Shloka 22

Adhyaya 31 — Naimittika and Related Śrāddha Rites: Sapiṇḍīkaraṇa, Eligibility, Timing, and Procedure

Sanskrit

श्राद्धार्हद्रव्यसम्प्राप्तौ तथा दुःस्वप्नदर्शने ।

जन्मर्क्षग्रहपीडासु श्राद्धं कुर्वोत चेच्छया ॥

Transliteration

śrāddhārha-dravya-samprāptau tathā duḥsvapna-darśane /

janmarkṣa-graha-pīḍāsu śrāddhaṃ kurvīta cecchayā

Translation

श्राद्धयोग्यद्रव्यलाभे तथा पापस्वप्नदर्शने, जन्मनक्षत्रग्रहपीडायां च, इच्छया श्राद्धं कर्तुं शक्यते॥

Word by Word

• श्राद्ध-अर्ह-द्रव्य-सम्प्राप्तौ: when materials fit for śrāddha are obtained
• श्राद्ध-अर्ह-द्रव्य-सम्प्राप्तौ: Adhikaraṇa (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: श्राद्ध (प्रातिपदिक) + अर्ह (प्रातिपदिक) + द्रव्य (प्रातिपदिक) + सम्प्राप्ति (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (श्राद्धाय अर्हं द्रव्यं तस्य सम्प्राप्तिः); स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी विभक्ति, एकवचन; locative (occasion)

• तथा: likewise
• तथा: Sambandha (सम्बन्ध/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय, क्रियाविशेषण ‘likewise’

• दुः-स्वप्न-दर्शने: upon seeing a bad dream
• दुः-स्वप्न-दर्शने: Adhikaraṇa (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: दुः (उपसर्ग/अव्यय) + स्वप्न (प्रातिपदिक) + दर्शन (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (दुःस्वप्नस्य दर्शनम्); नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी विभक्ति, एकवचन; locative (time)

• जन्म-ऋक्ष-ग्रह-पीडासु: in afflictions from birth-star and planets
• जन्म-ऋक्ष-ग्रह-पीडासु: Adhikaraṇa (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: जन्म (प्रातिपदिक) + ऋक्ष (प्रातिपदिक) + ग्रह (प्रातिपदिक) + पीडा (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (जन्मऋक्षग्रहैः पीडा/पीडाः); स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी विभक्ति, बहुवचन; locative (circumstances)

• श्राद्धम्: śrāddha rite
• श्राद्धम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: श्राद्ध (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन; object

• कुर्वोत: should perform
• कुर्वोत: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: लोट्-लकार (imperative), मध्यमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• चेत्: if
• चेत्: Sambandha (सम्बन्ध/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: चेत् (अव्यय)
• Form: शर्त-निपात (conditional particle) ‘if’

• इच्छया: as desired; willingly
• इच्छया: Karaṇa (करण)
• Type: Noun
• Root: इच्छा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया विभक्ति, एकवचन; instrumental ‘by/according to one’s wish’

Speakers

• Not specified in provided excerpt

Verse Rasa

{ "primaryRasa": "shanta", "secondaryRasa": "karuna", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

Primary Deities

• Pitṛs

Key Themes

• Dharma
• Apotropaic rites
• Pitṛ-pūjā
• Dream omens
• Astrology in ritual life

FAQs

What is the philosophical or ethical takeaway?

Śrāddha functions not only as obligation but also as remedial piety: when life shows signs of disorder (omens, afflictions), one restores harmony through ancestral propitiation and generosity.

How does this fit the Pancalakṣaṇa (5 characteristics)?

Ācāra/prāyaścitta-adjacent instruction (though not explicit penance). Not a pancalakṣaṇa category.

What is the esoteric significance?

Dreams and graha-afflictions are read as disturbances in subtle causality; feeding the Pitṛs is a way of ‘re-threading’ one’s karmic lineage, invoking ancestral blessings to stabilize fate.