Matsya-purāṇa Anukramaṇikā (Synopsis / Table of Contents)

Verse 1

ब्रह्मोवाच । अथ मात्स्यं पुराणं ते प्रवक्ष्ये द्विजसत्तम । यत्रोक्तं सप्तकल्पानां वृत्तं संक्षिप्य भूतले ॥ १ ॥

ब्रह्मोवाच— अथ मात्स्यं पुराणं ते प्रवक्ष्ये द्विजसत्तम। यत्रोक्तं सप्तकल्पानां वृत्तं संक्षिप्य भूतले॥

Verse 2

व्यासेन वेदविदुषा नारसिंहोपवर्णने । उपक्रम्य तदुद्दिष्टं चतुर्द्दशसहस्रकम् ॥ २ ॥

व्यासेन वेदविदुषा नारसिंहोपवर्णने। उपक्रम्य तदुद्दिष्टं चतुर्दशसहस्रकम्॥

Verse 3

मनुमत्स्यसुसंवादो ब्रह्मांडकथनं ततः । ब्रह्मदेवासुरोत्पत्तिर्मारुतोत्पत्तिरेव च ॥ ३ ॥

अत्र मनुमत्स्ययोः सुसंवादः, ततः ब्रह्माण्डकथनम्; ब्रह्मणो देवासुरयोश्चोत्पत्तिः, मारुतानामुत्पत्तिश्च निरूप्यते।

Verse 4

मदनद्वादशी तद्वल्लोकपालाभिपूजनम् । मन्वन्तरसमुद्देशो वैश्यराज्याभिवर्णनम् ॥ ४ ॥

मदनद्वादशीव्रतं तथा लोकपालानामभिपूजनम्; मन्वन्तरसमुद्देशो वैश्यराज्याभिवर्णनं चात्र कथ्यते।

Verse 5

सूर्यवैवस्वतोत्पत्तिर्बुधसंगमनं तथा । पितृवंशानुकथनं श्रद्धाकालस्तथैव च ॥ ५ ॥

सूर्यस्य वैवस्वतस्योत्पत्तिः, बुधसंगमनं तथा; पितृवंशानुकथनं, श्रद्धाकालोऽपि निरूप्यते।

Verse 6

पितृतीर्थप्रचारश्च सोमोत्पत्तिस्तथैव च । कीर्तनं सोमवंशस्य ययातिचरितं तथा ॥ ६ ॥

पितृतीर्थप्रचारश्च, सोमोत्पत्तिस्तथैव च; सोमवंशस्य कीर्तनं, ययातिचरितं तथा कथ्यते।

Verse 7

पितृवंशानुकथनं सृष्टवंशानुकीर्तनम् । भृगुशापस्तथा विष्णोर्दशधा जन्मने क्षितौ ॥ ७ ॥

पितृवंशानुकथनं सृष्टवंशानुकीर्तनम्; भृगुशापस्तथा विष्णोर्दशधा जन्मने क्षितौ कथ्यते।

Verse 8

कीर्त्तनं पूरुवंशस्य वंशो हौताशनः परम् । क्रियायोगस्ततः पश्चात्पुराणपरिकीर्तनम् ॥ ८ ॥

ततः पूरुवंशस्य कीर्त्तनं, अनन्तरं हौताशनस्य परमः वंशः; ततः पश्चात् क्रियायोगः, अन्ते च पुराणस्य परिकीर्तनं विधीयते॥

Verse 9

व्रतं नक्षत्रपुरुषं मार्तण्डशयनं तथा । कृष्णाष्टमीव्रतं तद्वद्रोहिणीचन्द्रसंज्ञितम् ॥ ९ ॥

नक्षत्रपुरुषाख्यं व्रतं, तथा मार्तण्डशयनं; कृष्णाष्टमीव्रतं च, तथैव रोहिणीचन्द्रसंज्ञितं व्रतम्॥

