Previous Verse
Next Verse

Shloka 6

Adhyaya 22Kuvalayashva’s Death through Daitya-Deceit and Madalasa’s Self-Immolation

एकदा तु चारन् सोऽथ ददर्श यमुनातटे ।

पातालकेतोरनुजं तालकेतुं कृताश्रमम् ॥

ekadā tu cāran so 'tha dadarśa yamunātaṭe | pātālaketor anujaṃ tālaketuṃ kṛtāśramam

कदाचित् परिभ्रमन् स यमुनातटे पातालकेतोरनुजं तालकेतुं ददर्श, येनाश्रमः प्रतिष्ठापितः आसीत्।

एकदाonce
एकदा:
Kāla-adhikaraṇa (काल-अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootएकदा (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्यय (once)
तुindeed/but
तु:
Nipāta (निपात)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formविरोध/अन्वयार्थक निपात (but/indeed)
चरन्while roaming
चरन्:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootचर् (धातु) → चरन्त् (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formशतृ-प्रत्यय वर्तमानकृदन्त (present active participle); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘walking/roaming’
सःhe
सः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; Pronoun, Nominative, Singular
अथthen
अथ:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootअथ (अव्यय)
Formअनन्तरार्थक-अव्यय (then)
ददर्शsaw
ददर्श:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootदृश् (धातु)
Formलिट्-लकार (perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; Perfect, 3rd person singular (parasmaipada)
यमुनातटेon the bank of the Yamunā
यमुनातटे:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootयमुना + तट (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-तत्पुरुष (यमुनायाः तटः); पुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; Masculine, Locative, Singular
पातालकेतोःof Pātālaketu
पातालकेतोः:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootपातालकेतु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन; Masculine, Genitive, Singular
अनुजम्younger brother
अनुजम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootअनुज (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; Masculine, Accusative, Singular
तालकेतुम्Tālaketu
तालकेतुम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतालकेतु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; Masculine, Accusative, Singular; apposition to ‘अनुजम्’
कृताश्रमम्having established a hermitage
कृताश्रमम्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootकृत + आश्रम (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष (कृतः आश्रमः येन/कृत-आश्रमः); क्त-प्रत्यय (कृत) + नाम; पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; agrees with ‘तालकेतुम्’
Narrator

{ "primaryRasa": "adbhuta", "secondaryRasa": "shanta", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

Daitya deception motifSacred geography (Yamunā)Hermitage setting

FAQs

Not every outward sign of asceticism indicates genuine virtue; discernment is necessary, especially for rulers tasked with protecting authentic sages.

Narrative (vaṃśānucarita/ākhyāna) used to convey dharmic discernment; not a direct pancalakṣaṇa cosmology unit in these lines.

The riverbank (a liminal space) often marks transitions and tests; the 'constructed āśrama' hints at an artificial spirituality that can mislead the unwary.