DharmaVirtueTeachings27 Shlokas

Adhyaya 90: The Slaying of Shumbha and the Reabsorption of the Goddesses into Ambika

शुम्भवधः (Śumbhavadhaḥ)

Dharma Teachings

अस्मिन्नध्याये देवी अम्बिका शुम्भं प्रति समरं कृत्वा तस्य दर्पं निहन्ति। शुम्भस्य मायाबलानि, दानवसेनाश्च देवीया तेजसा विनश्यन्ति; अन्ते शुम्भोऽपि देवीशक्त्या हतः। ततः सर्वा देव्यो याः पृथक् प्रादुर्भूताः, ताः सर्वाः पुनरम्बिकायां लीयन्ते; देवाः स्तुवन्ति, जगत् शान्तिं प्राप्नोति।

Divine Beings

Ambikā (Devī, Caṇḍikā, Parameśvarī)Brahmāṇī (as part of the reabsorbed devī host)Other devīs (collective vibhūtayaḥ, reabsorbed manifestations)Deva-gaṇas (celestial gods as witnesses)GandharvasApsarogaṇas

Celestial Realms

Gagana (the aerial sphere where niyuddha occurs)

Key Content Points

Śumbha, enraged by Niśumbha’s death, challenges the Goddess and charges her with depending on allied powers (balāśraya).The Goddess articulates a non-dual śāktic claim: all devīs are her own vibhūtis, which visibly re-enter Ambikā, leaving a single combatant.A prolonged, multi-phased battle unfolds—astric exchanges, disarming sequences, and hand-to-hand combat including aerial niyuddha—demonstrating the Goddess’s supremacy over asuric force.Śumbha is slain when the Goddess pierces his chest with a śūla; his fall is depicted as shaking the earth with oceans and mountains.Cosmic auspiciousness returns immediately: portents cease, weather calms, the sun shines clearly, and devas, gandharvas, and apsarases celebrate the restoration of dharmic order.

Focus Keywords

Markandeya Purana Adhyaya 90Devi Mahatmyam Chapter 90Shumbha VadhaŚumbhavadha Markandeya PuranaAmbika Chandika battleSavarṇika Manvantara Devi Mahatmyamnon-dual Shakti doctrinegoddesses reabsorbed into Ambika

Shlokas in Adhyaya 90

Verse 1

ऋषिर्उवाच। निशुम्भं निहतं दृष्ट्वा भ्रातरं प्राणसम्मितम्। हन्यमानं बलं चैव शुम्भः क्रुद्धोऽब्रवीद्वचः॥

ऋषिरुवाच—स्वभ्रातरं निशुम्भं प्राणसमं प्रियं हतं दृष्ट्वा, सेनां च विनश्यन्तीं पश्यन्, शुम्भः क्रोधसमाविष्टः इदं वचनमब्रवीत्।

Verse 2

बलावलेपाद्दुष्टे त्वं मा दुर्गे गर्वमावह । अन्यासां बलमाश्रित्य युध्यसे यातिमानिनी ॥

दुष्टे! मा बलगर्वं कुरु, दुर्गे; परबलाश्रयेण त्वं युद्ध्यसे, अतिमानिनि!

Verse 3

श्रीदेव्युवाच । एकैवाहं जगत्यत्र द्वितीया का ममापरा । पश्यैता दुष्ट मय्येव विशन्त्यो मद्विभूतयः ॥

देव्युवाच—अहमेवात्र जगति, नान्योऽस्ति मत्तः परः। पश्य दुष्ट, ममैताः विभूतयः मय्येव पुनः प्रविशन्ति।

Verse 4

ऋषिरुवाच । ततः समस्तास्ता देव्यो ब्रह्माणीप्रमुखा लयम् । तस्या देव्यास्तनौ जग्मुरेकावासीत्तदाम्बिका ॥

ऋषिरुवाच—ततः सर्वास्ता देव्यो ब्राह्मणीप्रमुखाः देवीदेहे समाविशन्। ततः केवलाम्बिका शेषा बभूव॥

Verse 5

श्रीदेव्युवाच । अहं विभूत्या बहुभिरिह रूपैर्यदास्थिता । तत्संहृतं मयैकैव तिष्ठाम्याजौ स्थिरो भव ॥

देव्युवाच—यदा मया विभूत्या बहुरूपैः अत्र प्रतिष्ठिता, तत्सर्वं मया संहृतम्। एकैवाहं स्थितास्मि। युद्धे धैर्यं कुरु॥

Verse 6

ऋषिह्रुवाच । ततः प्रववृते युद्धं देव्याः शुम्भस्य चोभयोः । पश्यतां सर्वदेवानां असुराणां च दारुणम् ॥

