Previous Verse
Next Verse

Shloka 12

Adhyaya 77Sanjna’s Withdrawal from Surya: The Birth of Yama and Yamuna, and the Emergence of Chhaya

ताञ्चोवाच त्वया वेष्मन्यत्र भानोः यथा मया ।

तथा सम्यगपत्येषु वर्तितव्यं यथा रवौ ॥

tāñcovāca tvayā veśmanyatra bhānoryathā mayā / tathā samyagapatyeṣu vartitavyaṃ yathā ravau

सा च तामाह—‘भानुगृहे मया यथावदाचरितं तथैव त्वया आचरितव्यम्; पुत्रेषु च तथा रवौ च सम्यग्वृत्तिं कुरु।’

तान्them
तान्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2), बहुवचन; सर्वनाम
and
:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चयबोधक
उवाचsaid
उवाच:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट् (परोक्शभूत/पर्फेक्ट), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
त्वयाby you
त्वया:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (प्रातिपदिक)
Formत्रितीया (3), एकवचन; सर्वनाम
वेश्मनिin the house
वेश्मनि:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootवेश्मन् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7), एकवचन
यत्रwhere
यत्र:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootयत्र (अव्यय)
Formअव्यय; सम्बन्धबोधक/स्थानवाचक (relative adverb: where)
भानोःof the Sun
भानोः:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootभानु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6), एकवचन
यथाas
यथा:
Prakara (प्रकार)
TypeIndeclinable
Rootयथा (अव्यय)
Formअव्यय; उपमान/प्रकारवाचक (as, just as)
मयाby me
मया:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootअस्मद् (प्रातिपदिक)
Formत्रितीया (3), एकवचन; सर्वनाम
तथाso, likewise
तथा:
Prakara (प्रकार)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formअव्यय; तदनुरूपेण (so, in that manner)
सम्यक्properly
सम्यक्:
Prakara (प्रकार)
TypeIndeclinable
Rootसम्यक् (अव्यय)
Formअव्यय; क्रियाविशेषण (properly)
अपत्येषुamong/with the children
अपत्येषु:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootअपत्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7), बहुवचन
वर्तितव्यम्must be conducted/should behave
वर्तितव्यम्:
Vidhi (विधि/आज्ञा)
TypeVerb
Rootवृत् (धातु)
Formकृदन्त; तव्यत्-प्रत्ययान्त (gerundive/obligation), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; कर्मणि प्रयोगार्थे ‘it should be behaved/one must behave’
यथाas
यथा:
Prakara (प्रकार)
TypeIndeclinable
Rootयथा (अव्यय)
Formअव्यय; उपमान/प्रकारवाचक
रवौin/with the Sun (i.e., toward the Sun)
रवौ:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootरवि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7), एकवचन
Saṃjñā instructing Chāyā (within Mārkaṇḍeya’s narration)

{ "primaryRasa": "shanta", "secondaryRasa": "dharma", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

SaṃjñāChāyāSūrya (Bhānu/Ravi)
Household dharmaRole substitutionCare of childrenProper conduct (ācāra)

FAQs

The verse emphasizes ācāra (proper conduct) in the household: care for children and fidelity to household order are central, even when mediated through a substitute arrangement.

Though embedded in Vaṃśānucarita, it also touches dharma/ācāra instruction—typical of Purāṇas weaving normativity into narrative.

Chāyā functioning ‘as Saṃjñā’ suggests the psyche’s constructed persona maintaining social order while the deeper self withdraws to heal—raising questions of authenticity and consequence.