HomeMarkandeya PuranaAdhy. 8Shloka 124
Previous Verse
Next Verse

Shloka 124

Adhyaya 8Harishchandra’s Trial: Truth, the Sale of Family, and Bondage to a Chandala

जीर्णकर्पण्टसुग्रन्थिकृतकन्थापरिग्रहः ।

चिताभस्मरजोलिप्तमुखबाहूदराङ्घ्रकः ॥

jīrṇa-karpaṇṭa-su-granthi-kṛta-kanthā-parigrahaḥ / citā-bhasma-rajo-lipta-mukha-bāhūdarāṅghrakaḥ

स खण्डग्रन्थितजीर्णवस्त्रं परिधानं कृत्वा, श्मशानचिता-भस्मरजसा मुखबाहूदरऊरुपादान् लिप्तवान्।

जीर्णworn-out, tattered
जीर्ण:
विशेषणम् (Adjectival qualifier)
TypeAdjective
Rootजीर्ण (कृदन्त; √जॄ/जॄण्)
Formपुंलिङ्गे प्रथमा-एकवचनम्; भूतकृदन्त (क्त), विशेषणम् — Masculine, Nominative (1st/प्रथमा), Singular; past participle used adjectivally
कर्पण्टrag, patchwork cloth
कर्पण्ट:
समासाङ्ग (Compound member)
TypeNoun
Rootकर्पण्ट (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे प्रथमा-एकवचनम् (समासाङ्ग) — Masculine, Nominative, Singular (as compound member)
सुग्रन्थिwell-knotted
सुग्रन्थि:
समासाङ्ग (Compound member)
TypeAdjective
Rootसुग्रन्थि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे प्रथमा-एकवचनम् (समासाङ्ग); विशेषणम् — Masculine, Nominative, Singular (compound member); adjective
कृतmade, fashioned
कृत:
समासाङ्ग (Compound member)
TypeAdjective
Rootकृत (कृदन्त; √कृ)
Formपुंलिङ्गे प्रथमा-एकवचनम् (समासाङ्ग); भूतकृदन्त (क्त), विशेषणम् — Masculine, Nominative, Singular; past participle
कन्थाpatched cloak, mantle
कन्था:
कर्म (Object/कर्म) (internal to compound)
TypeNoun
Rootकन्था (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे द्वितीया-एकवचनम् (समासाङ्ग) — Feminine, Accusative (2nd/द्वितीया), Singular (object within compound)
परिग्रहःpossession, wearing/holding
परिग्रहः:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootपरिग्रह (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे प्रथमा-एकवचनम् — Masculine, Nominative (1st/प्रथमा), Singular
चिताof a funeral pyre
चिता:
सम्बन्ध (Genitive relation/षष्ठी)
TypeNoun
Rootचिता (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे षष्ठी-एकवचनम् (समासाङ्ग) — Feminine, Genitive (6th/षष्ठी), Singular (as compound member)
भस्मash
भस्म:
समासाङ्ग (Compound member)
TypeNoun
Rootभस्म (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे प्रथमा/द्वितीया-एकवचनम् (समासाङ्ग) — Neuter, Nom/Acc Singular (compound member)
रजःdust
रजः:
समासाङ्ग (Compound member)
TypeNoun
Rootरजस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे प्रथमा/द्वितीया-एकवचनम् (समासाङ्ग) — Neuter, Nom/Acc Singular (compound member)
लिप्तsmeared, coated
लिप्त:
समासाङ्ग (Compound member)
TypeAdjective
Rootलिप्त (कृदन्त; √लिप्)
Formपुंलिङ्गे प्रथमा-एकवचनम् (समासाङ्ग); भूतकृदन्त (क्त), विशेषणम् — Masculine, Nominative, Singular; past participle
मुखface
मुख:
अधिकरण/अवयव (Body-part locus)
TypeNoun
Rootमुख (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे प्रथमा/द्वितीया-एकवचनम् (समासाङ्ग) — Neuter, Nom/Acc Singular (compound member)
बाहूarms
बाहू:
अवयव (Body part)
TypeNoun
Rootबाहु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे द्विवचनम् (समासाङ्ग; प्रथमा/द्वितीया) — Masculine, Dual (Nom/Acc) as compound member
उदरbelly
उदर:
अवयव (Body part)
TypeNoun
Rootउदर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे प्रथमा/द्वितीया-एकवचनम् (समासाङ्ग) — Neuter, Nom/Acc Singular (compound member)
अङ्घ्रकःfeet (and the rest) / having feet (smeared)
अङ्घ्रकः:
कर्ता (Subject/कर्ता) (as descriptor of the person)
TypeNoun
Rootअङ्घ्रक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे प्रथमा-एकवचनम् (समासान्त) — Masculine, Nominative, Singular (compound final)
Narrative voice within Markandeya Purana (frame-speakers not identifiable from excerpt alone)

{ "primaryRasa": "bibhatsa", "secondaryRasa": "karuna", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

DharmaKarma and consequenceImpurity and liminality (śmaśāna imagery)

FAQs

Association with the cremation-ground and a life marked by neglect, grief, or adharma is depicted through external signs—rags and pyre-ash—showing how inner collapse manifests outwardly. The verse functions as a warning: one’s choices and attachments can drive one toward states of social and ritual marginality.

Primarily Vamśānucarita/Carita (exemplary narrative about an individual’s fate) used to teach dharma; not directly Sarga/Pratisarga/Manvantara/Vamśa in this excerpt.

Pyre-ash symbolizes impermanence (anityatā) and the stripping away of worldly identity. The ragged cloak and ash-smeared body portray a forced ‘vairāgya’ (dispassion) born of suffering rather than insight.