Shloka 3

Adhyaya 40 — The Yogin’s Impediments (Upasargas), Subtle Concentrations, and the Eight Siddhis

Sanskrit

देवत्‍वममरेशत्वं रसायनचयाः क्रियाः । मरुत्प्रपतनं यज्ञं जलग्न्यावेशनन्तथा ॥

Transliteration

devatvam amareśatvaṃ rasāyana-cayāḥ kriyāḥ | marut-prapatanaṃ yajñaṃ jala-agny-āveśanaṃ tathā ||

Translation

स देवत्वं सुरेशत्वं रसायनसञ्चयान् क्रियाश्च वातगमनपतनं यज्ञवीर्यं जलाग्निप्रवेशं च निरुपद्रवं काङ्क्षति।

Word by Word

• देवत्वम्: divinity, godhood
• देवत्वम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: देवत्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन (neut. acc. sg.)

• अमरेशत्वम्: lordship over the immortals
• अमरेशत्वम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: अमर + ईश + त्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (अमराणाम् ईशः) + त्व-प्रत्यय (neut. acc. sg.)

• रसायनचयाः: collections of elixirs/alchemical preparations
• रसायनचयाः: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: रसायन + चय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (रसायनानां चयाः) (masc. nom. pl.)

• क्रियाः: rites, practices
• क्रियाः: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: क्रिया (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन (fem. nom. pl.)

• मरुत्प्रपतनम्: falling/descending like the wind
• मरुत्प्रपतनम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: मरुत् + प्रपतन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (मरुतां प्रपतनम्) (neut. acc. sg.)

• यज्ञम्: sacrifice
• यज्ञम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: यज्ञ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन (masc. acc. sg.)

• जलाग्न्यावेशनम्: entering into water and fire
• जलाग्न्यावेशनम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: जल + अग्नि + आवेशन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; इतरेतर-द्वन्द्वः (जलम् च अग्निः च) + आवेशनम् (neut. acc. sg.)

• तथा: also
• तथा: Avyaya (अव्यय)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयार्थक (indecl. ‘also’)

Speakers

• Not specified in input (likely within the same yoga instruction)

Verse Rasa

{ "primaryRasa": "adbhuta", "secondaryRasa": "shanta", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

Key Themes

• Yoga
• Siddhi (extraordinary attainments)
• Upasarga (hindrances)
• Occultism vs liberation

FAQs

What is the philosophical or ethical takeaway?

Even exalted, ‘godlike’ states and occult invulnerabilities are treated as temptations; craving them converts yoga into acquisition rather than cessation of craving.

How does this fit the Pancalakshana (5 characteristics)?

Didactic yoga material; ancillary to Purāṇic characteristics rather than a direct instance of them.

What is the esoteric significance?

The verse clusters ‘power’ (aiśvarya), ‘transmutation’ (rasāyana), and ‘elemental mastery’ (water/fire/wind) as three families of siddhi—each a potential detour from kaivalya.