ऋषिरुवाच—ततः शुम्भेन सह देव्याः सुदारुणं युद्धमारब्धं, सर्वैर्देवासुरैर्दृष्टम्॥

Verse 7

शरवर्षैः शितैः शस्त्रैस्तथा चास्त्रैः सुदारुणैः । तयोर्युद्धमभूद् भूयः सर्वलोकभयङ्करम् ॥

तीक्ष्णशरवर्षैः शस्त्रैश्च सुघोरैश्चास्त्रैः पुनरेव तयोः समरः प्रववृते, सर्वलोकभयङ्करः॥

Verse 8

दिव्यान्यस्त्राणि शतशो मुमुचे यान्यथाम्बिका । बभञ्ज तानि दैत्येन्द्रस्तत्प्रतीघातकर्तृभिः ॥

यानी यानि शतशोऽम्बिका दिव्यान्यस्त्राण्यसृजत्, तानि तानि दैत्येन्द्रः प्रत्यस्त्रैः स्वशस्त्रैश्चिच्छेद॥

Verse 9

मुक्तानि तेन चास्त्राणि दिव्यानि परमेś्वरि । बभञ्ज लीलयैवोग्रहुंकारोच्चारणादिभिः ॥

स तेन मुक्तानि दिव्यानि शस्त्राणि, हे परमेश्वरि, सा देवी सहजमेव भीषणहुङ्कारादिभिः शब्दैः क्षणेन चिच्छेद।

Verse 10

ततः शरशतैर्देवीमाच्छादयत सोऽसुरः । सा च तत्कुपिता देवी धनुश्चिच्छेद चेṣुभिः ॥

अथासुरः शरशतैर्देवीं समाच्छादयत्। ततो रोषसमाविष्टा देवी तस्य धनुः स्वशरैश्छित्त्वा व्यनाशयत्।

Verse 11

छिन्ने धनुषि दैत्येन्द्रस्तथा शक्तिमथाददे । चिच्छेद देवी चक्रेण तामप्यस्य करे स्थिताम् ॥

धनुषि छिन्ने दैत्येन्द्रः शक्तिं जग्राह। तामपि देवी चक्रेण तस्य हस्तस्थितामेव चिच्छेद।

Verse 12

ततः खड्गमुपादाय शतचन्द्रं च भानुमत् । अभ्यधावत्तदा देवीṃ दैत्यानामधिपेś्वरः ॥

अथ खड्गं गृहीत्वा शतचन्द्राङ्कितं च उज्ज्वलं फलकम्, दैत्यराजो देवीमभिदुद्राव।

Verse 13

तस्यापतत एवाशु खड्गं चिच्छेद चण्डिका । धनुर्मुक्तैः शितैर्बाणैश्चर्म चार्ककरामलम् ॥

अभिद्रवतः तस्य खड्गं चण्डिका शीघ्रं चिच्छेद; धनुषो मुक्तैस्तीक्ष्णैः शरैश्च तस्य सूर्यरश्मिसमप्रभं फलकं विव्याध।

Verse 14

अश्वांश्च पातयामास रथं सारथिना सह । हताश्वः स तदा दैत्यश्छिन्नधान्वा विसारथिः । जग्राह मुद्गरं घोरमम्बिकानिधनodyataḥ ॥

सा तस्य हयान् रथं च सारथिना सह निहत्य पातयामास। ततः दैत्यः हतहयः छिन्नधनुः निःसारथिश्च अम्बिकां हन्तुमुद्यतः घोरां गदां जग्राह।

Verse 15

चिच्छेदापततस्तस्य मुद्गरं निशितैः शरैः । तथापि सोऽभ्यधावत्तां मुṣ्टिमुद्यम्य वेगवान् ॥

स गच्छन् सा तीक्ष्णैः शरैस्तस्य गदां चिच्छेद। तथापि क्रोधवेगेन शीघ्रः स तामभ्यधावत् मुष्टिमुद्यम्य।

Verse 16

स मुṣ्टिं पातयामास हृदये दैत्यपुṅ्गवः । देव्यास्तं चापि सा देवी तलेनोरस्यताडयत् ॥

स दैत्यवृषभः मुष्टिना वक्षसि तां ताडयामास; देवी च तस्य वक्षसि करतलेन ताडयामास।

Verse 17

तलप्रहाराभिहतो निपपात महीतले । स दैत्यराजः सहसा पुनरेव तथोत्थितः ॥

तस्याः करतलप्रहारेण हतः स दैत्यराजः भूमौ पपात; अथ सहसा पुनरुत्थितः।

Verse 18

उत्पत्य च प्रगृह्योच्चैर्देवीं गगनमास्थितः । तत्रापि सा निराधारा युयुधे तेन चण्डिका ॥

