The Description of the Skanda Purāṇa’s Anukramaṇī (Index/Summary)

Verse 1

ब्रह्मोवाच । श्रृणु वत्स प्रवक्ष्यामि पुराणं स्कन्दसंज्ञकम् । यस्मिन्प्रतिपदं साक्षान्महादेवो व्यवस्थितः ॥ १ ॥

ब्रह्मोवाच । शृणु वत्स प्रवक्ष्यामि पुराणं स्कन्दसंज्ञकम् । यस्मिन् प्रतिपदं साक्षान्महादेवो व्यवस्थितः ॥१॥

Verse 2

पुराणे शतकोटो तु यच्छैवं वर्णितं मया । लक्षं तस्यार्थं जातस्य सारो व्यासेन कीर्तितः ॥ २ ॥

पुराणे शतकोटौ तु यच्छैवं वर्णितं मया । लक्षं तस्यार्थजातस्य सारो व्यासेन कीर्तितः ॥२॥

Verse 3

स्कन्दाह्वयस्तत्र खण्डाः सप्तैव परिकल्पिताः । एकाशीतिसहस्रं तु स्कान्दं सर्वोघकृतंनम् ॥ ३ ॥

स्कन्दाह्वये तत्र खण्डाः सप्तैव परिकल्पिताः । एकाशीतिसहस्रं तु स्कान्दं सर्वोघकृन्तनम् ॥३॥

Verse 4

यः श्रृणोति पठेद्वापि स तु साक्षाच्छिवः स्थितः । यत्र माहेश्वरा धर्माः षण्मुखेन प्रकाशिताः ॥ ४ ॥

यः शृणोति पठेद्वापि स तु साक्षाच्छिवः स्थितः । यत्र माहेश्वरा धर्माः षण्मुखेन प्रकाशिताः ॥४॥

Verse 5

कल्पे तत्पुरुषे वृत्ताः सर्वसिद्धिविधायकाः । तस्य माहेश्वरश्चाथ खंडः पापप्रणाशनः ॥ ५ ॥

तत्पुरुषनाम्नि कल्पे सर्वसिद्धिप्रदाः वृत्तान्ताः कथ्यन्ते। तत्रैव माहेश्वरः खण्डोऽपि पापप्रणाशनः॥५॥

Verse 6

किंचिन्न्यूनार्कसाहस्रो बहुपुण्यो बृहत्कथः । सुचरित्रशतैर्युक्तः स्कन्दमाहात्म्यसूचकः ॥ ६ ॥

किंचिन्न्यूनार्कसाहस्रः बहुपुण्यः बृहत्कथः। सुचरित्रशतैर्युक्तः स्कन्दमाहात्म्यसूचकः॥६॥

Verse 7

यत्र केदारमाहात्म्ये पुराणोपक्रमः पुरा । दक्षयज्ञकथा पश्चाच्छिवलिंगार्चने फलम् ॥ ७ ॥

यत्र केदारमाहात्म्ये पुराणोपक्रमः पुरा। दक्षयज्ञकथा पश्चाच्छिवलिङ्गार्चने फलम्॥७॥

Verse 8

समुद्रमथनाख्यानं देवेंद्रचरितं ततः । पार्वत्याः समुपाख्यानं विवाहस्तदनंतरम् ॥ ८ ॥

समुद्रमथनाख्यानं देवेन्द्रचरितं ततः। पार्वत्याः समुपाख्यानं विवाहस्तदनन्तरम्॥८॥

Verse 9

कुमारोत्पत्तिकथनं ततस्तारकसंगरः । ततः पाशुपताख्यानं चंडाख्यानसमन्वितम् ॥ ९ ॥

कुमारोत्पत्तिकथनं ततस्तारकसङ्गरः। ततः पाशुपताख्यानं चण्डाख्यानसमन्वितम्॥९॥

Verse 10

द्यूतप्रवर्तनाख्यानं नारदेन समागमः । ततः कुमारमाहात्म्ये पंचतीर्थकथानकम् ॥ १० ॥

द्यूतस्य प्रवर्तनप्रसङ्गः, ततः नारदेन सह समागमः; अनन्तरं सनत्कुमारमाहात्म्ये पञ्चतीर्थकथानकं च वर्ण्यते ॥

Verse 11

धर्मवर्मनृपाख्यानं नदीसागरकीर्तनम् । इंद्रद्युम्नकथा पस्चान्नाडीजंघकथान्वितम् ॥ ११ ॥

धर्मवर्मनृपाख्यानं, नदीसागरयोः कीर्तनं; ततः परं इन्द्रद्युम्नकथा, नाडीजङ्घकथान्विता च ॥

Verse 12

प्रादुर्भावस्ततो मह्याः कथा दमनकस्य च । महीसागरसंयोगः कुमारेशकथा ततः ॥ १२ ॥

ततः पृथिव्याः प्रादुर्भावकथा, दमनकस्यापि चरितं; अनन्तरं महीसागरसंयोगः, ततः कुमारेशकथा ॥

Verse 13

ततस्तारकयुद्धं च नानाख्यानसमन्वितम् । वधश्च तारकस्याथ पंचलिंगनिवेशनम् ॥ १३ ॥

ततः तारकयुद्धं नानाख्यानसमन्वितं; अनन्तरं तारकवधः, अथ पञ्चलिङ्गनिवेशनं च ॥

Verse 14

द्वीपाख्यानं ततः पुण्यमूर्द्धलोकव्यवस्थितिः । ब्रह्मांडस्थितिमानं च वर्करेशकथानकम् ॥ १४ ॥

ततः पुण्यं द्वीपाख्यानं, ऊर्ध्वलोकव्यवस्थितिः; ब्रह्माण्डस्थितिमानं च, वर्करेशकथानकं च वर्ण्यते ॥

Verse 15

महाकालसमुद्भूतिः कथा चास्य महाद्भुता । वासुदेवस्य माहात्म्यं कोटितीर्थं ततः परम् ॥ १५ ॥

ततः महाकालसमुद्भवस्य कथा महाद्भुता प्रवर्तते; अनन्तरं वासुदेवस्य माहात्म्यं, ततः परं कोटितीर्थं परमं पुण्यस्थानम्।

Verse 16

नानातीर्थसमाख्यानं गुप्तक्षेत्रे प्रकीर्तितम् । पांडवानां कथा पुण्या महाविद्याप्रसाधनम् ॥ १६ ॥

गुप्तक्षेत्रे प्रकीर्तितं नानातीर्थसमाख्यानं; पाण्डवानां पुण्या कथा महाविद्याप्रसाधनं भवति।

Verse 17

तीर्थयात्रासमाप्तिश्च कौमारमिदमद्भुतम् । अरुणाचलमाहात्म्यं सनकब्रह्मसंकथा ॥ १७ ॥

तीर्थयात्रासमाप्तिश्च; इदं कौमारमद्भुतं; अरुणाचलमाहात्म्यं; सनकब्रह्मसंवादकथा च।

Verse 18

गौरीतपः समाख्यानं तत्तत्तीर्थनिरूपणम् । माहिषासुरमाख्यानं वधश्चास्य महाद्भुतः ॥ १८ ॥

गौरीतपःसमाख्यानं तत्तत्तीर्थनिरूपणम्; माहिषासुरमाख्यानं तस्य च महाद्भुतो वधः।

Verse 19

द्रोणाचले शिवास्थानं नित्यदापरिकीर्तितम् । इत्येष कथितः स्कांदे खंडो माहेश्वरोऽद्भुतः ॥ १९ ॥

द्रोणाचले शिवस्य स्थानं नित्यदा परिकीर्तितम्; इति स्कान्दे पुराणे माहेश्वरोऽद्भुतः खण्डः कथितः।

Verse 20

द्वितीयो वैष्णवः खंडस्तस्याख्यानानि मे शुणु । प्रथमं भूमिवाराहसमाख्यानं प्रकीर्तितम् ॥ २० ॥

द्वितीयो वैष्णवः खण्डः; तस्याख्यानानि मत्तः शृणु। प्रथमं भूमिवाराहसमाख्यानं प्रकीर्तितम्॥२०॥

Verse 21

यत्र वेंकटकुध्रस्य माहात्म्यं पापनाशनम् । कमलायाः कथा पुण्या श्रीनिवासस्थितिस्ततः ॥ २१ ॥

यत्र वेङ्कटकुध्रस्य माहात्म्यं पापनाशनम्। कमलायाः कथा पुण्या, श्रीनिवासस्थितिस्ततः॥२१॥

Verse 22

कुला लाख्यानकं चात्र सुवर्णमुखरी कथा । नानाख्यानसमायुक्ता भारद्वाजकथाद्भुता ॥ २२ ॥

कुलालाख्यानकं चात्र सुवर्णमुखरीकथा। नानाख्यानसमायुक्ता भारद्वाजकथाद्भुता॥२२॥

Verse 23

मतंगांजनसंवादः कीर्तितः पापनाशनः । पुरुषोत्तममाहात्म्यं कीर्तितं चोत्कले ततः ॥ २३ ॥

मतङ्गाञ्जनसंवादः कीर्तितः पापनाशनः। पुरुषोत्तममाहात्म्यं कीर्तितं चोत्कले ततः॥२३॥

Verse 24

मार्कंडेयसमाख्यानमंबरीषस्य भूपतेः । इंद्रद्युम्नस्य चाख्यानं विद्यापतिकथा शुभा ॥ २४ ॥

मार्कण्डेयसमाख्यानमम्बरीषस्य भूपतेः। इन्द्रद्युम्नस्य चाख्यानं विद्यापतिकथा शुभा॥२४॥

Verse 25

जैमिनेः समुपाख्यानं नारदस्यापि वाडव । नीलकंठसमाख्यानं नरसिंहोपवर्णनम् ॥ २५ ॥

हे वाडव, अत्र जैमिनेः समुपाख्यानं, नारदस्यापि चरितं, नीलकण्ठसमाख्यानं तथा नरसिंहोपवर्णनं च निरूप्यते।

Verse 26

अश्वमेधकथा राज्ञो ब्रह्मलोकगतिस्तथा । रथयाव्राविधिः पश्चाज्जन्मस्थानविधिस्तथा ॥ २६ ॥

राज्ञोऽश्वमेधकथा, ब्रह्मलोकगतिश्च, ततः रथयाव्राविधिः, तथा जन्मस्थानविधिश्च अत्र वर्ण्यते।

