Next Verse

Shloka 1

Adhyaya 36Madalasa’s Final Counsel and the Renunciation of King Ritadhvaja

इति श्रीमार्कण्डेयपुराणेऽलर्कानुशासने वर्ज्यावर्ज्यनाम पञ्चत्रिंशोऽध्यायः ।

षट्त्रिंशोऽध्यायः ।

जड उवाच— स एवमनुशिष्टः सन् मात्रा संप्राप्य यौवनम् ।

ऋतध्वजसुतश्चक्रे सम्यग्दारपरिग्रहम् ॥

iti śrīmārkaṇḍeyapurāṇe 'larkānuśāsane varjyāvarjyanāmā pañcatriṃśo 'dhyāyaḥ |

ṣaṭtriṃśo 'dhyāyaḥ |

jaḍa uvāca— sa evam anuśiṣṭaḥ san mātrā saṃprāpya yauvanam |

ṛtadhvajasutaś cakre samyag dāraparigraham

इति श्रीमार्कण्डेयपुराणे अलर्कोपदेशे ‘वर्ज्यावर्ज्यविवेक’ इति पञ्चत्रिंशोऽध्यायः समाप्तः। अथ षट्त्रिंशोऽध्याय आरभ्यते। जड उवाच—एवं उपदिष्टः सन् स मातृसहितो यौवनं प्राप्य, ऋतध्वजपुत्रः सम्यक् विवाहं प्रविवेश।

इतिthus
इति:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formअव्यय, इत्यर्थक (quotative/closing particle)
श्रीमार्कण्डेयपुराणेin the Śrī Mārkaṇḍeya Purāṇa
श्रीमार्कण्डेयपुराणे:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootश्री + मार्कण्डेय + पुराण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (neuter), सप्तमी (locative/7th), एकवचन (singular); तत्पुरुष-समासः (in the Śrī-Mārkaṇḍeya-Purāṇa)
अलर्कानुशासनेin (the section) ‘Instruction to Alarka’
अलर्कानुशासने:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootअलर्क + अनुशासन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (neuter), सप्तमी (locative/7th), एकवचन (singular); तत्पुरुषः (instruction of Alarka)
वर्ज्यावर्ज्यनामnamed ‘what to avoid and not avoid’
वर्ज्यावर्ज्यनाम:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootवर्ज्य + अवर्ज्य + नामन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (masculine), प्रथमा (nominative/1st), एकवचन (singular); द्वन्द्वः (वर्ज्यं च अवर्ज्यं च) + नाम (named)
पञ्चत्रिंशःthirty-fifth
पञ्चत्रिंशः:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootपञ्चत्रिंशत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (masculine), प्रथमा (nominative/1st), एकवचन (singular); द्विगु-समास (number-compound)
अध्यायःchapter
अध्यायः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअध्याय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (masculine), प्रथमा (nominative/1st), एकवचन (singular)
षट्त्रिंशःthirty-sixth
षट्त्रिंशः:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootषट्त्रिंशत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (masculine), प्रथमा (nominative/1st), एकवचन (singular); द्विगु-समास
अध्यायःchapter
अध्यायः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअध्याय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
जडःJaḍa (name)
जडः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootजड (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
उवाचsaid
उवाच:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट् (Perfect/परोक्षभूत), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन (singular)
सःhe
सः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
एवम्thus
एवम्:
Prakāra (प्रकार)
TypeIndeclinable
Rootएवम् (अव्यय)
Formअव्यय, प्रकारवाचक
अनुशिष्टःhaving been instructed
अनुशिष्टः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootअनु + शास् (धातु) + क्त (कृत्प्रत्यय)
Formक्त-कृदन्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
सन्being
सन्:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootअस् (धातु) + शतृ (कृत्प्रत्यय)
Formशतृ-प्रत्ययान्त कृदन्त (present participle ‘being’), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
मात्राby (his) mother
मात्रा:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootमातृ (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग (feminine), तृतीया (instrumental/3rd), एकवचन (singular)
संप्राप्यhaving attained
संप्राप्य:
Pūrvakāla (पूर्वकाल)
TypeVerb
Rootसम् + प्र + आप् (धातु) + ल्यप् (कृत्प्रत्यय)
Formक्त्वान्त/ल्यपन्त अव्ययकृदन्त (absolutive/gerund), पूर्वकाल (having attained)
यौवनम्youth
यौवनम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootयौवन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
ऋतध्वजसुतःson of Ṛtadhvaja
ऋतध्वजसुतः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootऋतध्वज + सुत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (ऋतध्वजस्य सुतः)
चक्रेdid, performed
चक्रे:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन (singular); आत्मनेपद (Ātmanepada)
सम्यक्properly
सम्यक्:
Prakāra (प्रकार)
TypeIndeclinable
Rootसम्यक् (अव्यय)
Formअव्यय, क्रियाविशेषण (adverb)
दारपरिग्रहम्acceptance of a wife (marriage)
दारपरिग्रहम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootदार + परिग्रह (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (masculine), द्वितीया (accusative/2nd), एकवचन (singular); तत्पुरुषः (दाराणां परिग्रहः = taking a wife)
Jaḍa (narrator/speaker marker in this verse)

{ "primaryRasa": "dharma", "secondaryRasa": "shanta", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

Frame transitionNarrative progressionGṛhastha-āśrama (marriage)

FAQs

Instruction culminates in life-choices: dharma teaching is validated when it shapes the transition into responsible adulthood—here, the orderly entry into household life.

This is a narrative frame marker (adhyāya-samāpti and new adhyāya opening). It supports vaṃśānucarita-style storytelling (life-events of a lineage figure) rather than sarga/manvantara cosmology.

The shift from injunctions to marriage signifies embodiment of dharma: knowledge becomes lived order (ṛta) through sanctioned social rites.