Shloka 58
धृतराष्ट्र-संजय-संवादः — सात्यकि-अलम्बुसयोर्युद्धवर्णनम्
Dhṛtarāṣṭra–Saṃjaya Dialogue; Account of Sātyaki vs Alambusa
Devanagari script
अथ भोजस्तु सम्भ्रान्तो निगृहा[ तुरगान् स्वयम् | तस्थौ वीरो धनुष्पाणिस्तत् सैन्यान्यभ्यपूजयन्,इससे कृतवर्माको बड़ी घबराहट हुई; परंतु वह वीर स्वयं ही घोड़ोंको काबूमें करके हाथमें धनुष ले युद्धके लिये डट गया। उसके इस कर्मकी सभी सैनिकोंने भूरि-भूरि प्रशंसा की
Translation
अथ भोजस्तु सम्भ्रान्तो निगृह्य तुरगान् स्वयम् । तस्थौ वीरो धनुष्पाणिस्तत् सैन्यान्यभ्यपूजयन् ॥
Word by Word
अथthen
अथ:
TypeIndeclinable
Rootअथ
भोजःBhoja (Kritavarman)
भोजः:
Karta
TypeNoun
Rootभोज
FormMasculine, Nominative, Singular
तुbut
तु:
TypeIndeclinable
Rootतु
सम्भ्रान्तःagitated, alarmed
सम्भ्रान्तः:
Karta
TypeAdjective
Rootसम्भ्रान्त
FormMasculine, Nominative, Singular
निगृह्यhaving restrained, having checked
निगृह्य:
TypeVerb
Rootनि-ग्रह्
FormAbsolutive (Gerund), Parasmaipada (usage)
तुरगान्horses
तुरगान्:
Karma
TypeNoun
Rootतुरग
FormMasculine, Accusative, Plural
स्वयम्himself
स्वयम्:
TypeIndeclinable
Rootस्वयम्
तस्थौstood, took his stand
तस्थौ:
TypeVerb
Rootस्था
FormPerfect (Liṭ), Third, Singular, Parasmaipada
वीरःthe hero
वीरः:
Karta
TypeNoun
Rootवीर
FormMasculine, Nominative, Singular
धनुः-पाणिःbow-in-hand
धनुः-पाणिः:
Karta
TypeAdjective
Rootधनुस् + पाणि
FormMasculine, Nominative, Singular
तत्that (deed)
तत्:
Karma
TypePronoun
Rootतद्
FormNeuter, Accusative, Singular
सैन्यानिthe troops, soldiers
सैन्यानि:
Karta
TypeNoun
Rootसैन्य
FormNeuter, Nominative, Plural
अभ्यपूजयन्praised, honored
अभ्यपूजयन्:
TypeVerb
Rootअभि-पूज्
FormImperfect (Laṅ), Third, Plural, Parasmaipada
Speaker
संजय उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
War Context
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Geographic Context
Cross References
Meter (Chandas)
Sandhi Notes