Verse 27

दक्षिणामूर्त्युपाख्यानं गुंडिवाख्यानकं ततः । रथरक्षाविधानं च शयनोत्सवकीर्तनम् ॥ २७ ॥

ततः दक्षिणामूर्त्युपाख्यानं, गुंडिवाख्यानं, रथरक्षाविधानं च, शयनोत्सवकीर्तनं च कथ्यते।

Verse 28

श्वेतोपाख्यानमत्रोक्तं पृथुत्सवनिरूपणम् । दोलोत्सवो भगवतो व्रतं सांवत्सराभिधम् ॥ २८ ॥

अत्र श्वेतोपाख्यानं, पृथूत्सवनिरूपणं, तथा भगवतो दोलोत्सवः, सांवत्सराभिधं व्रतं च उपदिश्यते।

Verse 29

पूजा चाकामिका विष्णोरुद्दालकनियोगतः । योगसाधनमत्रोक्तं नानायोगनिरूपणम् ॥ २९ ॥

अत्र उद्धालकनियोगतः विष्णोः अकामिका पूजा, तथा योगसाधनं नानायोगनिरूपणं च प्रतिपाद्यते।

Verse 30

दशावतारकथनं स्रानादिपरिकीर्तनम् । ततो बदरिकायाश्च माहात्म्यं पापनाशनम् ॥ ३० ॥

ततः दशावतारकथनं स्नानादिविधिपरिकीर्तनं च; अनन्तरं बदरिकायाः पापनाशनं माहात्म्यं वर्ण्यते॥

Verse 31

अग्न्यादितीर्थमाहात्म्यं वैनतेयशिलाभवम् । कारणं भगवद्वासे तीर्थं कापालमोचनम् ॥ ३१ ॥

अग्न्यादितीर्थस्य माहात्म्यं वैनतेयशिलासंभवं च; भगवद्वासहेतुः, ‘कापालमोचन’ इति प्रसिद्धं तीर्थं वर्ण्यते॥

Verse 32

पंचधाराभिधं तीर्थं मेरुसंस्थापनं तथा । ततः कार्तिकमाहात्म्ये माहात्म्यं मदनालसम् ॥ ३२ ॥

अनन्तरं ‘पञ्चधारा’ इति प्रसिद्धं तीर्थं, मेरुसंस्थापनं च वर्ण्यते; ततः कार्तिकमाहात्म्ये ‘मदनालस’ इति माहात्म्यं प्रकीर्त्यते॥

Verse 33

धूम्रकेशसमाख्यानं दिनकृत्यानि कार्तिके । पंचभीष्मव्रताख्यानं कीर्तितं भुक्तिमुक्तिदम् ॥ ३३ ॥

धूम्रकेशसमाख्यानं, कार्तिके दिनकृत्यानि, पञ्चभीष्मव्रताख्यानं च—भुक्तिमुक्तिप्रदं—प्रकीर्तितम्॥

Verse 34

ततो मार्गस्य माहात्म्ये विधानं स्नानजं तथा । पुंड्रादिकीर्तनं चात्र मालाधारणपुण्यकम् ॥ ३४ ॥

ततो मार्गमाहात्म्ये विधिविधानं, स्नानजन्यं पुण्यं च; अत्रैव पुण्ड्रादिलक्षणकीर्तनं, मालाधारणस्य पुण्यकं च निरूप्यते॥

Verse 35

पंचामृतस्नानपुण्यं घंटानादादिजं फलम् । नानापुष्पार्चनफलं तुलसीदलजं फलम् ॥ ३५ ॥

पञ्चामृतस्नानजन्यं पुण्यं, घण्टानादादिसमुत्थितं फलम्, नानापुष्पैः पूजनफलं, तुलसीदलार्पणसम्भवं च फलम्—एतानि सर्वाणि लभ्यन्ते।

Verse 36

नैवेद्यस्य च माहात्म्यं हरिवासरकीर्तनम् । अखंडैकादशीपुण्यं तथा जागरणस्य च ॥ ३६ ॥

नैवेद्यस्य माहात्म्यं, हरिवासरकीर्तनं, अखण्डैकादशीव्रतपुण्यं, तथा जागरणस्यापि पुण्यं (अत्र) वर्ण्यते।

Verse 37

यस्योत्सवविधानं च नाममाहात्म्यकीर्तनम् । ध्यानादिपुण्यकथनं माहात्म्यं मथुराभवम् ॥ ३७ ॥

यस्य उत्सवविधानं, नाममाहात्म्यकीर्तनं, ध्यानादिपुण्यकथनं च; स एव मथुरासम्भवो माहात्म्यः (अत्र) प्रतिपाद्यते।

Verse 38

मथुरातीर्थमाहात्म्यं पृथगुक्तं ततः परम् । वनानां द्वादशानां च माहात्म्यं कीर्तितं ततः ॥ ३८ ॥

ततः परं मथुरातीर्थस्य माहात्म्यं पृथग् उक्तम्; अनन्तरं द्वादशवनानां माहात्म्यं अपि कीर्तितम्।

Verse 39

श्रीमद्भागवतस्यात्र माहात्म्यं कीर्तितं परम् । वज्रशांडिल्यसंवाद अंतर्लीलाप्रकाशकम् ॥ ३९ ॥

अत्र श्रीमद्भागवतस्य परमं माहात्म्यं कीर्तितम्; वज्रशाण्डिल्यसंवादेन अन्तर्लीलाप्रकाशकेन।

Verse 40

ततो माघस्य माहात्म्यं स्नानदानजपोद्भवम् । नानाख्यानसमायुक्तं दशाध्यायैर्निरूपितम् ॥ ४० ॥

ततो माघमासस्य माहात्म्यं स्नानदानजपजन्यं नानोपाख्यानसमन्वितं दशाध्यायैः सम्यग् निरूपितम् ॥

Verse 41

ततो वैष्णवमाहात्म्ये शय्यादानादिजं फलम् । जलदा नादिविधयः कामाख्यानमतः परम् ॥ ४१ ॥

ततो वैष्णवमाहात्म्ये शय्यादानादिजन्यं फलं वर्ण्यते; अनन्तरं जलदानादिविधयः, ततः परं कामाख्यानं निरूप्यते ॥

Verse 42

श्रुतदेवस्य चरितं व्याधोपाख्यानमद्भुतम् । तथाक्षयतृतीयादेर्विशेषात्पुण्यकीर्तनम् ॥ ४२ ॥

श्रुतदेवस्य चरितं तथा व्याधोपाख्यानमद्भुतं, अक्षयतृतीयादिव्रतानां विशेषपुण्यकीर्तनं च कथ्यते ॥

Verse 43

ततस्त्वयोध्यामाहात्म्ये चक्रब्रह्माह्वतीर्थके । सुरापापविमोक्षाख्ये तथाधारसहस्रकम् ॥ ४३ ॥

ततोऽयोध्यामाहात्म्ये चक्रब्रह्माह्वतीर्थकं, सुरापापविमोक्षाख्यं तीर्थं, तथाधारसहस्रकं च निरूप्यते ॥

Verse 44

स्वर्गद्वारं चंद्रहरिधर्महर्युपवर्णनम् । स्वर्णवृष्टेरुपाख्यानं तिलोदासरयूयुतिः ॥ ४४ ॥

स्वर्गद्वाराख्यं तीर्थं, चन्द्रहरिधर्महर्योः उपवर्णनं, स्वर्णवृष्टेरुपाख्यानं, तिलोदाया सरयूयुतं प्रसङ्गं च तत्र विद्यते ॥

Verse 45

सीताकुंडं गुप्तहरिसरंयुघर्घरान्वयः । गोप्रतारं च दुग्धोदं गुरुकुंडादिपञ्चकम् ॥ ४५ ॥

सीताकुण्डं गुप्तहरिसरः, युघर्घरान्वयः पावनः, गोप्रतारं च दुग्धोदं, गुरुकुण्डादि-पञ्चकं च—एतानि तीर्थानि स्मरणीयानि।

Verse 46

सोमार्का दीनि तीर्थानि त्रयोदश ततः परम् । गयाकूपस्य माहात्म्यं सर्वाघविनिवर्तकम् ॥ ४६ ॥

सोमार्कादीनि तीर्थानि त्रयोदश ततः परम्; अनन्तरं गयाकूपस्य माहात्म्यं कथ्यते, यत् सर्वाघं विनिवर्तयति।

Verse 47

मांडव्याश्रमपूर्वाणि तीर्थानि तदनन्तरम् । अजितादि मानसादितीर्थानि गदितानि च ॥ ४७ ॥

माण्डव्याश्रमपूर्वाणि तीर्थानि तदनन्तरम्; ततः अजितादीनि तथा मानसादि-तीर्थानि अपि गदितानि।

Verse 48

इत्येष वैष्णवः खंडो द्वितीयः परिकीर्तितः । अतः परं ब्रह्मखंडं मरीचे श्रृणु पुण्यदम् ॥ ४८ ॥

इत्येष वैष्णवखण्डो द्वितीयः सम्यक् परिकीर्तितः; अतः परं ब्रह्मखण्डं, मरीचे, शृणु पुण्यप्रदम्।

Verse 49

यत्र वै सेतुमाहात्म्ये फलं स्नाने क्षणोद्भवम् । गालवस्य तपश्चर्या राक्षसाख्यानकं ततः ॥ ४९ ॥

यत्र वै सेतुमाहात्म्ये स्नाने फलम् क्षणोद्भवम्; ततः गालवस्य तपश्चर्या, अनन्तरं राक्षसाख्यानकं च।

Verse 50

चक्रतीर्थादिमाहात्म्यं देवीपत्तनसंयुते । वेतालतीर्थमहिमा पापनाशादिकीर्तनम् ॥ ५० ॥

चक्रतीर्थादीनां माहात्म्यं देवीपत्तनसम्बद्धं, तथा वेतालतीर्थस्य महिमा—पापनाशादि-फलप्रदत्वं—अत्र कीर्त्यते ॥

Verse 51

मंगलादिकमाहात्म्यं ब्रह्मकुंडादिवर्णनम् । हनुमत्कुंडमहिमागस्त्यतीर्थभवं फलम् ॥ ५१ ॥

मङ्गलादीनां माहात्म्यं, ब्रह्मकुण्डादि-पुण्यकुण्डवर्णनं, हनुमत्कुण्डस्य महिमा, तथा अगस्त्यतीर्थसमुद्भवं फलम् अत्र निरूप्यते ॥

