे तु प्रोक्ता विप्र महाष्टमी ॥

Verse 77

तत्र दुर्गाचनं प्रोक्तं सव्रैरप्युपचारकैः । उपवासं चैकभक्तं महाष्टम्यां विधाय तु ॥ ७७ ॥

तत्र दुर्गाचनं प्रोक्तं सव्रैरप्युपचारकैः । उपवासं चैकभक्तं महाष्टम्यां विधाय तु ॥

Verse 78

सर्वतो विभवं प्राप्य मोदते देववच्चिरम् । ऊर्ज्जे कृष्णादिकेऽष्टम्यां करकाख्यं व्रतं स्मृतम् ॥ ७८ ॥

सर्वतः समृद्धिं लब्ध्वा देववत् चिरकालं प्रमोदते। ऊर्जमासे कृष्णपक्षादिकेऽष्टम्यां ‘करक’ इति व्रतं स्मृतम्॥

Verse 79

तत्रोमासहितः शंभुः पूजनीयः प्रयत्नतः । चंद्रोदयेऽर्घदानं च विधेयं व्रतिभिः सदा ॥ ७९ ॥

तत्र उमासहितः शम्भुः प्रयत्नेन समर्चनीयः। चन्द्रोदये च व्रतिभिः सदा अर्घ्यदानं विधेयम्॥

Verse 80

पुत्रं सर्वगुणोपेतमिच्छद्भिर्विविधं सुखम् । गोपाष्टमीति संप्रोक्ता कार्तिके धवले दले ॥ ८० ॥

पुत्रं सर्वगुणोपेतं विविधं सुखमिच्छद्भिः। कार्तिके धवले पक्षे ‘गोपाष्टमी’ व्रतं प्रोक्तम्॥

Verse 81

तत्रकुर्याद्गवां पूजां गोग्रासं गोप्रदक्षिणाम् । गवानुगमनं दानं वांछन्सर्वाश्च संपदः ॥ ८१ ॥

तत्र गवां पूजां कुर्यात् गोग्रासं गोप्रदक्षिणाम्। गवानुगमनं दानं च सर्वसम्पदः कामयन्॥

Verse 82

कृष्णाष्टम्यां मार्गशीर्षे मिथुनं दर्भनिर्मितम् । अनघां चानघां तत्र बहुपुत्रसमन्वितम् ॥ ८२ ॥

मार्गशीर्षे कृष्णाष्टम्यां दर्भनिर्मितं मिथुनं कुर्यात्। तत्र ‘अनघा’ ‘अनघ’ च बहुपुत्रप्रदौ स्थापयेत्॥

Verse 83

स्थापयित्वा शुभे देशे गोमयेनोपलेपिते । पूजयेद्गन्धपुष्पाद्यैरुपचारैः पृथग्विधैः ॥ ८३ ॥

शुभे देशे गोमयेनोपलेपिते तत्र प्रतिष्ठाप्य, गन्धपुष्पादिभिः नानाविधोपचारैः पृथग्विधैः पूजयेत् ॥

Verse 84

संभोज्य द्विजदांपत्यं विसृजेल्लब्धदक्षिणम् । व्रतमेतन्नरः कृत्वा नारी वा विधिपूर्वकम् ॥ ८४ ॥

द्विजदाम्पत्यं संभोज्य, लब्धदक्षिणं ससम्मानं विसृजेत्। एतद्व्रतं विधिपूर्वकं कृत्वा नरः नारी वा सम्यक् सिद्ध्यति ॥

Verse 85

पुत्रं सल्लक्षणोपेतं लभते नात्र संशयः ॥ ८५ ॥

स सल्लक्षणोपेतं पुत्रं लभते; अत्र संशयो नास्ति ॥

Verse 86

मार्गाशीर्षसिताष्टम्यां कालभैरवसन्निधौ । उपोष्य जागरं कृत्वा महापापैः प्रमुच्यते ॥ ८६ ॥

मार्गशीर्षस्य शुक्लाष्टम्यां कालभैरवसन्निधौ उपोष्य जागरं कृत्वा महापापैः प्रमुच्यते ॥

Verse 87

यत्किंचिदशुभं कर्म कृतं मानुषजन्मनि । तत्सर्वं विलयं याति कालभैरवदर्शनात् ॥ ८७ ॥

मानुषजन्मनि यत्किंचिदशुभं कर्म कृतं तत्सर्वं कालभैरवदर्शनात् विलयं याति नश्यति ॥

Verse 88

अथ पौषसिताष्टम्यां श्राद्धमष्टकसंज्ञितम् । पितॄणां तृप्तिदं वर्षं कुलसन्ततिवर्द्धनम् ॥ ८८ ॥

अथ पौषस्य शुक्लपक्षेऽष्टम्यां ‘अष्टका’ इति प्रसिद्धं श्राद्धं कर्तव्यम्। तत् पितॄणां वर्षपर्यन्तं तृप्तिदं भवति, कुलसन्ततिं च वर्धयति॥

