Previous Verse
Next Verse

Shloka 37

Adhyaya 43Portents of Death (Ariṣṭa-lakṣaṇas) and the Yogin’s Response; Alarka Renounces Kingship

योगिनां ज्ञानविदुषामन्येषां च महात्मनाम् ।

प्राप्ते तु काले पुरुषस्तद्विज्ञेयं विचक्षणैः ॥

yogināṃ jñānaviduṣām anyeṣāṃ ca mahātmanām / prāpte tu kāle puruṣas tad vijñeyaṃ vicakṣaṇaiḥ

काले प्राप्ते योगिनः ज्ञानिनो महात्मानश्चान्यान् प्रति पुरुषः अवमानं करोति; एतद् विवेकिना अन्तलक्षणं ज्ञेयम्।

yogināmof yogins
yoginām:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootyogin (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन
jñāna-viduṣāmof knowers of knowledge/the learned
jñāna-viduṣām:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootjñāna (प्रातिपदिक) + vidvas (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन; उपपद-तत्पुरुषः (ज्ञानं विदन्ति ये)
anyeṣāmof others
anyeṣām:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootanya (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्ध/निपात)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चयार्थक-निपात
mahātmanāmof great-souled ones
mahātmanām:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootmahātman (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन
prāptewhen (it) has arrived
prāpte:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeAdjective
Rootpra-āp (धातु)
Formकृदन्त (क्त-प्रत्यय), सप्तमी, एकवचन; लोकेटिव-अब्सोल्यूट (सप्तमी-सम्बन्धे): 'when (the time) has come'
tuthen/indeed
tu:
Sambandha (सम्बन्ध/निपात)
TypeIndeclinable
Roottu (अव्यय)
Formअव्यय; विशेषण/विरोधार्थक-निपात
kāleat the time
kāle:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootkāla (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; (prāpte kāle) सप्तमी-सम्बन्धः
puruṣaḥa man/person
puruṣaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootpuruṣa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
tadthat
tad:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Roottad (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; सर्वनाम; (vijñeyam इति सह)
vijñeyamis to be understood
vijñeyam:
Kriyā (क्रिया-विशेष्य/विधेय)
TypeAdjective
Rootvi-jñā (धातु)
Formकृदन्त (तव्यत्/अनीयर्-अर्थे -य-प्रत्ययः: gerundive), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; 'to be known/understood'
vicakṣaṇaiḥby the discerning/wise
vicakṣaṇaiḥ:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootvicakṣaṇa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (instrumental), बहुवचन
Not specified in the provided excerpt

{ "primaryRasa": "shanta", "secondaryRasa": "bhakti", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

DharmaRespect toward saintsAriṣṭa-lakṣaṇaDiscernment (viveka)

FAQs

The wise are a living standard of dharma and inner truth. Turning against them is portrayed as a terminal symptom of inner disorder; the teaching values viveka—discerning observers can read moral collapse as existential peril.

Ancillary ethical-psychological teaching; not pancalakṣaṇa.

Disrespect to yogins/jñānins symbolizes rejection of higher consciousness. ‘Time has come’ (kāla) implies karmic inevitability: when the inner compass flips, the soul is nearing a decisive transition.