Verse 52

रामतीर्थादिकथनं लक्ष्मीतीर्थनिरूपणम् । शंखादितीर्थमहिमा तथा साध्यामृतादिजः ॥ ५२ ॥

रामतीर्थादिकथनं, लक्ष्मीतीर्थस्य निरूपणं, शङ्खादितीर्थमहिमा, तथा साध्यामृतादि-प्रारम्भकं वृत्तान्तं चात्र प्रतिपाद्यते ॥

Verse 53

धनुष्कोट्यादिमाहात्म्यं क्षीरकुंडादिजं तथा । गायत्र्यादिकतीर्थानां माहात्म्यं चात्र कीर्तितम् ॥ ५३ ॥

धनुष्कोट्यादीनां माहात्म्यं, क्षीरकुण्डादि-स्थलमहिमा च, तथा गायत्र्यादि-तीर्थानां माहात्म्यं चात्र विस्तरेण कीर्तितम् ॥

Verse 54

रामनाथस्य महिमा तत्त्वज्ञानोपदेशनम् । यात्राविधानकथनं सेतै मुक्तिप्रदं नृणाम् ॥ ५४ ॥

रामनाथस्य महिमा, तत्त्वज्ञानोपदेशः, यात्राविधानकथनं, तथा सेतोर् नराणां मुक्तिप्रदत्वं चात्र वर्ण्यते ॥

Verse 55

धर्मारण्यस्य माहात्म्यं ततः परमुदीरितम् । स्थाणुः स्कन्दाय भगवान्यत्र तत्त्वमुपादिशत् ॥ ५५ ॥

ततः परं धर्मारण्यस्य माहात्म्यं परमं समुदीर्यते—यत्र भगवान् स्थाणुः स्कन्दाय परं तत्त्वं सम्यगुपादिशत् ॥

Verse 56

धर्मारण्यसुसंभूतिस्तत्पुण्यपरिकीर्त्तनम् । कर्म्मसिद्धेः समाख्यानं ऋषिवंशनिरूपणम् ॥ ५६ ॥

धर्मारण्यसुसंभूतिः तस्य पुण्यस्य परिकीर्तनम् । कर्मसिद्धेः समाख्यानं ऋषिवंशनिरूपणम् ॥

Verse 57

अप्सरस्तीर्थमुख्यानां माहात्म्यं यत्र कीर्तितम् । वर्णानामाश्रमाणां च धर्मतत्त्वनिरूपणम् ॥ ५७ ॥

अप्सरस्तीर्थमुख्यानां माहात्म्यं यत्र कीर्तितम् । वर्णानामाश्रमाणां च धर्मतत्त्वनिरूपणम् ॥

Verse 58

दिवः स्थानविभागश्च बकुलार्ककथा शुभा । छत्रानन्दा तथा शांता श्रीमाता च मतंगिनी ॥ ५८ ॥

दिवः स्थानविभागश्च बकुलार्ककथा शुभा । छत्रानन्दा तथा शांता श्रीमाता च मतंगिनी ॥

Verse 59

पुण्यदा च समाख्याता यत्र देव्यः समास्थिताः । इन्द्रेश्वरादिमाहात्म्यं द्वारकादिनिरूपणम् ॥ ५९ ॥

पुण्यदा च समाख्याता यत्र देव्यः समास्थिताः । इन्द्रेश्वरादिमाहात्म्यं द्वारकादिनिरूपणम् ॥

Verse 60

लोहासुरसमाख्यानं गंगाकूपनिरूपणम् । श्रीरामचरितं चैव सत्यमंदिरवर्णनम् ॥ ६० ॥

लोहासुरसमाख्यानं गङ्गाकूपस्य निरूपणम् । श्रीरामचरितं पुण्यं सत्यमन्दिरवर्णनम् ॥

Verse 61

जीर्णोद्धा रस्य कथनमासनप्रतिपादनम् । जातिभेदप्रकथनं स्मृतिधर्मनिरूपणम् ॥ ६१ ॥

जीर्णोद्धारस्य कथनमासनानां प्रतिपादनम् । जातिभेदप्रकथनं स्मृतिधर्मनिरूपणम् ॥

Verse 62

ततस्तु वैष्णवा धर्मा नानाख्यानैरुदीरिताः । चातुर्मास्ये ततः पुण्ये सर्वधर्मनिरूपणम् ॥ ६२ ॥

ततः वैष्णवधर्माः नानाख्यानैरुदीरिताः । चातुर्मास्ये पुण्यकाले सर्वधर्मनिरूपणम् ॥

Verse 63

दानप्रशंसा तत्पश्चाद्व्रतस्य महिमा ततः । तपश्चैव पूजायाः सच्छिद्रकथनं ततः ॥ ६३ ॥

दानप्रशंसा ततः प्रोक्ता व्रतस्य महिमा ततः । तपः पूजाविधिश्चैव तत्र सच्छिद्रकथनम् ॥

Verse 64

तद्वृत्तीनां भिदाख्यानं शालग्रामनिरूपणम् । भारकस्य वधोपायो वृक्षाचामहिमा तथा ॥ ६४ ॥

तद्वृत्तीनां भेदकथनं शालग्रामस्य निरूपणम् । भारकवधोपायश्च वृक्षाचमनमाहात्म्यम् ॥

Verse 65

विष्णोः शापश्च वृक्षत्वं पार्वत्यनुतपस्ततः । हरस्य तांडवं नृत्यं रामनामनिरूपणम् ॥ ६५ ॥

विष्णोः शापेन वृक्षत्वप्राप्तिः, तदनन्तरं पार्वत्याः तपश्चर्या, हरस्य ताण्डवनृत्यं, तथा रामनाम्नः निरूपणं वर्ण्यते।

Verse 66

हरस्य लिंगपतनं कथा बैजवनस्य च । पार्वतीजन्मचरितं तारकस्य वधोऽद्भुतः ॥ ६६ ॥

हरस्य लिङ्गपतनकथा, बैजवनस्य आख्यानं, पार्वतीजन्मचरितं, तथा तारकवधोऽद्भुतो वर्ण्यते।

Verse 67

प्रणवैश्वर्यकथनं तारकाचरितं पुनः । दक्षयज्ञसमाप्तिश्च द्वादशाक्षरभूषणम् ॥ ६७ ॥

प्रणवस्य ऐश्वर्यं प्रभुत्वं च कथ्यते, पुनस्तारकचरितं, दक्षयज्ञसमाप्तिः, तथा द्वादशाक्षरमन्त्रस्य भूषणत्वेन स्तुतिः।

Verse 68

ज्ञानयोगसमाख्यानं महिमा द्वादशाक्षरेः । श्रवणादिकपुण्यं च कीर्तितं शर्मदं नृणाम् ॥ ६८ ॥

ज्ञानयोगस्य समाख्यानं, द्वादशाक्षरस्य महिमा, तथा श्रवणादिकानां साधनानां पुण्यं कीर्तितं—यन्नृणां शान्तिसुखप्रदं भवति।

Verse 69

ततो ब्राह्मोत्तरे भागे शिवस्य महिमाद्भुतः । पंचाक्षरस्य महिमा गोकर्णमहिमा ततः ॥ ६९ ॥

ततो ब्राह्मोत्तरभागे शिवस्य अद्भुतो महिमा वर्ण्यते; पंचाक्षरमन्त्रस्य महिमा, ततः परं गोकर्णस्य पावनमहिमा च।

Verse 70

शिवरात्रैश्च महिमा प्रदोषव्रतकीर्तनम् । सोमवारव्रतं चापि सीमंतिन्याः कथानकम् ॥ ७० ॥

शिवरात्रिव्रतानां महिमा च प्रदोषव्रतस्य कीर्तनम् । सोमवारव्रतं चापि सीमन्तिन्याः कथानकं च ॥

Verse 71

भद्रायुत्पत्तिकथनं सदाचारनिरूपणम् । शिववर्मसमुद्देशो भद्रायूद्वाहवर्णनम् ॥ ७१ ॥

भद्रायोः उत्पत्तिकथनं सदाचारस्य निरूपणम् । शिववर्मसमुद्देशो भद्रायोर्विवाहवर्णनम् ॥

Verse 72

भद्रायुमहिमा चापि भस्ममाहात्म्यकीर्तनम् । शबराख्यानकं चैव उमामाहेश्वरं व्रतम् ॥ ७२ ॥

भद्रायोर्महिमा चापि भस्ममाहात्म्यकीर्तनम् । शबराख्यानकं चैव उमामाहेश्वरव्रतम् ॥

Verse 73

रुद्राक्षस्य च माहात्म्यं रुद्राध्यायस्य पुण्यकम् । श्रवणादिकपुण्यं च ब्रह्मखंडोऽयमीरितः ॥ ७३ ॥

रुद्राक्षस्य माहात्म्यं रुद्राध्यायस्य पुण्यकम् । श्रवणादिकपुण्यं च—अयं ब्रह्मखण्डः प्रकीर्तितः ॥

Verse 74

अतः परं चतुर्थँ तु काशीखंडमनुत्तमम् । विंध्यनारदयोर्यत्र संवादः परिकीर्तितः ॥ ७४ ॥

अतः परं चतुर्थं तु काशीखण्डमनुत्तमम् । विंध्यनारदयोः संवादो यत्र परिकीर्तितः ॥

Verse 75

सत्यलोकप्रभावश्चागस्त्यावासे सुरागमः । पतिव्रताचरित्रं च तीर्थयात्रा प्रशंसनम् ॥ ७५ ॥

सत्यलोकस्य प्रभावोऽपि, अगस्त्याश्रमं प्रति देवानां आगमनं, पतिव्रतायाः आदर्शचरितं, तथा तीर्थयात्रायाः प्रशंसनं च वर्ण्यते ॥

Verse 76

ततश्च सप्तपुर्याख्या संयमिन्या निरूपणम् । बुधस्य च तथेंद्राग्न्योर्लोकाप्तिः शिवशर्मणः ॥ ७६ ॥

ततः सप्तपुर्याख्यायाः कीर्तेः कथनं, संयमिन्याः निरूपणं, बुधस्य चरितं, तथा शिवशर्मणः इन्द्राग्निलोकप्राप्तिश्च वर्ण्यते ॥

Verse 77

अग्नेः समुद्भवश्चैव क्रव्याद्वरुणसंभवः । गंधवत्यलकापुर्योरीश्वर्याश्च समुद्भवः ॥ ७७ ॥