Verse 89

शुक्लाष्टम्यां तु पौषस्य शिवं सम्पूज्य भक्तितः । भुक्तिमुक्तिमवाप्नोति भक्तिमेकां समाचरन् ॥ ८९ ॥

पौषस्य शुक्लाष्टम्यां तु शिवं भक्त्या सम्यक् सम्पूज्य, एकाग्रभक्तिं समाचरन् भुक्तिं मुक्तिं चावाप्नोति॥

Verse 90

कृष्णाष्टम्यां तु माघस्य भद्रकालीं समर्चयेत् । भक्तितो वैरिवृन्दघ्नीं सर्वकामप्रदायिनीम् ॥ ९० ॥

माघस्य कृष्णाष्टम्यां तु भद्रकालीं भक्त्या समर्चयेत्—या वैरिवृन्दघ्नी सर्वकामप्रदायिनी च॥

Verse 91

माघमासे सिताष्टम्यां भीष्मं संतर्पयद्द्विज । संततिं त्वव्यवच्छिन्नामिच्छंश्चाप्यपराजयम् ॥ ९१ ॥

माघमासे सिताष्टम्यां द्विज, भीष्मं संतर्पयेत्; अव्यवच्छिन्नां संततिं चापराजयं च इच्छन्॥

Verse 92

फाल्गुने त्वसिताष्टम्यां भीमां देवीं समर्चयेत् । तत्र व्रतपरो विप्र सर्वकामसमृद्धये ॥ ९२ ॥

फाल्गुने त्वसिताष्टम्यां भीमां देवीं समर्चयेत्। तत्र व्रतपरो विप्रः सर्वकामसमृद्धये॥

Verse 93

शुक्लाष्टम्यां फाल्गुनस्य शिवं चापि शिवां द्विज । गंधाद्यैः सम्यगभ्यर्च्य सर्वसिद्धीश्वरो भवेत् ॥ ९३ ॥

फाल्गुनस्य शुक्लाष्टम्यां, हे द्विज, गन्धानुलेपनादिभिः सम्यगभ्यर्च्य शिवं शिवां च; स सर्वसिद्धीश्वरः भवेत् ॥

Verse 94

फाल्गुनापरपक्षे तु शीतलामष्टमीदिने । पूजयेत्सर्ववपक्कानैः सप्तम्यां विधिवत्कृतैः ॥ ९४ ॥

फाल्गुनस्य कृष्णपक्षे शीतलाष्टमीदिने । सप्तम्यां विधिवत्पक्वान्नैः सर्वैः शीतलां पूजयेत् ॥

Verse 95

शीतले त्वं जगन्माता शीतले त्वं जगत्पिता । शीतले त्वं जगद्वात्री शीतलायै नमोनमः ॥ ९५ ॥

शीतले त्वं जगन्माता शीतले त्वं जगत्पिता । शीतले त्वं जगद्वात्री शीतलायै नमो नमः ॥

Verse 96

वन्देऽहं शीतलां देवीं रासभस्थां दिगंबराम् । मार्जनी कलशोपेतां विस्फोटकविनाशिनीम् ॥ ९६ ॥

अहं शीतलां देवीं वन्दे रासभस्थां दिगम्बराम् । मार्जनी-कलशोपेतां विस्फोटकविनाशिनीम् ॥

Verse 97

शीतले शीतले चेत्थं ये जपंति जले ल्थिताः । तेषां तु शीतला देवी स्याद्विस्फोटकशांतिदा ॥ ९७ ॥

शीतले शीतले इत्येवं ये जपन्ति जले स्थिताः । तेषां शीतला देवी स्याद्विस्फोटकशान्तिदा ॥

Verse 98

इत्येवं शीतलामन्त्रैर्यः समर्चयते द्विज । तस्य वर्षं भवेच्छांतिः शीतलायाः प्रसादतः ॥ ९८ ॥

इत्येवं शीतलामन्त्रैः यो द्विज शीतलां विधिवत् समर्चयति, शीतलायाः प्रसादतः तस्य संवत्सरं सर्वं शान्तिः शमनं च भवेत् ॥

Verse 99

सर्वमासोभये पक्षे विधिवच्चाष्टमीदिने । शिवां वापिशिवं प्रार्च्यलभते वांछितं फलम् ॥ ९९ ॥

सर्वमासेषु उभयपक्षयोः अष्टमीदिने विधिवत् शिवां वा शिवं वा समर्च्य, साधकः वाञ्छितं फलं लभते ॥

Verse 100

इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे पूर्वभागे बृहदुपाख्याने चतुर्थपादे द्वादशमासस्थिताष्टमीव्रतकथनं नाम सप्तदशाधिकशततमोऽध्यायः ॥ ११७ ॥

इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे पूर्वभागे बृहदुपाख्याने चतुर्थपादे ‘द्वादशमासस्थिताष्टमीव्रतकथनम्’ नाम सप्तदशाधिकशततमोऽध्यायः समाप्तः ॥