Previous Verse
Next Verse

Shloka 18

शल्यपरिघातः (Śalya Under Encirclement) — Mahābhārata, Śalya-parva, Adhyāya 12

इसी प्रकार भीमसेनकी गदाके वेगसे बारंबार आहत होनेपर भी शल्यको उसी प्रकार व्यथा नहीं हुई, जैसे दन्‍्तार हाथीके आघातसे महान्‌ पर्वत पीड़ित नहीं होता ।। शुश्रुवे दिक्षु सर्वासु तयो: पुरुषसिंहयो: । गदानिपातसंहादो वज़योरिव नि:स्वन:,उस समय उन दोनों पुरुषसिंहोंकी गदाओंके टकरानेकी आवाज सम्पूर्ण दिशाओंमें दो वज्रोंक आघातके समान सुनायी देती थी

sañjaya uvāca |

śuśruve dikṣu sarvāsu tayoḥ puruṣasiṁhayoḥ |

gadānipātasaṁghādo vajrayor iva niḥsvanaḥ ||

सञ्जय उवाच—शुश्रुवे दिक्षु सर्वासु तयोः पुरुषसिंहयोः। गदानिपातसंघातो वज्रयोरिव निःस्वनः॥

शुश्रुवेwas heard
शुश्रुवे:
Karta
TypeVerb
Rootश्रु (धातु)
FormPerfect (लिट्), 3, Singular, Ātmanepada
दिक्षुin the directions
दिक्षु:
Adhikarana
TypeNoun
Rootदिश् (प्रातिपदिक: दिश्/दिक्)
FormFeminine, Locative, Plural
सर्वासुin all
सर्वासु:
Adhikarana
TypeAdjective
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
FormFeminine, Locative, Plural
तयोःof the two
तयोः:
Adhikarana
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormMasculine/Neuter, Genitive, Dual
पुरुषसिंहयोःof the two lion-like men
पुरुषसिंहयोः:
Adhikarana
TypeNoun
Rootपुरुषसिंह (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Genitive, Dual
गदाmace
गदा:
Karta
TypeNoun
Rootगदा (प्रातिपदिक)
FormFeminine, Nominative, Singular
निपातfalling/striking
निपात:
Karta
TypeNoun
Rootनिपात (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Singular
संहादःclash/impact-sound
संहादः:
Karta
TypeNoun
Rootसंहाद (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Singular
वज्रयोःof two thunderbolts
वज्रयोः:
Adhikarana
TypeNoun
Rootवज्र (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Genitive, Dual
इवlike/as
इव:
TypeIndeclinable
Rootइव
निःस्वनःsound/clang
निःस्वनः:
Karta
TypeNoun
Rootनिःस्वन (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Singular

संजय उवाच

S
Sañjaya
B
Bhīmasena
Ś
Śalya
G
gadā (mace)
V
vajra (thunderbolt)

Educational Q&A

The verse highlights steadfastness under extreme force: true martial excellence is not only striking power but the capacity to endure, remain composed, and continue one’s duty amid terrifying violence.

Sañjaya describes the duel’s intensity: the two great warriors’ maces collide with a thunderbolt-like roar that echoes in all directions, emphasizing the scale and ferocity of the fight between Bhīma and Śalya.