Verse 10

तडागविधि माहात्म्यं पादपोत्सर्ग एव च । सौभाग्यशयनं तद्वदगस्त्यव्रतमेव च ॥ १० ॥

तडागविधेर्माहात्म्यं, पादपोत्सर्ग एव च; सौभाग्यशयनं तद्वत्, अगस्त्यव्रतमपि च॥

Verse 11

तथानन्ततृतीयाया रसकल्याणिनीव्रतम् । तथैवानं दकर्याश्च व्रतं सारस्वतं पुनः ॥ ११ ॥

तथानन्ततृतीयाव्रतं, रसकल्याणिनीव्रतम्; तथैव दकर्याव्रतं, पुनः सारस्वतं व्रतम्॥

Verse 12

उपरागाभिषेकश्च सप्तमीशनं तथा । भीमाख्या द्वादशी तद्वदनंगशयनं तथा ॥ १२ ॥

उपरागकालेऽभिषेकः, तथा सप्तम्याः व्रतम्; भीमाख्या द्वादशी तद्वत्, अनङ्गशयनं तथा॥

Verse 13

अशून्यशयनं तद्वत्तथैवांगारकव्रतम् । सप्तमीसप्तकं तद्वद्विशोकद्वादशीव्रतम् ॥ १३ ॥

अशून्यशयनव्रतं तद्वत् तथैवाङ्गारकव्रतम् । सप्तमीसप्तकं तद्वद् विशोकद्वादशीव्रतम् ॥

Verse 14

मेरुप्रदानं दशधा ग्रहशांतिस्तथैव च । ग्रहस्वरूपकथनं तथा शिवचतुर्दशी ॥ १४ ॥

मेरुप्रदानं दशधा ग्रहशान्तिस्तथैव च । ग्रहस्वरूपकथनं तथा शिवचतुर्दशी ॥

Verse 15

तथा सर्वफलत्यागः सूर्यवारव्रतं तथा । संक्रांतिस्नपनं तद्वद्विभूतिद्वादशीव्रतम् ॥ १५ ॥

तथा सर्वफलत्यागः सूर्यवारव्रतं तथा । संक्रान्तिस्नपनं तद्वद् विभूतिद्वादशीव्रतम् ॥

Verse 16

षष्टीव्रतानां माहात्म्यं तथा स्नानविधिकमः । प्रयागस्य तु माहात्म्यं द्वीपलोकानुवर्णनम् ॥ १६ ॥

षष्ठीव्रतानां माहात्म्यं तथा स्नानविधिक्रमः । प्रयागस्य तु माहात्म्यं द्वीपलोकानुवर्णनम् ॥

Verse 17

तथांतरिक्षचारश्च ध्रुवमाहात्म्यमेव च । भवनानि सुरेंद्राणां त्रिपुरोद्योतनं तथा ॥ १७ ॥

तथान्तरिक्षचारश्च ध्रुवमाहात्म्यमेव च । भवनानि सुरेन्द्राणां त्रिपुरोद्योतनं तथा ॥

Verse 18

पितृप्रवरमाहात्म्यं मन्वंतरविनिर्णयः । चतुर्युगस्य संभूतिर्युगधर्मनिरूपणम् ॥ १८ ॥

पितृणां प्रवराणां च माहात्म्यं मन्वन्तरविभागनिर्णयः । चतुर्युगसमुत्पत्तिः युगधर्मस्य निरूपणं च ॥

Verse 19

वज्रांगस्य तु संभूति स्तारकोत्पत्तिरेव च । तारकासुरमाहात्म्यं ब्रह्मदेवानुकीर्तनम् ॥ १९ ॥

वज्राङ्गस्य समुत्पत्तिं स्तारकस्य च जन्म वै । तारकासुरमाहात्म्यं ब्रह्मदेवगणानुकीर्तनम् ॥

Verse 20

पार्वतीसंभवस्तद्वत्तथा शिवतपोवनम् । अनंगदेहदाहश्च रतिशोकस्तथैव च ॥ २० ॥

पार्वत्याः प्रादुर्भावो शिवस्य तपसो वनम् । अनङ्गदेहदाहश्च रतेः शोकश्च कीर्त्यते ॥