अग्नेरेव समुद्भवोऽस्ति एकः, क्रव्यादोऽग्निः वरुणात् सम्भवति; गन्धवत्याः तथा अलकापुर्याश्च ऐश्वर्यस्य समुद्भवो वर्ण्यते ॥

Verse 78

चंद्रार्कबुधलोकानां कुजेज्यार्कभुवां क्रमात् । मम विष्णोर्ध्रुवस्यापि तपोलोकस्य वर्णनम् ॥ ७८ ॥

चन्द्रस्य सूर्यस्य बुधस्य च लोकान्, तथा कुजस्य बृहस्पतेः शुक्रस्य च भुवनानि क्रमात् मया वर्णितानि; मम लोकं, विष्णोर्लोकं, ध्रुवलोकं, तपोलोकं चापि निरूपितम् ॥

Verse 79

ध्रुवलोककथा पुण्या सत्यलोकनिरीक्षणम् । स्कंदागस्त्यसमालापो मणिकर्णीसमुद्भवः ॥ ७९ ॥

ध्रुवलोकस्य पुण्या कथा, सत्यलोकस्य निरीक्षणं, स्कन्दागस्त्ययोः संवादः, तथा मणिकर्ण्याः समुद्भवः—एते विषयाः वर्णिताः ॥

Verse 80

प्रभावश्चापि गंगाया गंगानामसहस्रकम् । वाराणसीप्रशंसा च भैरवाविर्भवस्ततः ॥ ८० ॥

अत्र गङ्गायाः प्रभावो गङ्गानामसहस्रकं च, वाराणस्याः प्रशंसा, ततः परं भैरवस्याविर्भावश्च निरूप्यते ॥

Verse 81

दंडपाणिज्ञानवाप्योरुद्भवः समनंतरम् । ततः कलावत्याख्यानं सदाचारनिरूपणम् ॥ ८१ ॥

तदनन्तरं दण्डपाणेर्ज्ञानवाप्याश्चोद्भवः, ततः कलावत्याख्यानं सदाचारनिरूपणं च कथ्यते ॥

Verse 82

ब्रह्मचारिसमाख्यानं ततः स्त्रीलक्षणानि च । कृत्याकृत्यविनिर्देशो ह्यविमुक्तेशवर्णनम् ॥ ८२ ॥

ततः ब्रह्मचारिसमाख्यानं स्त्रीलक्षणानि च, कृत्याकृत्यविनिर्देशोऽविमुक्तेशवर्णनं च प्रवर्तते ॥

Verse 83

गृहस्थयोगिनो धर्माः कालज्ञानं ततः परम् । दिवोदासकथा पुण्या काशिकावर्णनं ततः ॥ ८३ ॥

गृहस्थयोगिनो धर्माः, ततः परं कालज्ञानं, दिवोदासस्य पुण्यकथा, ततः काशिकावर्णनं च कथ्यते ॥

Verse 84

मायागणपतेश्चाथ भुवि प्रादुर्भवस्ततः । विष्णुमायाप्रपंचोऽथ दिवोदासविमोक्षणम् ॥ ८४ ॥

ततः मायागणपतेर्भुवि प्रादुर्भावः, अनन्तरं विष्णोर्मायाप्रपञ्चः, ततः दिवोदासस्य विमोक्षणं च वर्ण्यते ॥

Verse 85

ततः पंचनदोत्पर्त्तिर्बिंदुमाधवसंभवः । ततो वैष्णवतीर्थाख्या शूलिनः काशिकागमः ॥ ८५ ॥

ततः पञ्चनदोत्त्पत्तेर्बिन्दुमाधवस्य प्रादुर्भावः कथ्यते । ततः वैष्णवतीर्थाख्यं प्रकरणं, तथा शूलिनः काश्यां आगमनं च ॥

Verse 86

जैगीषव्येन संवादो ज्येष्ठेशाख्या महेशितुः । क्षेत्राख्यानं कंदुकेशः व्याघ्रेश्वरसमुद्भवः ॥ ८६ ॥

जैगीषव्येन सह संवादः, महेशितुः ‘ज्येष्ठेश’ इति ख्यातस्य आख्यानं च। तथा व्याघ्रेश्वरसम्बन्धेन कन्दुकेशक्षेत्राख्यानं कथ्यते ॥

Verse 87

शैलेशरत्नेश्वरयोः कृत्तिवासस्य चोद्भवः । देवतानामधिष्टानं दुर्गासुरपराक्रमः ॥ ८७ ॥

शैलेशरत्नेश्वरयोः तथा कृत्तिवासस्य च उद्भवकथा। देवतानामधिष्ठानस्य वर्णनं, दुर्गासुरयोः संग्रामे पराक्रमश्च कथ्यते ॥

Verse 88

दुर्गाया विजयश्चाथ ॐकारेशस्य वर्णनम् । पुनरोंकार माहात्म्य त्रिलोचोनसमुद्भवः ॥ ८८ ॥

अथ दुर्गायाः विजयकथा, ॐकारेशस्य वर्णनं च। पुनश्च ॐकारस्य माहात्म्यं, त्रिलोचनस्य प्रादुर्भावश्च कथ्यते ॥

Verse 89

केदाराख्या च धर्मेश कथा विष्णुभुजोद्भवा । वीरेश्वरसमाख्यानं गंगामाहात्म्यकीर्तनम् ॥ ८९ ॥

केदाराख्यं प्रकरणं, धर्मेशस्य कथा विष्णुभुजोद्भवा। वीरेश्वरसमाख्यानं, गङ्गामाहात्म्यकीर्तनं च कथ्यते ॥

Verse 90

विश्वकर्मेशमहिमा दक्षयज्ञोद्भवस्तथा । सतीशस्यामृतेशादेर्भुजस्तंभः पराशरे ॥ ९० ॥

हे पराशर, विश्वकर्मेशस्य महिमा, दक्षयज्ञसमुद्भवो वृत्तान्तः, तथा सतीशस्यामृतेशादीनां च भुजस्तम्भनकथा अपि (अत्र) निरूप्यते।

Verse 91

क्षेत्रतीर्थकदंबश्च मुक्तिमडपसंकथा । विश्वेशविभवश्चाथ ततो यात्रापरिक्रमः ॥ ९१ ॥

ततः क्षेत्रतीर्थकदम्बः, मुक्तिमण्डपसंकथा, विश्वेशस्य विभवश्च, अनन्तरं यात्रापरिक्रमविधिश्च (प्रवर्तते)।

Verse 92

अतः परं त्ववंत्याख्यं श्रृणु खंड च पंचमम् । महाकालवनाख्यानं ब्रह्मशीर्षच्छिदा ततः ॥ ९२ ॥

अतः परं त्ववन्त्याख्यं पञ्चमं खण्डं शृणु; ततः महाकालवनाख्यानं, अनन्तरं ब्रह्मशीर्षच्छेदनकथा।

Verse 93

प्रायश्चित्तविधिश्चाग्नेरुत्पत्तिश्च सुरागमः । देवदीक्षा शिवस्तोत्रं नानापातकनाशनम् ॥ ९३ ॥

प्रायश्चित्तविधिः, अग्नेः उत्पत्तिः, सुरागमः; देवदीक्षा, शिवस्तोत्रं, नानापातकनाशनविधयश्च (अत्र) उपदिश्यन्ते।

Verse 94

कपोलमोचनाख्यानं महाकालवनस्थितिः । तीर्थं कनखलेशस्य सर्वपापप्रणाशनम् ॥ ९४ ॥

कपोलमोचनाख्यानं महाकालवने स्थितम्; कनखलेशस्य तीर्थं तत् सर्वपापप्रणाशनम्।

Verse 95

कुंडमप्सरसंज्ञं च सरो रुद्रस्य पुण्यदम् । कुडवेशं च विद्याध्रं मर्कटेश्वरतीर्थकम् ॥ ९५ ॥

कुण्डमप्सरसंज्ञं च सरो रुद्रस्य पुण्यदम् । कुडवेशं च विद्याध्रं मर्कटेश्वरतीर्थकम् ॥

Verse 96

स्वर्गद्वारचतुःसिंधुतीर्थं शंकरवापिका । शंकराक गन्धवतीतीर्थं पापप्रणाशनम् ॥ ९६ ॥

स्वर्गद्वारचतुःसिंधुतीर्थं शंकरवापिका । शंकराकगन्धवतीतीर्थं पापप्रणाशनम् ॥

Verse 97

दशाश्वमेधिकानंशतीर्थे च हरिसिद्धिदम् । पिशाचकादियात्रा च हनुमत्कवचेश्वरौ ॥ ९७ ॥

दशाश्वमेधिकानंशतीर्थे च हरिसिद्धिदम् । पिशाचकादियात्रा च हनुमत्कवचेश्वरौ ॥

Verse 98

महाकालेशयात्रा च वल्मीकेश्वरतीर्थकम् । शुक्रे च पञ्चमे चाख्ये कुशस्थल्याः प्रदक्षिणाः ॥ ९८ ॥

महाकालेशयात्रा च वल्मीकेश्वरतीर्थकम् । शुक्रे च पञ्चमे चाख्ये कुशस्थल्याः प्रदक्षिणाः ॥

Verse 99

अक्रूरसंज्ञकन्त्वेकपादं चंद्रार्कवैभवम् । करभेशाख्यतीर्थं च लटुकेशादितीर्थकम् ॥ ९९ ॥

अक्रूरसंज्ञकन्त्वेकपादं चंद्रार्कवैभवम् । करभेशाख्यतीर्थं च लटुकेशादितीर्थकम् ॥

Verse 100

मार्कंडेशं यज्ञवापी सोमेशं नरकांतकम् । केदारेश्वररामेशसौभाग्येशनरार्ककम् ॥ १०० ॥

मार्कण्डेशं यज्ञवापीं सोमेशं नरकान्तकम् । केदारेश्वररामेशसौभाग्येशनरार्ककम्—एतानि पुण्यनामानि स्मरणीयानि ॥

Verse 101

केशवार्कं शक्तिभेदं स्वर्णसारमुखानि च । ॐकारेशादितीर्थानि अंधकश्रुतिकीर्तनम् ॥ १०१ ॥

केशवार्काख्यानं शक्तिभेदप्रपञ्चनं स्वर्णसारमुखानि च । ॐकारेशादितीर्थानां वर्णनं चान्धकश्रुतिकीर्तनम् ॥

Verse 102

कालारण्ये लिंगसंख्या स्वर्णश्रृंगाभिधानकम् । कुशस्थल्या अवंत्याश्चोज्जयिन्या अभिधानकम् ॥ १०२ ॥

