Shloka 63
Adhyaya 69 — Prelude to Devi Mahatmya
Sanskrit
भगवन् ! केन नीता सा पत्नी विप्रस्य कुत्र वा । अतीतानागतं वेत्ति जगत्यवितथं भवान् ॥
Transliteration
bhagavan! kena nītā sā patnī viprasya kutra vā / atītānāgataṃ vetti jagaty avitathaṃ bhavān
Translation
भगवन्, सा ब्राह्मणपत्नी केन अपहृता कुत्र च? भवान् यथार्थतः, अविप्लवेन, लोके भूतं भावि च वेत्ति।
Word by Word
भगवन्O venerable one
भगवन्:
सम्बोधन (Address)
TypeNoun
Rootभगवत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन (Vocative/सम्बोधन), एकवचन
केनby whom
केन:
करण (Karaṇa/Instrument)
TypeNoun
Rootकिम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formतृतीया (3rd/तृतीया), एकवचन; interrogative ‘by whom’
नीताtaken, led away
नीता:
कर्तृविशेषण (Subject-qualifier)
TypeAdjective
Rootनी (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त भूतकृदन्त (past passive participle), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; predicate with ‘सा पत्नी’
साshe
सा:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन
पत्नीwife
पत्नी:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootपत्नी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन
विप्रस्यof the brahmin
विप्रस्य:
सम्बन्ध (षष्ठी/Genitive relation)
TypeNoun
Rootविप्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/षष्ठी), एकवचन
कुत्रwhere
कुत्र:
देशाधिकरण (Locative of place)
TypeIndeclinable
Rootकुत्र (अव्यय)
Formप्रश्नवाचक अव्यय (interrogative adverb of place)
वाor
वा:
विकल्प (Alternative)
TypeIndeclinable
Rootवा (अव्यय)
Formविकल्पार्थक अव्यय (disjunctive particle)
अतीतthe past
अतीत:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootअतीत (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; first member of द्वन्द्व with ‘अनागतम्’
अनागतम्the future
अनागतम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootअनागत (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; second member; together ‘past and future’ as object of ‘वेत्ति’
वेत्तिknows
वेत्ति:
क्रिया (Verb)
TypeVerb
Rootविद् (धातु)
Formलट् (Present/लट्), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन
जगतिin the world
जगति:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Locative)
TypeNoun
Rootजगत् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; ‘in the world’
अवितथम्truly, unfailingly
अवितथम्:
क्रियाविशेषण (Adverbial accusative)
TypeAdjective
Rootअवितथ (प्रातिपदिक: अ + वितथ)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; adverbial accusative ‘truly, unfalsely’ modifying ‘वेत्ति’
भवान्you (honored sir)
भवान्:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootभवत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; honorific pronoun
Speakers
King to a ṛṣi (seer); Mārkaṇḍeya narrating the exchange
Key Themes
Seer’s omniscienceSeeking guidanceProtection of dharma
FAQs
Dharma-restoration often requires epistemic humility: the ruler must consult those with higher vision (ṛṣi) rather than act from impulse or limited knowledge.
Manvantara narrative with didactic intent; not sarga/pratisarga, but exemplary conduct within a time-cycle.
The ‘past and future’ motif signals the Purāṇic ideal of ṛṣi as time-transcending witness—symbolically, awakened awareness that sees karmic causes and outcomes.