Verse 21

गौरीतपोवनं तद्वच्छिवेनाथ प्रसादनम् । पार्वतीऋषिसंवादस्तथैरोद्वाहमंगलम् ॥ २१ ॥

गौर्याः तपोवनं चैव शिवेनाथ प्रसादनम् । पार्वतीऋषिसंवादो विवाहमङ्गलं तथा ॥

Verse 22

कुमारसंभवस्तद्वत्कुमारविजयस्तथा । तारकस्य वधो घोरो नरसिंहोपवर्णनम् ॥ २२ ॥

कुमारस्य समुत्पत्तिः कुमारविजयस्तथा । तारकस्य घोरवधो नरसिंहावतारवर्णनम् ॥

Verse 23

पद्मोद्भवविसर्गस्तु तथैवांधकघातनम् । वाराणस्यास्तु माहात्म्यं नर्मदायास्तथैव च ॥ २३ ॥

पद्मोद्भवस्य ब्रह्मणो विसर्गकथनं तथा अन्धकवधवर्णनम् । वाराणस्याः परमं माहात्म्यं नर्मदायाश्च तथैव कीर्त्यते ॥

Verse 24

प्रवरानुक्रमस्तद्वत्पितृगाथानुकीर्तनम् । तथोभयमुखीदानं दानं कृष्णाजिनस्य च ॥ २४ ॥

प्रवराणामनुक्रमः पितृगाथानुकीर्तनम् । उभयमुखीदानं तथा कृष्णाजिनप्रदानं च विधीयते ॥

Verse 25

ततः सावित्र्युपाख्यानं राजधर्मास्तथैव च । विविधोत्पातकथनं ग्रहणांतस्तथैव च ॥ २५ ॥

ततः सावित्र्युपाख्यानं राजधर्माः तथैव च । विविधोत्पातवृत्तान्तो ग्रहणान्तविचारश्च कीर्त्यते ॥

Verse 26

यात्रानिमित्तकथनं स्वप्नमंगलकीर्तने । वामनस्य तु माहात्म्यं वाराहस्य ततः परम् ॥ २६ ॥

यात्रानिमित्तानां कथनं स्वप्नमङ्गलकीर्तनम् । वामनस्य माहात्म्यं ततः परं वाराहस्य च कीर्त्यते ॥

Verse 27

समुद्रमथनं तद्वत्कालकूटाभिशांतनम् । देवासुरविमर्दश्च वास्तुविद्या तथैव च ॥ २७ ॥

समुद्रमथनं तथा कालकूटविषशान्तनम् । देवासुरविमर्दश्च वास्तुविद्यापि कीर्त्यते ॥

Verse 28

प्रतिमालक्षणं तद्वद्देवतायतनं तथा । प्रासादलक्षणं तद्वन्मंडपान च लक्षणम् ॥ २८ ॥

प्रतिमालक्षणं तथा देवतायतनलक्षणं च; प्रासादस्य लक्षणं तथा मण्डपानां च लक्षणं सम्यक् निरूप्यते॥

Verse 29

भविष्यराज्ञामुद्देशो महादानानुकीर्तनम् । कल्पानुकीर्तनं तद्वत्पुराणेऽस्मिन्प्रकीर्तितम् ॥ २९ ॥

भविष्यराज्ञामुद्देशो महादानानुकीर्तनम्; तथा कल्पानुकीर्तनं च अस्मिन् पुराणे प्रकीर्तितम्॥

Verse 30

पवित्रमेतत्कल्याणमायुः कीर्तिविवर्द्धनम् । यः पठेच्छृणुयाद्वापि स याति भवनं हरेः ॥ ३० ॥

पवित्रमेतत्कल्याणमायुःकीर्तिविवर्धनम्; यः पठेच्छृणुयाद्वापि स याति हरिभवनम्॥

Verse 31

लिखित्वैतत्तु यो दद्याद्धेममत्स्यगवान्वितम् । विप्रायाभ्यर्च्य विषुवे स याति परमं पदम् ॥ ३१ ॥

लिखित्वैतत्तु यो दद्याद्धेममत्स्यगवान्वितम्; विप्रायाभ्यर्च्य विषुवे स याति परमं पदम्॥

Verse 32

इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे पूर्वभागे बृहदुपाख्याने चतुर्थपादे मत्स्यपुराणानुक्रमणीकथनं नाम सप्तोत्तरशततमोऽध्यायः ॥ १०७ ॥

इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे पूर्वभागे बृहदुपाख्याने चतुर्थपादे मत्स्यपुराणानुक्रमणीकथनं नाम सप्तोत्तरशततमोऽध्यायः॥१०७॥