कालारण्ये लिङ्गसंख्यातीर्थं स्वर्णशृङ्गाभिधानकम् । कुशस्थली चावन्त्याः प्रसिद्धं नाम, उज्जयिन्यभिधानकम् ॥

Verse 103

पद्मावतीवै कुमुद्वत्यमरावतिनामकम् । विशालाप्रतिकल्पाभिधानं च ज्वरशांतिकम् ॥ १०३ ॥

पद्मावती कुमुद्वती चामरावतीति नामकम् । विशालाप्रतिकल्पौ च—एतान्यभिधानानि ज्वरशान्तिकराणि ॥

Verse 104

शिवानामादिकफलं नागोद्गीता शिवस्तुतिः । हिरण्याक्षवधाख्यानं तीर्थं सुंदरकुंडकम् ॥ १०४ ॥

शिवनामादिकफलं नागोद्गीता शिवस्तुतिः । हिरण्याक्षवधाख्यानं सुन्दरकुण्डकं तीर्थं च—एते विषयाः ॥

Verse 105

नीलगंगापुष्कराख्यं विंध्यवासनतीर्थकम् । पुरुषोत्तमाभिधानं तु तत्तीर्थं चाघनाशनम् ॥ १०५ ॥

नीलगङ्गापुष्कराख्यं विंध्यवासनतीर्थकम् । पुरुषोत्तमसंज्ञं तत्तीर्यं पापनाशनम् ॥

Verse 106

गोमती वामनं कुंडो विष्णोर्नामसहस्रकम् । वीरेश्वरसरः कालभैरवस्य च तीर्थकम् ॥ १०६ ॥

गोमतीनदी वामनतीर्थं कुण्डं च विष्णोर्नामसहस्रकम् । वीरेश्वरसरः कालभैरवतीर्थकं च ॥

Verse 107

महिमा नागपंचम्या नृसिंहस्य जयंतिका । कुटुम्बेश्वरयात्रा च देवसाधककीर्तनम् ॥ १०७ ॥

नागपञ्चम्याः महिमा नृसिंहजयन्तिका तथा । कुटुम्बेश्वरयात्रा च देवसाधककीर्तनम् ॥

Verse 108

कर्कराजाख्यतीर्थं च विघ्नेशादिसुरोहनम् । रुंद्रकुंडप्रभृतिषु बहुतीर्थनिरूपणम् ॥ १०८ ॥

कर्कराजाख्यतीर्थं च विघ्नेशादिसुरोहनम् । रुद्रकुण्डप्रभृतिषु बहुतीर्थनिरूपणम् ॥

Verse 109

यात्राष्टतीर्थजा पुण्या रेवामाहात्म्यमुच्यते । धर्मपुत्रस्य वैराग्यो मार्कंडेयेन संगमः ॥ १०९ ॥

यात्राष्टतीर्थजं पुण्यं रेवा-माहात्म्यमुच्यते । धर्मपुत्रस्य वैराग्यं मार्कण्डेयेन सङ्गमः ॥

Verse 110

प्राग्रीयानुभवाख्यानममृतापरिकीर्त्तनम् । कल्पे कल्पे पृथङ् नाम नर्मदायाः प्रकीर्तितम् ॥ ११० ॥

प्राग्रीयानुभवाख्यानमिदममृतसदृशं परिकीर्तनम्। कल्पे कल्पे पृथग्नामभिर्नर्मदाया महिमा प्रकीर्तितः॥

Verse 111

स्तवमार्षं नामेदं च कालरात्रिकथा ततः । महादेवस्तुतिः पश्चात्पृथक्कल्पकथाद्भुता ॥ १११ ॥

अथार्षस्तवसंज्ञोऽयं स्तवो, ततः कालरात्रिकथा। पश्चान्महादेवस्तुतिः, ततोऽद्भुता पृथक्कल्पकथा॥

Verse 112

विशल्याख्यानकं पश्चाज्जालेश्वरकथा तथा । गोरीव्रत समाख्यानं त्रिपुरज्वालनं ततः ॥ ११२ ॥

विशल्याया आख्यानं पश्चात्, तथा जालेश्वरकथा। गोरीव्रतसमाख्यानं, ततस्त्रिपुरज्वालनवर्णनम्॥

Verse 113

देहपातविधानं च कावेरीसंगमस्ततः । दारुतीर्थं ब्रह्मावर्तं यत्रेश्वरकथानकम् ॥ ११३ ॥

देहपातविधानं च, ततः कावेरीसंगमः। दारुतीर्थं ब्रह्मावर्तं, यत्रेश्वरकथानकं श्रूयते॥

Verse 114

अग्नितीर्थं रवितीर्थं मेघनादादिदारुकम् । देवतीर्थं नर्मदेशं कपिलाख्यं करंजकम् ॥ ११४ ॥

अग्नितीर्थं रवितीर्थं मेघनादादिदारुकम्। देवतीर्थं नर्मदेशं कपिलाख्यं करंजकम्॥

Verse 115

कुंडलेशं पिप्पलादं विमलेशं च शूलभित् । शचीहरणमाख्या नमभ्रकस्य वधस्ततः ॥ ११५ ॥

तत्र कुंडलेशस्य पिप्पलादस्य विमलेशस्य चाख्यानं, तथा शूलभितो वृत्तान्तः; शचीहरणकथा, ततः परं नमभ्रकवधोऽपि वर्ण्यते ॥

Verse 116

शूलभेदोद्भवो यत्र दानधर्माः पृथग्विधाः । आख्यानं दीर्घतपस ऋष्यश्रृंगकथा ततः ॥ ११६ ॥

यत्र शूलभेदोद्भवः कथ्यते, दानधर्माश्च नानाविधाः पृथक्पृथक्; ततः दीर्घतपस आख्यानं, अनन्तरं ऋष्यश्रृंगस्य कथा ॥

Verse 117

चित्रसेनकथापुण्या काशिराज्यस्य लक्षणम् । ततो देवशिलाख्यानं शबरीतीर्थकान्वितम् ॥ ११७ ॥

ततः पुण्या चित्रसेनकथा, काशिराज्यस्य लक्षणवर्णनं च; अनन्तरं देवशिलाख्यानं, शबरीतीर्थकसमन्वितम् ॥

Verse 118

व्याधाख्यानं ततः पुण्यं पुष्करिण्यर्कतीर्थकम् । आप्रेत्येश्वरतीर्थं च शक्रतीर्थं करोटिकम् ॥ ११८ ॥

ततः पुण्यं व्याधाख्यानं, पुष्करिण्यर्कतीर्थकं च; आप्रेत्येश्वरतीर्थं, शक्रतीर्थं, करोटिकं च वर्ण्यते ॥

Verse 119

कुमारेशमगस्त्येशमानंदेशं च मातृजम् । लोकेशं धनदेशं च मंगलेशं च कामजम् ॥ ११९ ॥

कुमारेशमगस्त्येशमानंदेशं च मातृजम् । लोकेशं धनदेशं च मंगलेशं च कामजम् ॥

Verse 120

नागेशं चापि गोपारं गौतमं शंखचूडकम् । नारदेशं नंदिकेशं वरुणेश्वरतीर्थकम् ॥ १२० ॥

नागेशं च गोपारं गौतमं शङ्खचूडकम् । तथा नारदेशं नन्दिकेशं वरुणेश्वरतीर्थकं च स्मरेत् ॥

Verse 121

दधिस्कंदादितीर्थानि हनूमतेश्वरं ततः । रामेश्वरादि तीर्थानि सोमेशं पिंगलेश्वरम् ॥ १२१ ॥

दधिस्कन्दादितीर्थानि ततः हनूमतेश्वरम् । रामेश्वरादितीर्थानि सोमेशं पिङ्गलेश्वरम् ॥

Verse 122

ऋणमोक्षं कपिलेशं पूतिकेशं जलेशयम् । चंडार्कं यमतीर्थं च काल्होडीशं वनादिके ॥ १२२ ॥

वनादिषु च ऋणमोक्षं कपिलेशं पूतिकेशं जलेशयम् । चण्डार्कं यमतीर्थं च काल्होडीशं च कीर्तयेत् ॥

Verse 123

नारायणं च कोटीशं व्यासतीर्थं प्रभासकम् । नागेशसंकर्षणकं प्रश्रयेश्वरतीर्थकम् ॥ १२३ ॥

नारायणं च कोटीशं व्यासतीर्थं प्रभासकम् । नागेशं सङ्कर्षणकं प्रश्रयेश्वरतीर्थकं च ॥

Verse 124

ऐरंडीसंगमं पुण्यं सुवर्णशिलतीर्थकम् । करंजं कामहं तीर्थं भांडीरो रोहिणीभवम् ॥ १२४ ॥

ऐरण्डीसङ्गमं पुण्यं सुवर्णशिलतीर्थकम् । करञ्जं कामहं तीर्थं भाण्डीरो रोहिणीभवम् ॥

Verse 125

चक्रतीर्थं दौतपापं स्कंदमांगिरसाह्वयम् । कोटितीर्थमयोन्यख्यमंगाराख्यं त्रिलोचनम् ॥ १२५ ॥

अत्र चक्रतीर्थं दौतपापहरं तीर्थं, स्कन्दोऽपि आङ्गिरसाह्वयः; कोटितीर्थं, अयोन्याख्यं स्थानं, अङ्गाराख्यं, तथा त्रिलोचनं (इति तीर्थनामानि) स्मरणीयानि।

Verse 126

इंद्रेशं कंबुकेशं च सोमेशं कोहनं शकम् । नार्मदं चार्कमाग्नेयं भार्गवेश्वरमुत्तमम् ॥ १२६ ॥

इन्द्रेशं कंबुकेशं च सोमेशं, कोहनं शकं; नार्मदं, तथा आर्कमाग्नेयं, चोत्तमं भार्गवेश्वरं—एतानि नामानि भक्त्या स्मरणीयानि।

Verse 127

ब्राह्मं दैवं च मार्गेशमादिवाराहकेश्वरम् । रामेशमथ सिद्धेशमाहल्यं कंकटेश्वरम् ॥ १२७ ॥

ब्राह्मं दैवं च, मार्गेशं, आदिवाराहकेश्वरम्; रामेशं, ततः सिद्धेशं, आहल्यां, कंकटेश्वरं—एतानि पावनानि नामानि कीर्तनीयानि।

Verse 128

शाक्रं सौम्यं च नादेशं तोयेशं रुक्मिणीभवम् । योजनेशं वराहेशं द्वादशीशिवतीर्थकम् ॥ १२८ ॥

