Shloka 19
Adhyaya 52 — The Manifestation of Nilalohita (Rudra) and the Allocation of His Names, Abodes, Consorts, and Lineages
Sanskrit
पत्नी मरीचेः सम्भूतिः पौर्णमासमसूयत ।
विराजाः पर्वतश्चैव तस्य पुत्रौ महात्मनः ॥
Transliteration
patnī marīceḥ sambhūtiḥ paurṇamāsam asūyata | virajāḥ parvataś caiva tasya putrau mahātmanaḥ ||
Translation
सम्भूतिः मरीचेः पत्नी पौर्णमासं प्रसूता। विरजा च पर्वतश्च तस्य महात्मनः पुत्रौ द्वावभवताम्।
Word by Word
पत्नीwife
पत्नी:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootपत्नी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; Nominative singular
मरीचेःof Marīci
मरीचेः:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootमरीचि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन; Genitive singular (of Marīci)
सम्भूतिःSambhūti (name)
सम्भूतिः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootसम्भूति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; Nominative singular (proper name)
पौर्णमासम्Paurṇamāsa (name)
पौर्णमासम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootपौर्णमास (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; Accusative singular (object)
असूयतgave birth (to)
असूयत:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootसू (धातु)
Formलङ्-लकार (Imperfect/past), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद; ‘gave birth’
विराजाःVirāja (name)
विराजाः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootविराज् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; Nominative singular (proper name)
पर्वतःParvata (name)
पर्वतः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootपर्वत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; Nominative singular (proper name)
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय (and)
एवindeed
एव:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय; अवधारण (indeed/just)
तस्यof him
तस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-विभक्ति, एकवचन; Genitive singular (of him/of that)
पुत्रौtwo sons
पुत्रौ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootपुत्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, द्विवचन; Nominative dual
महात्मनःof the great-souled (one)
महात्मनः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootमहात्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन; Genitive singular; समास: महान् आत्मा यस्य (कर्मधारय/बहुव्रीहि-प्रयोगे ‘of the great-souled’)
Speakers
Narratorial genealogical discourse
Primary Deities
MarīciSambhūti
Key ThemesPrajāpati lineagesRitual resonance (Paurṇamāsa name)Genealogy
FAQs
By connecting progeny with ritual-sounding names (Paurṇamāsa), the text suggests that cosmic and social continuity is maintained through yajña/ṛta-aligned rhythms.
Vaṁśa: enumeration of Prajāpati descendants.
Paurṇamāsa evokes the full-moon sacrificial cycle; symbolically, genealogy mirrors lunar periodicity—recurrence, nourishment, and regulated time.