Previous Verse
Next Verse

Shloka 28

Adhyaya 77Sanjna’s Withdrawal from Surya: The Birth of Yama and Yamuna, and the Emergence of Chhaya

ततः शशाप तं कोपाच्छायासंज्ञा यमं द्विज ।

किञ्चित् प्रस्फुरमाणौष्ठी विचलत्पाणिपल्लवा ॥

tataḥ śaśāpa taṃ kopāc chāyāsaṃjñā yamaṃ dvija /

kiñcit prasphuramāṇauṣṭhī vicalat-pāṇi-pallavā

अथ द्विज, छाया संज्ञारूपा क्रुद्धा यमं शशाप; ओष्ठौ स्फुरन्तौ, करौ कम्पमानौ।

ततःthen
ततः:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Roottatas (अव्यय)
Formअव्यय; तस्मात्/अनन्तरम् (then/thereupon)
शशापcursed
शशाप:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√śap (धातु)
Formलिट् (परफेक्ट), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
तम्him
तम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया एकवचन (Acc sg)
कोपात्from anger
कोपात्:
Hetu (हेतु)
TypeNoun
Rootkopa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी एकवचन (Abl sg)
छाया-संज्ञाChāyāsaṃjñā
छाया-संज्ञा:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootchāyā (प्रातिपदिक) + saṃjñā (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय-समास; स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा एकवचन (Nom sg)
यमम्Yama
यमम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootyama (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया एकवचन (Acc sg)
द्विजO twice-born (brahmin)
द्विज:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootdvija (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन एकवचन (Voc sg)
किञ्चित्slightly
किञ्चित्:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootkiñcit (अव्यय/सर्वनाम)
Formअव्ययवत् प्रयोगः; अल्पपरिमाण (a little/slightly)
प्रस्फुरमाण-ओष्ठीwhose lips were quivering
प्रस्फुरमाण-ओष्ठी:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootpra-√sphur (धातु) + शानच् (कृदन्त) + oṣṭhī (प्रातिपदिक)
Formबहुव्रीहि-समास (प्रस्फुरमाणौष्ठी = यस्याः ओष्ठौ प्रस्फुरतः); स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा एकवचन (Nom sg)
विचलत्-पाणि-पल्लवाwhose hands (like tender shoots) were trembling
विचलत्-पाणि-पल्लवा:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootvi-√cal (धातु) + शतृ (कृदन्त) + pāṇi (प्रातिपदिक) + pallava (प्रातिपदिक)
Formबहुव्रीहि-समास (विचलत्पाणिपल्लवा = यस्याः पाणयः पल्लवाः इव विचलन्ति); स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा एकवचन (Nom sg)
Narrative voice addressing a dvija (listener within the frame)

{ "primaryRasa": "raudra", "secondaryRasa": "adbhuta", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

ChāyāYama
Curse (śāpa)AngerSpeech as karmaMaternal authority

FAQs

Speech driven by krodha becomes immediate karma; the Purāṇic motif of śāpa shows how unchecked emotion can bind even divine figures to consequences.

Vaṃśānucarita: narrative causality in a genealogical account.

The bodily tremors depict rajas overpowering sattva; the curse represents the creative potency of vāk when divorced from dharma.