शाक्रं सौम्यं च, नादेशं, तोयेशं, रुक्मिणीभवम्; योजनेशं, वराहेशं, तथा द्वादशीशिवतीर्थकं—एतानि भक्त्या स्मरणीयानि।

Verse 129

सिद्धेशं मंगलेशं च लिंगवाराहतीर्थकम् । कुण्डेशं श्वेतवाराहं गर्भावेशं रवीश्वरम् ॥ १२९ ॥

सिद्धेशं मंगलेशं च, लिङ्गवाराहतीर्थकं; कुण्डेशं, श्वेतवाराहं, गर्भावेशं, रवीश्वरं—एतानि च पावनानि स्मरणीयानि।

Verse 130

शुक्लादीनि च तीर्थानि हुंकारस्वामितीर्थकम् । संगमेशं नहुषेशं मोक्षणं पञ्चगोपकम् । नागशावं च सिद्धेशं मार्कण्डांक्रूरतीर्थके ॥ १३० ॥

शुक्लादीनि तीर्थानि, हुंकारस्वामितीर्थकं च; संगमेशं नहुषेशं मोक्षणं पञ्चगोपकम्। नागशावं च सिद्धेशं—एतानि सर्वाणि मार्कण्डाक्रूरतीर्थके सन्ति॥

Verse 131

कामोदशूलारोपाख्ये मांडव्यं गोपकेश्वरम् । कपिलेशं पिंगलेशं भूतेशं गांगगौतमे ॥ १३१ ॥

कामोदशूलारोपाख्ययोस्तीर्थयोर्माण्डव्यं गोपकेश्वरं च; कपिलेशं पिंगलेशं भूतेशं च, गांगगौतमेऽपि (पूजयेत्)॥

Verse 132

आस्वमेधं भृगुकच्छं केदारेशं च पापनुत् । कलकलेशं जालेशं शालग्रामं वराहकम् ॥ १३२ ॥

आस्वमेधं भृगुकच्छं केदारेशं च पापनुतम्; कलकलेशं जालेशं शालग्रामं वराहकं च (स्मरेत्/सेवेत्)॥

Verse 133

चंद्रप्रभासमादित्यं श्रीपत्याख्यं च हंसकम् । मूल्यस्थानं च शूलेशमुग्राख्यं चित्रदैवकम् ॥ १३३ ॥

चन्द्रप्रभाससमादित्यौ, श्रीपत्याख्यं च हंसकम्; मूल्यस्थानं च शूलेशमुग्राख्यं चित्रदैवकं च॥

Verse 134

शिखीशं कोटितीर्थं च दशकन्यं सुवणकम् । ऋणमोक्षं भारभूति पुंखां मुडिं च डिंडिमम् ॥ १३४ ॥

शिखीशं कोटितीर्थं च दशकन्यां सुवर्णकम्; ऋणमोक्षं भारभूतिं पुंखां मुडिं च डिण्डिमम्॥

Verse 135

आमलेशं कपालेशं शृंगैरंडीभवं ततः । कोटितीर्थं लोटणेषं फलस्तुतिरतः परम् ॥ १३५ ॥

ततः आमलेशं कपालेशं शृङ्गैरण्डीभवं च स्मरति । अनन्तरं कोटितीर्थं लोटणेशं च—एतेषां तीर्थानां फलस्तुतौ परं रतः ॥

Verse 136

दृमिजंगलमाहात्म्ये रोहिताश्वकथा ततः । धुन्धुमारसमाख्यानं वधोपायस्ततोऽस्य वै ॥ १३६ ॥

दृमिजङ्गलमाहात्म्ये ततः रोहिताश्वकथा भवति । अनन्तरं धुन्धुमारसमाख्यानं, ततोऽस्य वधोपायोऽपि निश्चयेन कथ्यते ॥

Verse 137

वधौ धुंधोस्ततः पश्चात्ततश्चित्रवहोद्भवः । महिमास्य ततश्चडीशप्रभावो रतीश्वरः ॥ १३७ ॥

धुन्धोर्वधकथा ततोऽनन्तरं, ततश्च चित्रवहोद्भववर्णनम् । ततोऽस्य महिमा, ततः ḍीशप्रभावो रतीश्वरसम्बन्धश्च कथ्यते ॥

Verse 138

केदारेशो लक्षतीर्थं ततो विष्णुपदीभवम् । मुखारं च्यवनांधास्यं ब्रह्मणश्च सरस्ततः ॥ १३८ ॥

ततः केदारेशो लक्षतीर्थं च, अनन्तरं विष्णुपदीभवाख्यं स्थानम् । मुखारं च्यवनस्य पुण्यस्थानम्, अन्धास्यं, ततः ब्रह्मणः सरोऽपि कथ्यते ॥

Verse 139

चक्राख्यं ललिताख्यानं तीर्थं च बहुगोमयम् । रुद्रावर्तं च मर्कंडं तीर्थं पापप्रणाशनम् ॥ १३९ ॥

चक्राख्यं तीर्थं, ललिताख्यानं च, बहुगोमयाख्यं तीर्थं च स्मरति । रुद्रावर्तं मर्कण्डतीर्थं च—पापनाशनप्रसिद्धानि तीर्थानि ॥

Verse 140

श्रवणेशं शुद्धपटं देवांधुप्रेततीर्थकम् । जिह्वोदतीर्थंसंभूतिः शिवोद्भंदं फलस्तुतिः ॥ १४० ॥

अत्र श्रवणेशस्य शुद्धपटस्य च देवांधुप्रेततीर्थस्य माहात्म्यं, जिह्वोदातीर्थस्य सम्भवः, शिवोद्भण्डस्य वृत्तान्तः, तथा दर्शन-श्रवणयोः फलस्तुतिश्च वर्ण्यते।

Verse 141

एष खंडो ह्यवंत्याख्यः श्रृण्वतां पापनाशनः । अतः परं नागराख्यः खंडः षष्ठोऽभिधीयते ॥ १४१ ॥

एष एव खण्डोऽवन्त्याख्यः; शृण्वतां पापनाशनः। अतोऽनन्तरं नागराख्यः षष्ठः खण्डोऽभिधीयते।

Verse 142

लिंगोत्पत्तिसमाख्यानं हरिश्चन्द्रकथा शुभा । विश्वामित्रस्य माहात्म्यं त्रिशंकुस्वर्गतिस्तथा ॥ १४२ ॥

अत्र लिङ्गोत्पत्तेः समाख्यानं, हरिश्चन्द्रस्य शुभा कथा, विश्वामित्रस्य माहात्म्यं, तथा त्रिशङ्कोः स्वर्गगतिवृत्तान्तश्च समाविष्टः।

Verse 143

हाटकेश्वरमाहात्म्ये वृत्रासुरवधस्तथा । नागबिलं शंखतीर्थमचलेश्वरवर्णनम् ॥ १४३ ॥

हाटकेश्वरस्य माहात्म्यं, वृत्रासुरवधवृत्तान्तः, नागबिलस्य वर्णनं, शङ्खतीर्थस्य पावनता, तथा अचलेश्वरस्य निरूपणं चात्र कथ्यते।

Verse 144

चमत्कारपुराख्यानं चमत्कारकरं परम् । गयशीर्षं बालशाख्यं वालमंडं मृगाह्वयम् ॥ १४४ ॥

चमत्कारपुरनामाख्यानं परमं चमत्कारकरं; तथा गयाशीर्षस्य, बालाख्यस्य, वालमण्डस्य, मृगाह्वयस्य च स्थानानां कीर्तनं भवति।

Verse 145

विष्णुपादं च गोकर्णं युगरूपं समाश्रयः । सिद्धेश्वरं नागसरः सप्तार्षेयं ह्यगस्त्यकम् ॥ १४५ ॥

विष्णुपादं च गोकर्णं युगरूपं समाश्रित्य सिद्धेश्वरं नागसरः सप्तार्षेयं ह्यगस्त्यकम्—एतेषु पुण्यतीर्थेषु शरणं गत्वा पावनता लभ्यते।

Verse 146

भ्रूणगर्तं नलेशं च भैष्मं वैडुरमर्ककम् । शारमिष्ठं सोमनाथं च दौर्गमातर्जकेश्वरम् ॥ १४६ ॥

भ्रूणगर्तं नलेशं च भैष्मं वैडुरमर्ककम् । शारमिष्ठं सोमनाथं च दौर्गमातर्जकेश्वरम्—एतानि पुण्यक्षेत्राणि क्रमशः कीर्तितानि।

Verse 147

जामदग्न्यवधाख्यानं नैःक्षत्रियकथानकम् । रामह्रदं नागपुरं ष़ड्लिंगं चैव यज्ञभूः ॥ १४७ ॥

जामदग्न्यवधाख्यानं नैःक्षत्रियकथानकम् । रामह्रदं नागपुरं षड्लिङ्गं चैव यज्ञभूः—एतानि च पुण्यवृत्तान्ताः क्षेत्राणि च निर्दिश्यन्ते।

Verse 148

मुण्डीरादित्रिकार्कं च सतीपरिणयाह्वयम् । रुद्रशीर्षं च यागेशं वालखिल्यं च गारुडम् ॥ १४८ ॥

मुण्डीरादित्रिकार्कं च सतीपरिणयाह्वयम् । रुद्रशीर्षं च यागेशं वालखिल्यं च गारुडम्—एतान्यपि विभागनामानि पुण्यानि पठ्यन्ते।

Verse 149

लक्ष्मीशापः सप्तविंशसोमप्रासादमेव च । अंबाबद्धं पांडुकाख्यमाग्नेयं ब्रह्मकुंडकम् ॥ १४९ ॥

लक्ष्मीशापः सप्तविंशसोमप्रासादमेव च । अंबाबद्धं पांडुकाख्यमाग्नेयं ब्रह्मकुंडकम्—एतानि तीर्थाणि पुण्याख्यानानि च वर्ण्यन्ते।

Verse 150

गोमुखं लोहयष्ट्याख्यमजापालेश्वरी तथा । शानैश्चरं राजवापी रामेशो लक्ष्मणेश्वरः ॥ १५० ॥

गोमुखं लोहयष्ट्याख्यं तथा चाजापालेश्वरी । शानैश्चरं राजवापी रामेशो लक्ष्मणेश्वरः ॥

