Shloka 46

Adhyaya 51 — Yaksha Injunctions: Graha-Children and Female Spirits Causing Domestic and Ritual Disruptions

Sanskrit

बीजापहारिणी चान्या स्त्रीपुंसोरतिभीषणाः । मेध्यान्नभोजनैः स्नानैस्तस्याश्चोपशमो भवेत ॥

Transliteration

bījāpahāriṇī cānyā strīpuṃsor atibhīṣaṇā | medhyānna-bhojanaiḥ snānaiḥ tasyāś copśamo bhavet ||

Translation

अपरापि बीजापहारिणी नाम स्त्रीपुंसोः परमभैरवी। बीजं हरति; शुद्धाहारभक्षणेन स्नानैश्च तस्या उपद्रवः शम्यते॥

Word by Word

• बीजापहारिणी: seed-stealer (female)
• बीजापहारिणी: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: बीज + अपहारिणी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; उपपद-तत्पुरुष ‘बीजम् अपहरति’ (agent noun -इनी)

• च: and
• च: समुच्चय (Conjunction)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय/ conjunction

• अन्या: another (female)
• अन्या: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: अन्य (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• स्त्रीपुंसोः: of woman and man
• स्त्रीपुंसोः: सम्बन्ध (Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: स्त्री + पुंस् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग/पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, द्विवचन; द्वन्द्व-समास (itaretara) ‘स्त्री च पुंस् च’

• अतिभीषणाः: very terrifying
• अतिभीषणाः: कर्तृसमानााधिकरण (Predicate adjective)
• Type: Adjective
• Root: अतिभीषण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; पाठे बहुवचनम्—अर्थतः ‘अतिभीषणा’ (स्त्री. एक.) अपेक्षितम्; विशेषणम् (भयङ्करी)

• मेध्यान्नभोजनैः: by eating pure food
• मेध्यान्नभोजनैः: करण (Karaṇa/Instrument)
• Type: Noun
• Root: मेध्य + अन्न + भोजन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन; समासः ‘मेध्य-अन्न-भोजन’ = eating pure food

• स्नानैः: by baths
• स्नानैः: करण (Karaṇa/Instrument)
• Type: Noun
• Root: स्नान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन

• तस्याः: of that (affliction/her)
• तस्याः: सम्बन्ध (Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन

• च: and
• च: समुच्चय (Conjunction)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय/ conjunction

• उपशमः: cessation/relief
• उपशमः: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: उपशम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• भवेत: may occur/would be
• भवेत: क्रिया (Verb/Action)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: विधिलिङ्-लकार (Optative), परस्मैपद, प्रथम-पुरुष, एकवचन

Speakers

• Instructional voice; named speakers not in excerpt

Verse Rasa

{ "primaryRasa": "shanta", "secondaryRasa": "bhayanaka", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

Key Themes

• Dharma
• Purity (śauca)
• Fertility/procreation anxieties
• Śānti rites

FAQs

What is the philosophical or ethical takeaway?

The remedy emphasizes śauca (purity) through diet and bathing, implying that responsible regulation of body and habits is integral to sustaining household life and procreative dharma.

How does this fit the Pancalakṣaṇa (5 characteristics)?

Operates as practical dharma/ācāra guidance embedded in Purāṇic discourse; not a cosmological or genealogical unit.

What is the esoteric significance?

‘Seed’ can signify both biological potency and creative vitality (ojas/tejas). Purified food and water symbolize replenishment and stabilization of life-force.