Previous Verse
Next Verse

Shloka 70

Adhyaya 50Mind-Born Progeny, Svayambhuva Manu’s Lineage, and Brahmā’s Ordinance to Duḥsaha (Alakṣmī’s Retinue)

तरुगुल्मादिभिर्धारं न विद्धं यस्य वेश्मनः ।

मर्मभेदोऽथवा पुंसस्तच्छ्रेयो भवनं न ते ॥

taru-gulmādibhir dhāraṃ na viddhaṃ yasya veśmanaḥ | marma-bhedo 'thavā puṃsas tac-chreyo bhavanaṃ na te ||

यस्य गृहे वृक्षगुल्मादिभिः आधारः न विद्धो न क्षतः, तथा यत्र पुरुषस्य मर्माणि नोपघात्यन्ते, तादृशं वासस्थानं हे यक्ष, तव न युक्तम्।

तरु-गुल्म-आदिभिःby trees, shrubs, etc.
तरु-गुल्म-आदिभिः:
करण (Karaṇa/Instrument)
TypeNoun
Rootतरु (प्रातिपदिक) + गुल्म (प्रातिपदिक) + आदि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), बहुवचन; ‘आदि’ अन्त-तत्पुरुष (taru-gulma-ādi)
धारम्support/beam
धारम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootधार (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन
not
:
निषेध (Negation)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेध-अव्यय
विद्धम्pierced/struck
विद्धम्:
कर्म-विशेषण (Qualifier of object)
TypeAdjective
Rootव्यध्/विध् (धातु)
Formभूतकृदन्त (past participle), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया/प्रथमा, एकवचन; क्त (kta) प्रत्यय
यस्यwhose
यस्य:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसक, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन
वेश्मनःof the house
वेश्मनः:
सम्बन्ध (Genitive)
TypeNoun
Rootवेश्मन् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन
मर्म-भेदःa vital-point injury
मर्म-भेदः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootमर्म (प्रातिपदिक) + भेद (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष
अथवाor
अथवा:
सम्बन्ध (Disjunction)
TypeIndeclinable
Rootअथवा (अव्यय)
Formविकल्पार्थक-अव्यय (disjunctive particle)
पुंसःof a man
पुंसः:
सम्बन्ध (Genitive)
TypeNoun
Rootपुम्स्/पुंस् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन
तत्that
तत्:
विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
श्रेयःgood/benefit
श्रेयः:
विधेय (Predicate nominative)
TypeNoun
Rootश्रेयस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
भवनम्dwelling/house
भवनम्:
कर्ता/कर्म (context: ‘house’ as topic)
TypeNoun
Rootभवन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
not
:
निषेध (Negation)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेध-अव्यय
तेfor you
ते:
सम्प्रदान/सम्बन्ध (Recipient/Genitive)
TypeNoun
Rootत्वद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी/चतुर्थी (Genitive/Dative), एकवचन; अत्र दत्तिः/सम्बन्धः ‘for you/of you’
Dharma-instructor addressing a Yakṣa (didactic counsel within the Purāṇic dialogue frame)

{ "primaryRasa": "shanta", "secondaryRasa": "", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

DharmaVāstu-like prudenceNon-harmHousehold safety

FAQs

Well-maintained dwellings that prevent harm to occupants represent ordered life and vigilance; the Yakṣa is told such wholesome environments are inhospitable to it.

Ancillary dharma material (practical ethics) rather than pancalakṣaṇa core topics.

Unpierced supports and uninjured marmas symbolize integrity of 'supports' (dhāra) and life-force points; psychic/ritual cleanliness parallels physical soundness.