Verse 151

कुशेशाख्यं लवेशाख्यं लिंगं सर्वोत्तमोत्तमम् । अष्टषष्टिसमाख्यानं दमयंत्यास्त्रिजातकम् ॥ १५१ ॥

कुशेशाख्यं लवेशाख्यं लिङ्गं सर्वोत्तमोत्तमम् । अष्टषष्टिसमाख्यानं दमयन्त्यास्त्रिजातकम् ॥

Verse 152

ततो वै रेवती चात्र भक्तिकातीर्थसंभवः । क्षेमंकरी च केदारं शुक्लतीर्थमुखारकम् ॥ १५२ ॥

ततो वै रेवती चात्र भक्तिका तीर्थसम्भवा । क्षेमङ्करी च केदारं शुक्लतीर्थमुखारकम् ॥

Verse 153

सत्यसंधेश्वराख्यानं तथा कर्णोत्पलाकथा । अटेश्वरं याज्ञवल्क्य गौर्यं गाणेशमेव च ॥ १५३ ॥

सत्यसन्धेश्वराख्यानं तथा कर्णोत्पलाकथा । अटेश्वरं याज्ञवल्क्यं गौर्यं गाणेशमेव च ॥

Verse 154

ततो वास्तुपदाऽख्यानमजागृहकथानकम् । सौभाग्यांधुश्च शुलेशं धर्मराजकथानकम् ॥ १५४ ॥

ततो वास्तुपदाख्यानमजागृहकथानकम् । सौभाग्यान्धुश्च शूलेशं धर्मराजकथानकम् ॥

Verse 155

मिष्टान्नेदश्वराख्यानं गाणापत्यत्रयं ततः । जाबालिचरितं चैव मकरेशकथा ततः ॥ १५५ ॥

ततो मिष्टान्नेश्वराख्यानं, ततः परं गणापत्यत्रयं; अनन्तरं जाबालिचरितं, ततः मकरेशकथा स्मृता ॥

Verse 156

कालेश्वर्यंधकाख्यानं कुंडमाप्यरसं तथा । पुष्यादित्यं रौहिताश्वं नागरोत्पत्तिकीर्त्तनम् ॥ १५६ ॥

कालेश्वर्यन्धकाख्यानं, कुण्डमाप्यरसं तथा; पुष्यादित्यं रौहिताश्वं, नागरोत्पत्तिकीर्तनम् ॥

Verse 157

भार्गवं चरितं चैव वैश्वामैत्रं ततः परम् । सारस्वतं पैप्पलादं कंसारीशं च पैंडकम् ॥ १५७ ॥

भार्गवचरितं चैव, ततः परं वैश्वामैत्रम्; सारस्वतं पैप्पलादं, कंसारीशं च पैण्डकम् ॥

Verse 158

ब्रह्मणो यज्ञचरितं सावित्र्याख्यानसंयुतम् । रैवतं भार्तयज्ञाख्यं मुख्यतीर्थनिरीक्षणम् ॥ १५८ ॥

ब्रह्मणो यज्ञचरितं, सावित्र्याख्यानसंयुतम्; रैवतं भार्तयज्ञाख्यं, मुख्यतीर्थनिरीक्षणम् ॥

Verse 159

कौरवं हाटकेशाख्यं प्रभासं क्षेत्रकत्रयम् । पौष्करं नैमिषं धार्ममरण्य त्रितयं स्मृतम् ॥ १५९ ॥

कौरवं हाटकेशाख्यं, प्रभासं क्षेत्रकत्रयम्; पौष्करं नैमिषं धार्ममरण्यत्रितयं स्मृतम् ॥

Verse 160

वाराणसी द्वारकाख्यावन्त्याख्येति पुरीत्रयम् । बृन्दावनं खांडवाख्यमद्वैकाख्यं वनत्रयम् ॥ १६० ॥

वाराणसी द्वारकाख्या अवन्त्याख्या चेति पुरीत्रयम्; तथा वृन्दावनं खाण्डवाख्यं अद्वैकाख्यं चेति वनत्रयम् ॥

Verse 161

कल्पः शालस्तथा नन्दिग्रामत्रयमनुत्तमम् । असिशुक्लपितृसंज्ञं तीर्थत्रयमुदाहृतम् ॥ १६१ ॥

कल्पः शालश्च तथा नन्दिग्रामत्रयमनुत्तमम्; असि-शुक्ल-पितৃसंज्ञं तीर्थत्रयमुदाहृतम् ॥

Verse 162

श्र्यर्बुदौ रैवतश्चैव पर्वतत्रयमुत्तमम् । नदीनां त्रितयं गंगा नर्मदा च सरस्वती ॥ १६२ ॥

श्री-अर्बुदौ रैवतश्चैव पर्वतत्रयमुत्तमम्; नदीनां त्रितयं गङ्गा नर्मदा च सरस्वती ॥

Verse 163

सार्द्धकोटित्रयफलमेकैकं चैषु कीर्त्तितम् । कूषिका शंखतीर्थं चामरकं बालमण्डनम् ॥ १६३ ॥

सार्द्धकोटित्रयफलमेकैकं चैषु कीर्तितम्; कूषिका शङ्खतीर्थं चामरकं बालमण्डनम् ॥

Verse 164

हाटकेशक्षेत्रफलप्रदं प्रोक्तं चतुष्टयम् । सांबादित्यं श्राद्धकल्पं यौधिष्ठिरमथांधकम् ॥ १६४ ॥

हाटकेशक्षेत्रफलप्रदं प्रोक्तं चतुष्टयम्; सांबादित्यं श्राद्धकल्पं यौधिष्ठिरमथान्धकम् ॥

Verse 165

जलशायि चतुर्मासमशून्यशयनव्रतम् । मंकणेशं शिवरात्रिस्तुलापुरुषदानकम् ॥ १६५ ॥

जलशायिव्रतं चातुर्मास्यव्रतमशून्यशयनव्रतम् । मङ्कणेशपूजनं शिवरात्रिव्रतं च तुलापुरुषदानकम् ॥

Verse 166

पृथ्वीदानं वानकेशं कपालमोचनेश्वरम् । पापपिंडं मासलैंगं युगमानादिकीर्तनम् ॥ १६६ ॥

पृथ्वीदानं वानकेशं कपालमोचनेश्वरम् । पापपिण्डं मासलैङ्गं युगमानादिकीर्तनम् ॥

Verse 167

निंवेशशाकंभर्याख्या रुद्रैकादशकीर्तनम् । दानमाहात्म्यकथनं द्वादशादित्यकीर्तनम् ॥ १६७ ॥

निम्वेशशाकम्भर्याख्या रुद्रैकादशकीर्तनम् । दानमाहात्म्यकथनं द्वादशादित्यकीर्तनम् ॥

Verse 168

इत्येषनागरः खंडः प्रभासाख्योऽधुनोच्यते । सोमेशो यत्र विश्वेशोऽर्कस्थलं पुण्यदं महत् ॥ १६८ ॥

इत्येष नागरः खण्डः; प्रभासाख्योऽधुनोच्यते । यत्र सोमेशविश्वेशावर्कस्थलं पुण्यदं महत् ॥

Verse 169

सिद्धेश्वरादिकाख्यानं पृथगत्र प्रकीर्तितम् । अग्नितीर्थं कपद्दर्शिं केदारेशं गतिप्रदम् ॥ १६९ ॥

सिद्धेश्वरादिकाख्यानं पृथगत्र प्रकीर्तितम् । अग्नितीर्थं कपद्दर्शिं केदारेशं गतिप्रदम् ॥

Verse 170

भीमभैरवचण्डीशभास्करेन्दुकुजेश्वराः । बुधेज्यभृगुसौरागुशिरवीशा हरविग्रहाः ॥ १७० ॥

एते भीमभैरवचण्डीशभास्करेन्दुकुजेश्वराः । बुधेज्यभृगुसौराश्च राहुशिरवीशसंज्ञकाः । एते सर्वे हरस्यैव विविधा विग्रहाः स्मृताः ॥

Verse 171

सिद्धेश्वराद्याः पंचान्ये रुद्रास्तत्र व्यवस्तत्र व्यवस्थिताः । वरारोहा ह्यजा पाला मंगला ललितेश्वरी ॥ १७१ ॥

सिद्धेश्वरादयः पञ्च रुद्राः तत्र व्यवस्थिताः । तथा वरारोहा च अजा पाला मंगला ललितेश्वरी ॥

Verse 172

लक्ष्मीशो वाडवेशश्चोर्वीशः कामेस्वरस्तथा । गौरीशवरुणेशाख्यं दुर्वासेशं गणेश्वरम् ॥ १७२ ॥

लक्ष्मीशो वाडवेशश्चोर्वीशः कामेश्वरस्तथा । गौरीशो वरुणेशाख्यो दुर्वासेशो गणेश्वरः ॥

Verse 173

कुमारेशं चंडकल्पं शकुलीश्वरसंज्ञकम् । ततः प्रोक्तोऽथ कोटीशबालब्रह्यादिसत्कथा ॥ १७३ ॥

कुमारेशं चण्डकल्पं शकुलीश्वरसंज्ञकम् । ततः प्रोक्ता कोटीशबालब्रह्मादीनां सत्कथा ॥

Verse 174

नरकेशसंवर्त्तेशनिधीश्वरकथा ततः । बलभद्रेश्वरस्याथ गंगाया गणपस्य च ॥ १७४ ॥

नरकेशसंवर्त्तेश-निधीश्वरकथा ततः । बलभद्रेश्वरस्याथ गङ्गाया गणपस्य च ॥

Verse 175

जांबवत्याख्यसरितः पांडुकूपस्य सत्कथा । शतमेधलक्षमेधकोटिमेधकथा तथा ॥ १७५ ॥

जाम्बवत्याख्यसरितः पुण्यकथां पाण्डुकूपस्य च सत्कथाम् । तथा शताश्वमेधस्य लक्षाश्वमेधस्य कोट्यश्वमेधस्य च कथाः कीर्त्यन्ते ॥

Verse 176

दुर्वासार्कघटस्थानहिरण्यासंगमोत्कथा । नगरार्कस्य कृष्णस्य संकर्षणसमुद्रयोः ॥ १७६ ॥

दुर्वाससः प्रसिद्धकथा अर्कस्य च, घटस्थानस्य पुण्यवृत्तान्तः । हिरण्यस्यासङ्गमस्य चोत्कथा, तथा नगरार्कस्य कृष्णस्य संकर्षणस्य समुद्रस्य च कथाः ॥