उत्प्लुत्य देवीम् आलिङ्ग्य स गगने उच्चैः समुत्पपात। तत्रापि निरालम्बा चण्डिका तेन सह युयुधे।

Verse 19

नियुद्धं खे तदा दैत्यश्चण्डिका च परस्परम् । चक्रतुः प्रथमं सिद्धमुनिविस्मयकारकम् ॥

ततः स दैत्यश्चण्डिकया सह नभसि प्रथमं सन्निकृष्टयुद्धे समरे समाययौ; तदद्भुतं सिद्धर्षीणां विस्मयकरं बभूव।

Verse 20

ततो नियुद्धं सुचिरं कृत्वा तेनाम्बिका सह । उत्पाट्य भ्रामयामास चिक्षेप धरणीतले ॥

अथाम्बिकया सह दीर्घकालं सन्निकृष्टयुद्धं कृत्वा स तां जग्राह, परिभ्राम्य भूमौ प्राक्षिपत्।

Verse 21

स क्षिप्तो धरणीं प्राप्य मुष्टिमुद्यम्य वेगितः । अभ्यधावत दुष्टात्मा चण्डिकानिधनेच्छया ॥

पतिता सा भूमिं प्राप; स तु मुष्टिं समुद्धृत्य क्रोधवेगेनाभिद्रुत्य दुष्टात्मा चण्डिकां हन्तुमैच्छत्।

Verse 22

तमायान्तं ततो देवी सर्वदैत्यजनेश्वरम् । जगत्यां पातयामास भित्त्वा शूलेन वक्षसि ॥

अथ देवी भूमौ पतन्तं सर्वदैत्यगणाधिपं समागतं शूलेन वक्षःस्थले विदार्य निपातयामास।

Verse 23

स गतासुः पपातोर्व्यां देवीशूलाग्रविक्षतः । चालयन् सकलां पृथ्वीं साब्धिद्वीपां स पर्वताम् ॥

देव्याः शूलाग्रविद्धः स भूमौ निपपात निर्जीवः; सागरद्वीपपर्वतैः सह समस्तं जगदचालयत्।

Verse 24

ततः प्रसन्नमखिलं हते तस्मिन् दुरात्मनि । जगत्स्वास्थ्यमतीवाप निर्मलं चाभवन्नभः ॥

तदा तस्मिन् दुष्टे निहते सर्वं प्रशान्तम् अभवत्; जगत् महत् कल्याणम् अवाप, नभश्च विशदं बभूव।

Verse 25

उत्पातमेघाः सोल्का ये प्रागासंस्ते शमं ययुः । सरितो मार्गवाहिन्यस्तथासंस्तत्र पातिते ॥

पूर्वं याः केतुमद्भिः उल्काभिः सह मेघाः आसन् ते प्रशान्ताः; तथा विकृतमार्गे प्रवहन्त्यः सरितोऽपि तत्र तस्य निपातने स्वस्वमार्गं प्रत्यपद्यन्त।

Verse 26

ततो देवगणाः सर्वे हर्षनिर्भमानसाः । बभूवुर्निहते तस्मिन् गन्धर्वा ललितं जगुः ॥

तस्मिन् हते तदा सर्वे देवगणाः प्रमुदिताः; गन्धर्वाश्च मधुरं जगुः।

Verse 27

अवादयंस् तथैवान्ये ननृतुश्चाप्सरोगणाः । ववुः पुण्यास्तथा वाताः सुप्रभोऽभूद्दिवाकरः ॥

अपरे वाद्यानि वादयामासुः; अप्सरसां गणाः नृत्यं चक्रुः। शुभा वाताः ववुः, सूर्यश्च तेजसा विभाति स्म।

Frequently Asked Questions

What is the primary philosophical or ethical inquiry of this Adhyaya?

The chapter addresses the theological challenge of apparent plurality in divine power: Śumbha claims the Goddess depends on others, and she replies with a non-dual assertion that all devīs are her own vibhūtis, collapsing multiplicity into a single sovereign śakti.

How does this chapter advance the narrative of the Manvantaras (Ages of Manu)?

Placed within the Sāvarṇika Manvantara setting of the Devīmāhātmya, this Adhyaya functions as a Manvantara-era exemplum: a crisis of asuric rule is resolved by the Goddess, reaffirming cosmic governance and dharmic stability characteristic of Manvantara historiography.

How does this chapter contribute to the Devi Mahatmyam (Shakti tradition)?

It delivers the Devīmāhātmya’s climactic doctrinal and narrative closure: the devī host is reabsorbed into Ambikā to demonstrate ekatva (oneness) of śakti, and Śumbha’s death by the śūla confirms the Goddess as the supreme, self-sufficient divine agency restoring universal auspiciousness.