Previous Verse
Next Verse

Shloka 8

Adhyaya 74King Svarashtra, the Deer-Queen’s Curse, and the Rise of Tamasa Manu

ततस्तपस्यतस्तस्य प्रावृट्काले महाप्लवः ।

बभूवानुदिनं मेघैर्वर्षद्भिरनुसन्ततम् ॥

tatas tapasyatas tasya prāvṛṭkāle mahāplavaḥ / babhūvānudinaṃ meghair varṣadbhir anusantatam

तस्य तपः कुर्वतः वर्षाकाले महाप्लावोऽभवत्, मेघैर्दिनादनु दिनं निरन्तरं वृष्टिपातः कृतः।

ततःthen
ततः:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formदेश/कालवाचक-अव्ययम् (then/thereafter)
तपस्यतःof (him) performing austerities
तपस्यतः:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeVerb
Rootतपस् (प्रातिपदिक) + यत् (धातु) → तपस्यत् (वर्तमान-कृदन्त)
Formवर्तमानकृदन्तः (शतृ/तपस्यत्), षष्ठी-विभक्तिः (Genitive), एकवचनम्; ‘तस्य’ इत्यस्य विशेषणम् (of him who was doing penance)
तस्यof him
तस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, षष्ठी-विभक्तिः (Genitive), एकवचनम्
प्रावृट्कालेin the rainy season
प्रावृट्काले:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootप्रावृट् + काल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम्; तत्पुरुषः (प्रावृटः कालः)
महाप्लवःa great flood
महाप्लवः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootमहा + प्लव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; कर्मधारयः (महान् प्लवः)
बभूवarose/occurred
बभूव:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formलिट्-लकारः (Perfect), प्रथमपुरुषः, एकवचनम्; परस्मैपदम्
अनुदिनम्day by day
अनुदिनम्:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootअनुदिनम् (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्ययम्; अव्ययीभावः (अनु + दिनम्) = ‘each day/daily’
मेघैःby clouds
मेघैः:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootमेघ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, तृतीया-विभक्तिः, बहुवचनम्
वर्षद्भिःraining
वर्षद्भिः:
Karana (करण)
TypeAdjective
Rootवृष् (धातु) → वर्षत् (वर्तमान-कृदन्त)
Formवर्तमानकृदन्तः (शतृ), तृतीया-विभक्तिः, बहुवचनम्; ‘मेघैः’ इति विशेषणम् (raining)
अनुसन्ततम्continuously
अनुसन्ततम्:
Kriya-viseshana (क्रियाविशेषण)
TypeAdjective
Rootअनु + सन्तत (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; क्रियाविशेषणवत् (continuously)
Mārkaṇḍeya (narrator)
Nature responding to tapasDeluge imageryTesting of ascetic resolveKāla and cosmic forces

FAQs

Spiritual effort is often depicted as meeting resistance or intensified conditions. The flood functions as a narrative ‘trial’ that reveals whether tapas is steady or circumstantial.

Not a full pralaya doctrine here, but it uses pralaya-like imagery within Vaṃśānucarita to teach about kāla and endurance.

The deluge can symbolize an upsurge of subconscious content during intense practice—an inner ‘flood’ that must be endured without losing direction.