Verse 177

कुमार्याः क्षेत्रपास्य ब्रह्येशस्य कथा पृथक् । पिंगलासंगमेशस्य शंकरार्कघटेशयोः ॥ १७७ ॥

कुमार्याः क्षेत्रपालस्य ब्रह्म्येशस्य च कथा पृथक् । पिङ्गलासङ्गमेशस्य तथा शङ्करार्कघटेशयोः कथाः ॥

Verse 178

ऋषितीर्थस्य नंदार्कत्रितकूपस्य कीर्तनम् । ससोपानस्य पर्णार्कन्यंकुमत्योः कथाद्भुता ॥ १७८ ॥

ऋषितीर्थस्य कथा नन्दार्कत्रितकूपस्य च कीर्तनम् । ससोपानस्य पर्णार्कन्यङ्कुमत्योश्चाद्भुतकथा प्रोक्ता ॥

Verse 179

वाराहस्वामिवृत्तांतं छायालिंगाख्यगुल्फयोः । कथा कनकनंदायाः कुतीगंगेशयोस्तथा ॥ १७९ ॥

वाराहस्वामिवृत्तान्तः छायालिङ्गगुल्फयोः कथाः । कनकनन्दायाः कथा तथा कुटीगङ्गेशयोश्चापि कीर्त्यते ॥

Verse 180

चमसोद्बेदविदुरत्रिलोकेशकथा ततः । मंकणेशत्रैपुरेशषंडतीर्थकथास्तथा ॥ १८० ॥

ततः चमसोद्भेदस्य विदुरस्य च चरितं, त्रिलोकेशकथां ततः; तथा मंकणेशस्य त्रैपुरेशस्य च कथा, षण्डतीर्थस्य पावनी कथा चानुक्रमेणोच्यते।

Verse 181

सूर्यप्राची त्रीक्षणयोरुमानातकथा तथा । भूद्धारशूलस्थलयोश्च्यवनार्केशयोस्तथा ॥ १८१ ॥

सूर्यप्राच्याः कथा, तथा उमा-त्र्यक्षणयोः पावनी कथा; भूद्धार-शूलस्थलयोः तथा च्यवन-आर्केशयोः पुण्यकथाश्चापि वर्ण्यन्ते।

Verse 182

अजापालेशबालार्ककुबेरस्थलजा कथा । ऋषितोया कथा पुण्या संगालेश्वरकीर्तनम् ॥ १८२ ॥

अजापालेश-बालार्क-कुबेरस्थलसम्बद्धाः पुण्यकथाः; ऋषितोयायाः पावनी कथा; तथा सङ्गालेश्वरस्य पुण्यकीर्तनं च वर्ण्यते।

Verse 183

नारदादित्यकथनं नारायणनिरूपणम् । तप्तकुंडस्य माहात्म्यं मूलचंडीशवर्णनम् ॥ १८३ ॥

नारद-आदित्ययोः कथनं, नारायणस्य निरूपणं; तप्तकुण्डस्य माहात्म्यं, तथा मूलचण्डीशस्य वर्णनं चात्र प्रतिपाद्यते।

Verse 184

चतुर्वक्त्रगणाध्यक्षकलंबेश्वरयोः कथा । गोपालस्वामिव कुलस्वामिनोर्मरुतां कथा ॥ १८४ ॥

चतुर्वक्त्रस्य गणाध्यक्षस्य च, कलम्बेश्वरस्य च कथा; तथा गोपालस्वामिनः कुलस्वामिनोश्च, मरुतां सहितं चरितं च वर्ण्यते।

Verse 185

क्षेमार्कोन्नतविघ्नेशजलस्वामिकथा ततः । कालमेघस्य रुक्मिण्या दुर्वासेश्वरभद्रयोः ॥ १८५ ॥

ततः क्षेमार्कोन्नतविघ्नेशजलस्वामिनां कथाः; अनन्तरं कालमेघस्य रुक्मिण्याः दुर्वासेश्वरभद्रयोश्च चरितानि वर्ण्यन्ते ॥

Verse 186

शंखावर्तमोक्षतीर्थगोष्पदाच्युतसद्मनाम् । जालेश्वरस्य हुंकारेश्वरचंडीशयोः कथा ॥ १८६ ॥

शंखावर्तमोक्षतीर्थगोष्पदाच्युतसद्मनामपि कथा; जालेश्वरस्य च हुंकारेश्वरचण्डीशयोः सहितं चरितं प्रोच्यते ॥

Verse 187

आशापुरस्थविघ्नेशकलाकुंडकथाद्भुता । कपिलेशस्य च कथा जरद्गवशिवस्य च ॥ १८७ ॥

आशापुरस्थविघ्नेशस्य कलाकुण्डकथाद्भुता; कपिलेशस्य च कथा, जरद्गवशिवस्य च वर्ण्यते ॥

Verse 188

नलकर्कोटेश्वरयोर्हाटकेश्वरजा कथा । नारदेशयंत्रभूषादुर्गकूटगणेशजा ॥ १८८ ॥

नलस्य कर्कोटेश्वरस्य च कथा, हाटकेश्वरसम्बद्धा च; तथा नारदेशयन्त्रभूषा-दुर्गकूटगणेशसम्बद्धाश्च कथाः समाविष्टाः ॥

Verse 189

सुपर्णैलाख्यभैरव्योर्भल्लतीर्थभवा कथा । कीर्तनं कर्दमालस्य गुप्तसोमेश्वस्य च ॥ १८९ ॥

सुपर्णैला-नाम्नी भैरव्योरपि कथा, भल्लतीर्थभवा च कथा; कर्दमालस्य कीर्तनं, गुप्तसोमेश्वरस्य चापि स्मरणं भवति ॥

Verse 190

बहुस्वर्णेशश्रृंगेशकोटीश्वरकथा ततः । मार्कंडेश्वरकोटीशदामोदरगृहोत्कथा ॥ १९० ॥

ततः बहुस्वर्णेश-शृङ्गेश-कोटीश्वरकथाः; अनन्तरं मार्कण्डेश्वर-कोटीश-दामोदरगृहमाहात्म्यप्रसिद्धा कथा च।

Verse 191

स्वर्णरेखा ब्रह्मकुंडं कुंतीभीमेश्वरौ तथा । मृगीकुंडं च सर्वस्वं क्षेत्रे वस्त्रापथे स्मृतम् ॥ १९१ ॥

वस्त्रापथक्षेत्रे स्वर्णरेखा, ब्रह्मकुण्डं, कुंती-भीमेश्वरौ, मृगीकुण्डं च—एतानि सर्वाणि मुख्यतीर्थरूपेण स्मृतानि।

Verse 192

दुर्गाभिल्लेशगंगेशरैवतानां कथाद्भुता । ततोऽर्बुदेश्वर कथा अचलेश्वरकीर्तनम् ॥ १९२ ॥

दुर्गाभिल्लेश-गङ्गेश-रैवतानां अद्भुता कथा; ततोऽर्बुदेश्वरकथा, अचलेश्वरस्य कीर्तनं च।

Verse 193

नागतीर्थस्य च कथा वसिष्टाश्रमवर्णनम् । भद्रकर्णस्य माहात्म्यं त्रिनेत्रस्य ततः परम् ॥ १९३ ॥

नागतीर्थस्य कथा, वसिष्ठाश्रमस्य वर्णनं; भद्रकर्णस्य माहात्म्यं, ततः परं त्रिनेत्रस्यापि कथा।

Verse 194

केदारस्य च माहात्म्यं तीर्थांगमनकीर्तनम् । कोटीश्वररूपतीर्थहृषीकेशकथारस्ततः ॥ १९४ ॥

केदारस्य माहात्म्यं, तीर्थाङ्गमनकीर्तनं; ततः कोटीश्वर-रूपतीर्थयोः कथा, हृषीकेशस्य पावना कथा च।

Verse 195

सिद्धेशशुक्रेश्वरयोर्मणिकर्णीशकीर्तनम् । पंगुतीर्थयमतीर्थवाराहतीर्थवर्णनम् ॥ १९५ ॥

अत्र सिद्धेशशुक्रेश्वरयोः स्तुतिः, मणिकर्णीशस्य कीर्तनं, तथा पङ्गुतीर्थ-यमतीर्थ-वाराहतीर्थानां वर्णनं च।

Verse 196

चंद्रप्रभासर्पिडोदश्रीमाताशुक्लतीर्थजम् । कात्यायन्याश्च माहात्म्यं ततः पिंडारकस्य च ॥ १९६ ॥

ततः चन्द्रप्रभा-सर्पिडोद-श्रीमाता-शुक्लतीर्थादीनां वर्णनं, कात्यायन्याः माहात्म्यं, अनन्तरं पिण्डारकस्यापि माहात्म्यं कथ्यते।

Verse 197

ततः कनखलस्याथ चक्रमानुषतीर्थयोः । कपिलाग्नितीर्थकथा तथा रक्तानुबंधजा ॥ १९७ ॥

ततः कनखलस्य कथा, चक्रमानुषतीर्थयोः वर्णनं, कपिलाग्नितीर्थकथा तथा रक्तानुबन्धसमुद्भवा कथा च प्रवर्तते।

Verse 198

गणेशपार्थेश्वरयोर्यांत्रायामुज्ज्वलस्य च । चंडीस्थाननागोद्भवशिवकुंडमहेशजा ॥ १९८ ॥

अत्र गणेशपार्थेश्वरयोः पवित्रस्थानकथा, यांत्राविधेः, उज्ज्वलस्य च वर्णनं; तथा चण्डीस्थान-नागोद्भव-शिवकुण्ड-महेशजादीनां कथनं च।

Verse 199

कामेश्वरस्य मार्कंडेयोत्पत्तेश्च कथा ततः । उद्दालकेशसिद्धेशगततीथकथा पृथक् ॥ १९९ ॥

ततः कामेश्वरस्य कथा, मार्कण्डेयजन्मवृत्तान्तः; तथा उद्दालकेशसिद्धेशसम्बद्धतीर्थानां पृथक् कथा च कथ्यते।

Verse 200

श्रीदेवरवातोत्पत्तिश्च व्यासगौतमतीर्थयोः । कुलसंतारमाहात्म्यं रामकोट्याह्वतीर्थयोः ॥ २०० ॥

श्रीदेवरवाततीर्थस्योत्पत्तिं व्यासगौतमतीर्थयोः पावनप्रादुर्भावं च, कुलसंतारस्य माहात्म्यं तथा रामकोट्याह्वतीर्थयोर्महिमा च वर्णयति ॥