Previous Verse
Next Verse

Shloka 48

Adhyaya 22Kuvalayashva’s Death through Daitya-Deceit and Madalasa’s Self-Immolation

गच्छ भूपालपुत्र ! त्वं कृतार्थोऽहं कृतस्त्वया ।

कार्यं चिराभिलषितं त्वय्यत्राविचले स्थिते ॥

gaccha bhūpālaputra! tvaṃ kṛtārtho 'haṃ kṛtas tvayā | kāryaṃ cirābhilaṣitaṃ tvayy atrāvic ale sthite ||

गच्छ राजपुत्र; त्वया अहं कृतार्थः। यत् चिराभिलषितं कर्म, त्वयि धैर्येण स्थितेऽत्र, सिद्धं जातम्।

गच्छgo
गच्छ:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootगम् (धातु)
Formलोट् (Imperative), मध्यमपुरुष (2nd person), एकवचन; परस्मैपद
भूपालपुत्रO son of the king
भूपालपुत्र:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootभूपाल + पुत्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन (Vocative/सम्बोधन), एकवचन; समासः—भूपालस्य पुत्रः (षष्ठी-तत्पुरुष)
त्वम्you
त्वम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (प्रयोगे), प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; सर्वनाम
कृतार्थःsuccessful/fulfilled
कृतार्थः:
Visheshya (विशेष्य-सम्बन्ध)
TypeAdjective
Rootकृतार्थ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; समासः—कृतः अर्थः यस्य (कर्मधारय: ‘fulfilled in purpose’)
अहम्I
अहम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formप्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; सर्वनाम
कृतःam made (i.e., satisfied)
कृतः:
Kriya (क्रिया/भाववाचक)
TypeVerb
Rootकृ (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘कृतः’ = ‘made/done’ (predicate)
त्वयाby you
त्वया:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formतृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन; सर्वनाम
कार्यम्the task
कार्यम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootकार्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; here as object/thing to be accomplished
चिराभिलषितम्long desired
चिराभिलषितम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootचिर + अभिलषित (प्रातिपदिक/कृदन्त)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; समासः—चिरम् अभिलषितम् (अव्ययीभाव/तत्पुरुष-प्रयोगः; ‘long desired’); अभिलषित = √लष् (धातु) + क्त
त्वयिin you/with you
त्वयि:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसप्तमी (7th/Locative), एकवचन; सर्वनाम
अत्रhere
अत्र:
Desha-adhikarana (देशाधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootअत्र (अव्यय)
Formदेशवाचक अव्यय (adverb of place)
अविचलेsteadfast/immovable
अविचले:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootअविचल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; विशेषणम् (qualifying ‘स्थिते’)
स्थितेwhen (you are) staying/being stationed
स्थिते:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeVerb
Rootस्था (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकृदन्त (past participle), सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; सति-सप्तमी (locative absolute) with ‘त्वयि’
Tālaketu to the prince

{ "primaryRasa": "shanta", "secondaryRasa": "bhakti", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

Duty completedSteadfastnessBlessing/farewellNarrative closure

FAQs

Steadfast presence and reliability complete great works; the verse praises firmness (dhṛti) as a virtue enabling successful ritual and worldly aims.

Ākhyāna; interpersonal affirmation within narrative.

‘Standing unmoving’ hints at inner steadiness (sthiti) by which intended aims ripen—an echo of yogic stability applied to dharmic action.