Adhyaya 80: Vaivasvata Manvantara: Enumeration of Manus and the Eighth Manu Sāvarṇi
वैवस्वतकिर्तनम् (Vaivasvata-kīrtanam)
Raktabija
अस्मिन्नध्याये वैवस्वतमन्वन्तरस्य कीर्तनं क्रियते। पूर्वेषां मनूनां क्रमः, तेषां वंशपरम्परा, देवाः, ऋषयः, इन्द्राः च संक्षेपेण निर्दिश्यन्ते। अनन्तरं अष्टमस्य मनोः—सावर्णेः—उत्पत्तिः, नाम, कार्यभारः, तथा भाविमन्वन्तरे धर्मसंस्थापनाय तस्य नियोगः कथ्यते।
Divine Beings
Celestial Realms
Key Content Points
Focus Keywords
Shlokas in Adhyaya 80
Verse 1
इति श्रीमार्कण्डेयपुराणे सावर्णिके मन्वन्तरे वैवस्वतकिर्तनं नामैकोनाशीतितमोऽध्यायः । अशीतितमोऽध्यायः— ८० । क्रौष्टुकिरुवाच स्वायम्भुवाद्याः कथिताः सप्तैते मनवो मम । तदन्तरेषु ये देवा राजानो मुनयस्तथा ॥
इति श्रीमार्कण्डेयपुराणे सावर्णिकमन्वन्तरे एकोनाशीतितमोऽध्यायः ‘वैवस्वतप्रशंसा/आख्यानम्’ समाप्तः। अथाशीतितमोऽध्याय आरभ्यते। क्रौष्टुकिरुवाच—स्वायम्भुवादयः सप्त मनवो मया श्रुताः; तेषामन्तरेषु के देवाः के राजानः के ऋषयश्च भवन्ति, तद् मे ब्रूहि।
Verse 2
अस्मिन् कल्पे सप्त येऽन्ये भविष्यन्ति महामुने । मनवस्तान् समाचक्ष्व ये च देवादयश्च ये ॥
अस्मिन् कल्पे, महर्षे, येऽन्ये सप्त मनवो भाविनः—तान् देवांश्चान्यान् च सहितान् मे कथय।
Verse 3
मार्कण्डेय उवाच कथितस्तव सावर्णिश्छायासंज्ञासुतश्च यः । पूर्वजस्य मनोस्तुल्यः स मनुर्भविताष्टमः ॥
मार्कण्डेय उवाच—सावर्णिः छायासंज्ञयोः पुत्र इति ते वर्णितः। स पूर्वमनुसमः सन् अष्टमो मनुः भविष्यति।
Verse 4
रामो व्यासो गालवश्च दीप्तिमान्कृप एव च । ऋष्यशृङ्गस्तथा द्रोणस्तत्र सप्तर्षयोऽभवन् ॥
तत्र सप्तर्षयः—रामो व्यासो गालवो दीप्तिमान् कृप ऋष्यशृङ्गो द्रोणश्चेति।
Verse 5
सुतपाश्चामिताभाश्च मुख्याश्चैव त्रिधा सुराः । विंशकः कथिताश्चैषां त्रयाणां त्रिगुणो गणः ॥
देवा त्रिविधाः—सुतपाः अमिताभाश्च मुख्याश्च; एतेषां प्रत्येकं विंशतिगणः प्रोक्तः, तस्मात् त्रयाणां विंशतित्रयगुणा देवसेना।
Verse 6
तपस्तप्तश्च शक्रश्च द्युतिर्ज्योतिः प्रभाकरः । प्रभासो दयितो धर्मस्तेजोरश्मिश्चिरक्रतुः ॥
तपस्तप्तः शक्रो द्युतिर्ज्योतिः प्रभाकरः प्रभासो दयितो धर्मस्तेजोरश्मिश्चिरक्रतुरिति (ते तस्मिन् गणे)।
Verse 7
इत्यादिकस्तु सुतपा देवानां विंशको गणः । प्रभुर्विभुर्विभासाद्यस्तथान्यो विंशको गणः ॥
एतादृशानि नामानि एतैः प्रारभ्य सुतपागणस्य विंशतिदेवान् पूरयन्ति; तथा प्रभु-विभु-विभासादिभिः अन्योऽपि विंशतिगणः प्रवर्तते।
Verse 8
सुराणाममिताभानां तृतीयमपि मे शृणु । दमो दान्तो ऋतः सोमो वित्ताद्याश्चैव विंशतिः ॥
तृतीयं देवगणमपि मे शृणुत—अमिताभाः; दमो दान्त ऋतः सोमो वित्तादयश्च विंशतिसंख्या भवन्ति।
Verse 9
मुख्या ह्येते समाख्याता देवा मन्वन्तराधिपाः । मारीचस्यैव ते पुत्राः कश्यपस्य प्रजापतेः ॥
एते मुख्या इति ख्याता मन्वन्तराधिपतयः सुराः। ते हि मरीचेः पुत्राः, प्रजापतेः कश्यपस्य सुताः॥
Verse 10
भविष्याश्च भविष्यन्ति सावर्णस्यान्तरे मनोः । तेषामिन्द्रो भविष्यस्तु बलिर्वैरोचनिर्मुने ॥
भविष्ये सावर्णिमन्वन्तरे ते तथा भविष्यन्ति। तेषामिन्द्रो बलिर्वैरोचनिः, हे मुने॥
Verse 11
पाताल आस्ते योऽद्यापि दैत्यः समयबन्धनः । विरजाश्चार्ववीरश्च निर्मोहः सत्यवाक्कृतिः । विष्ण्वाद्याश्चैव तनयाः सावर्णस्य मनोर्नृपाः ॥
स दैत्यो बलिः पातालेऽद्यापि संधिबद्धो वसति। विरजश्चार्ववीरो निर्मोहः सत्यवाक् कृतिश्च विष्ण्वादयश्चान्ये सावर्णिमनोराजपुत्राः॥
Frequently Asked Questions
The chapter’s inquiry is classificatory and cosmological: it seeks a logically ordered account of Manvantara administration—who governs (Manu), who supports cosmic order (deva-gaṇas), and who preserves revelation and dharma (saptarṣis)—rather than a moral dilemma or narrative conflict.
It bridges from the already-described first seven Manus to the future sequence by explicitly naming the eighth Manu as Sāvarṇi, listing his saptarṣis, specifying his Indra (Bali Vairocani), and anchoring the relevant devas in a Kaśyapa–Mārīci genealogy, thereby strengthening the Purana’s Manvantara timeline.
The chapter emphasizes (1) Sāvarṇi’s descent as the son of Chāyā-Saṃjñā, (2) the deva groups’ descent as sons of Mārīci within Kaśyapa Prajāpati’s lineage, and (3) the assignment of the Indra-office to Bali Vairocani, described as presently residing in Pātāla under a binding covenant.